III SA/Kr 1259/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Janusz Kasprzycki (spr.) Sędziowie WSA Barbara Pasternak WSA Bożenna Blitek Protokolant Monika Wójcik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 grudnia 2011 r. sprawy ze skargi K. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 15 września 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku stałego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na rzecz radcy prawnego K. P. Kancelaria Radcy Prawnego ul. [...] w K kwotę 240,00 (słownie: dwieście czterdzieści) złotych tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, podwyższoną o stawkę podatku od towarów i usług obowiązującą dla tego rodzaju czynności w dniu orzekania. Zaskarżoną decyzją z dnia 15 września 2010 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (jednolity tekst, Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm., zwanej dalej w skrócie – k.p.a.) i art. 8 ust. 1 pkt 2, ust. 3, art. 8 ust. 9 ,art. 37, art. 106 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2008 r. Nr 115, poz. 728 z późn. zm., zwanej dalej ustawą o pomocy społecznej) oraz § 1 lit. "e" rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 lipca 2009 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz.U. z 2009 r. Nr 127, poz. 1055) i art. 2 i art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz.U. z 2001 r. Nr 79, poz. 856 z późn. zm.) i § 1 pkt 6 lit. "c" rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 listopada 2003 r. w sprawie obszarów właściwości samorządowych kolegiów odwoławczych (Dz.U. Nr 198, poz.1925) - utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Organ I instancji - Wójta Gminy - decyzją z dnia [...] 2010 r. nr [...], wydaną z jego upoważnienia przez Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej, odmówiono K. M. przyznania zasiłku stałego oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne. Jako podstawę rozstrzygnięcia wskazano art. 104, 107 i 108 k.p.a. oraz art. 7, art. 8 , art. 14, art.17 ust. 1 pkt 19 i 20, art. 37 ust. 1 pkt 1, ust.2 pkt 1, art.98, art. 104, art. 106 ust. 1 art. 109 ustawy o pomocy społecznej, art. 66 ust. 1 pkt 26, art. 79 ust. l i art. 81 ust. 8 pkt 7 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz.U. Nr 210 poz. 2135 z późn. zm.) oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24 lipca 2006 r. w sprawie weryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz.U. Nr 135 poz. 950). W jej uzasadnieniu organ I instancji wskazał, że na podstawie wywiadu środowiskowego i zebranej dokumentacji ustalił, że K. M. ma przyznany umiarkowany stopień niepełnosprawności na czas określony i prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Do dnia 30 czerwca 2010 r. pobierał zasiłek chorobowy z tytułu czasowej niezdolności do pracy z KRUS. Pismem z dnia 26 lipca 2010 r. Placówka Terenowa KRUS poinformowała, że K. M. został objęty ubezpieczeniem społecznym rolników z mocy ustawy od dnia 1 kwietnia 2010 r. na podstawie oświadczenia złożonego pod odpowiedzialnością karną, potwierdzającego użytkowanie gospodarstwa i prowadzenie działalności rolniczej na gruntach po zmarłej matce A. M. W związku z powyższym organ I instancji stwierdził, że wnioskodawca nie spełnia warunków określonych w ustawie, wymaganych do przyznania zasiłku stałego z pomocy społecznej oraz opłacania składek na ubezpieczenie zdrowotne. W myśl art. 37 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej zasiłek stały przysługuje pełnoletniej osobie samotnej, całkowicie niezdolnej do pracy z powodu wieku lub niepełnosprawności, jeżeli jej dochód jest niższy od kryterium dochodowego. Kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej wynosi zgodnie z ustawą o pomocy społecznej 477,00 zł miesięcznie, tymczasem dochód miesięczny wnioskodawcy - z użytkowania gospodarstwa rolnego po zmarłej matce - wynosi 660,33 zł. Przekracza zatem kryterium dochodowe o kwotę 183,33 zł. Odwołanie od powyższej decyzji wniósł K. M. podnosząc, że jest osobą niezdolną do pracy z powodu niepełnosprawności (uległ wypadkowi przy pracy na roli) i nie posiada środków do życia. Gospodarstwo, które otrzymał po zmarłej matce zostało oddane w dzierżawę innemu rolnikowi, który płaci podatek rolny i pobiera dopłatę. Odwołujący zaznaczył, że składki na KRUS opłaca mu rodzina. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze, działające jako organ odwoławczy wskazało, że decyzja organu I instancji została wydana prawidłowo. Jak wynika z akt sprawy, w szczególności z wywiadu środowiskowego z dnia 9 lipca 2010 r. oraz oświadczenia z dnia 7 kwietnia 2010 r. i pisma KRUS - Placówka Terenowa z dnia 26 lipca 2010 r. K. M. zamieszkuje i prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Jedynym jego źródłem utrzymania jest dochód z gospodarstwa rolnego. Zgodnie z cytowanymi wyżej dokumentami skarżący odziedziczył po zmarłej matce gospodarstwo rolne o powierzchni 3,73 ha, co stanowi 3,19 ha przeliczeniowego. Kryterium dochodowe, zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, dla osoby samotnie gospodarującej wynosi 477,00 zł, zaś w związku z faktem, iż dochód skarżącego ustalony zgodnie z art. 8 ustawy o pomocy społecznej wyniósł 660,33 zł miesięcznie (dochód z gospodarstwa 3,19 ha przeliczeniowego x 207,00 zł = 660,33 zł miesięcznie) i okazał się wyższy aniżeli przewidziane w art. 8 ust. 1 pkt 1 w/w ustawy kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej (477 zł), to tym samym przyznanie zasiłku stałego nie jest możliwe. Odnosząc się do zarzutów podnoszonych w odwołaniu Kolegium stwierdziło, że dochód z gospodarstwa rolnego obliczany jest w sposób ryczałtowy w zależności od wielkości posiadanego gospodarstwa rolnego. Z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy, w szczególności informacji otrzymanej z KRUS wynika, że skarżący złożył w dniu 7 kwietnia 2010 r. pod rygorem odpowiedzialności karnej oświadczenie, iż od 1 kwietnia 2010 r. "jest użytkownikiem pola po zmarłej oraz prowadzi działalność rolniczą". Wobec powyższego podnoszone przez skarżącego w odwołaniu okoliczności uznać należy za niewiarygodne i podnoszone jedynie na potrzeby złożonego odwołania. Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wniósł K. M. podnosząc w jej treści, że decyzja wydana została z naruszeniem zasad określonych w przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego, które zobowiązują wszystkie organa państwowe do wszechstronnego rozpatrzenia wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności. W przypadku zaskarżonej decyzji do takiego rozpatrzenia nie doszło, a organ odwoławczy nie zweryfikował podnoszonych przez skarżącego zarzutów. Skarżący zaznaczył ponadto, że jest osobą niepełnosprawną zarówno fizycznie jak i psychicznie, co uniemożliwia mu prowadzenie gospodarstwa rolnego. W związku z tym liczenie dochodu z tego gospodarstwa jest fikcją. Równocześnie skarżący, z uwagi na upływ terminu do wniesienia skargi wniósł o jego przywrócenie. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej odrzucenie, ewentualnie oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, zważył co następuje. Skarga podlegała rozpatrzeniu, gdyż postanowieniem, wydanym na rozprawie w dniu 28 lipca 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie przywrócił skarżącemu termin do wniesienia skargi. Wskazać należy, że stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej w skrócie p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do rażącego naruszenia prawa dającego podstawę do stwierdzenia nieważności, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oraz naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd administracyjny nie rozstrzyga, więc merytorycznie, lecz ocenia zgodność decyzji lub postanowienia z przepisami prawa. W ocenie Sądu skarga jest uzasadniona, gdyż zarówno zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji naruszają prawo w stopniu powodującym konieczność ich uchylenia. Zgodnie z art. 7 k.p.a. obowiązkiem organów administracji publicznej jest dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego oraz załatwienie sprawy przy uwzględnieniu interesu społecznego i słusznego interesu obywateli. Obowiązki określone w powyższym przepisie precyzuje art. 77 § 1 k.p.a., w myśl którego organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Z kolei art. 80 k.p.a. stanowi, że organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. W rozpoznawanej sprawie organy odmówiły skarżącemu przyznania świadczenia w postaci zasiłku stałego, gdyż ich zdaniem nie zostały spełnione niezbędne wymogi, określone w art. 37 ust. 1 pkt 1 i art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej. Zdaniem organów dochód skarżącego przekroczył bowiem ustawowe kryterium dochodowe, wskazane w art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy. Stosownie do treści art. 37 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, w brzmieniu obowiązującym w dacie wydawania zaskarżonej decyzji, zasiłek stały przysługuje pełnoletniej osobie samotnie gospodarującej, niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnej do pracy, jeżeli jej dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, określonego w art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy, tj. 477 zł miesięcznie. Z ustaleń organów wynika, że miesięczny dochód skarżącego, zamieszkującego i prowadzącego samodzielne gospodarstwo domowe, uzyskiwany z gospodarstwa rolnego, odziedziczonego po matce, o powierzchni 3,73 ha,. co stanowi 3,19 ha przeliczeniowego, wyniósł 660,33 zł, a więc jest wyższy o 183,33 zł. od wskazanego w art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy kryterium dochodowego, uprawniającego do przyznania skarżącemu tego zasiłku. Zwrócić należy uwagę, że w art. 8 ustawy prawodawca określił szczegółowe wymagania dotyczące obliczania i udokumentowania dochodu w odniesieniu do różnych kategorii podatników, w tym określił sposób obliczania dochodu z ziemi. Przyjęto, że dochody rolników szacuje się według stałej wielkości, jaką jest 1 ha przeliczeniowy. Ustawodawca określił więc z góry dochód z 1 ha przeliczeniowego w wysokości 207 zł miesięcznie, który nie musi się pokrywać z dochodem rzeczywiście wypracowanym. "Dla ustalenia dochodu na potrzeby postępowania w sprawach świadczeń z pomocy społecznej nie ma znaczenia, jakie rzeczywiste dochody osiągane są z gospodarstwa rolnego oraz czy grunt jest w ogóle uprawiany."(por. I Sierpowska w Komentarz do art. 8 ustawy o pomocy społecznej, ABC 2009 oraz (por. wyrok NSA z dnia 7 grudnia 2009 r., I OSK 724/09; LEX nr 582495). Decydujące jednak znaczenie ma tytuł własności lub posiadania gruntu. Okoliczności tej, istotnej dla treści rozstrzygnięcia, organy jednakże w sposób rzetelny nie wyjaśniły. Argument, że skarżący w dniu 7 kwietnia 2010 r. oświadczył, że od 1 kwietnia 2010 r. "jest użytkownikiem pola po zmarłej oraz prowadzi działalność rolniczą" nie jest wystarczający do uznania, iż dochód z tego gospodarstwa należy przypisać skarżącemu. W tym samym dokumencie skarżący zaznaczył, że w przypadku masy spadkowej dostarczy dokument. Z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 9 lipca 2010 r. wynika natomiast, że gospodarstwo rolne nadal figuruje na matkę, gdy tymczasem z pisma z KRUS, Placówki Terenowej z 15 lipca 2010 r. wynika, że od 1 kwietnia 2010 r. skarżący podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników z mocy ustawy z 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (jednolity tekst, Dz. U. z 2008 r. Nr 50, poz. 291 z późn. zm.) jako rolnik, a więc jako osoba, która w świetle art. 6 tej ustawy, jest pełnoletnią, zamieszkującą i prowadzącą na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, osobiście i na własny rachunek, działalność rolniczą w pozostającym, co istotne, w jej posiadaniu gospodarstwie rolnym, w tym również w ramach grupy producentów rolnych, a także osobę, która przeznaczyła grunty prowadzonego przez siebie gospodarstwa rolnego do zalesienia. W ocenie Sądu zgromadzone w aktach administracyjnych dokumenty nie pozwalają na dokonanie bez cienia wątpliwości ustaleń, jakiej części gospodarstwa rolnego po matce skarżący jest właścicielem lub jaka jego część jest w jego w posiadaniu jako posiadacza samoistnego. Zupełnego potwierdzenia nie ma też ustalenie, że do skarżącego należy gospodarstwo rolne o powierzchni 3,73 ha, tj. 3,19 ha przeliczeniowego. Tego rodzaju ustaleń nie można dokonywać tylko w drodze wywiadu środowiskowego. Wielkość powierzchni gospodarstwa rolnego będącego własnością lub pozostającego w posiadaniu musi wynikać ze stosownych dokumentów – zaświadczeń – wydawanych przez upoważnione do tego organy. Ponadto z odwołania skarżącego od decyzji organu I instancji wynika jeszcze jedna ważna okoliczność, że przedmiotowe gospodarstwo rolne jest w dzierżawie u innej osoby. Podkreślić należy, że przepisy o podatku rolnym (art. 3 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 15 listopada 1984 o podatku rolnym; jednolity tekst Dz. U. z 2006 r. Nr 136, poz. 969 z późn. zm.), nakładają obowiązek podatkowy na posiadacza samoistnego i dzierżawcę gruntu przed jego właścicielem. Przyjęcie takiego rozwiązania w postępowaniach z zakresu pomocy społecznej wydaje się trafne i pożądane. Nie można również zapominać o dochodzie właściciela, z tytułu oddania gruntu w posiadanie innej osoby. Niewątpliwie takim dochodem jest czynsz z umowy dzierżawy, w myśl bowiem art. 8 ust. 3 dochodem jest każdy przychód bez względu na tytuł i źródło jego uzyskania ( por. I Sierpowska w Komentarz do art. 8 ustawy o pomocy społecznej, ABC 2009.). Wobec powyższego trafne są, zdaniem Sądu, zarzuty podniesione w skardze, iż organy orzekające w niniejszej sprawie naruszyły przepisy postępowania. Nie przeprowadzenie oraz brak dokonania oceny wszystkich dowodów, koniecznych dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy stanowi bowiem naruszenie artykułów: 7, 77 § 1 k.p.a. i 80 k.p.a., w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" i "c" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak punkcie I sentencji wyroku. O kosztach Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie orzekł na podstawie art. 200 w zw. z art. 250 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), jak w punkcie II sentencji wyroku. W toku ponownego rozpatrzenia sprawy organ I instancji weźmie pod uwagę rozważania Sądu oraz przeprowadzi dowody pozwalające na jednoznaczne i bezsporne ustalenie, w jakiej części i o jakiej powierzchni skarżący jest właścicielem lub posiadaczem gospodarstwa rolnego po matce, a także, czy rzeczywiście zostało ono wydzierżawione, a jeżeli tak, to jaki z tego tytułu skarżący uzyskuje miesięczny dochód. Następnie organ dokona analizy merytorycznej całokształtu poczynionych ustaleń w zakresie przepisów prawa materialnego mającego zastosowanie w tej sprawie.