III SA/Kr 1261/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Janusz Bociąga (spr.) Sędziowie WSA Halina Jakubiec WSA Wojciech Jakimowicz Protokolant st. sekretarz sądowy Monika Wójcik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 marca 2016 r. sprawy ze skargi K. Ś. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 20 lipca 2015 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego I. skargę oddala, II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na rzecz radcy prawnego L. K. Kancelaria Radcy Prawnego ul. [...] w M kwotę 120,00 (sto dwadzieścia) złotych tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, podwyższoną o stawkę podatku od towarów i usług obowiązującą dla tego rodzaju czynności w dniu orzekania. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 20 lipca 2015 r. nr [...] po rozpatrzeniu odwołania K. Ś. od decyzji Prezydenta Miasta z dnia [...] 2015 r. nr [...] (znak sprawy [...]) orzekającej o przyznaniu K. Ś. zasiłków celowych z przeznaczeniem na pokrycie kosztów energii elektrycznej w miesiącu kwietniu 2015 r. w kwocie 78 zł, na dofinansowanie do zakupu środków czystości i środków higienicznych w miesiącu kwietniu w kwocie 50 zł, na dofinansowanie do zakupu leków w miesiącu kwietniu w kwocie 28 zł działając na podstawie art. 7, art. 8 ust. 1 pkt 1i art. 39 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz. U. z 2015 r. poz. 163 ze zm.), § 2 ust. 3 pkt 3, § 7 uchwały Rady Miasta nr [...] z dnia 15 stycznia 2014 r. w sprawie przyjęcia programu osłonowego dotyczącego udzielania mieszkańcom Gminy pomocy w zakresie dożywiania (Dz. Urzęd. Woj. z 2014 r., póz. 415) oraz art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. utrzymało w mocy zaskarzoną decyzję organu I instancji. W sprawie ustalono następujący stan faktyczny i prawny. Prezydent Miasta decyzją z dnia [...] 2015 r. nr [...] (znak sprawy [...]) orzekł o przyznaniu K. Ś. zasiłków celowych, wskazując, iż uwzględniając niezbędne potrzeby wnioskodawcy i ograniczone możliwości Ośrodka Pomocy Społecznej, zasadne było przyznanie przedmiotowych zasiłków celowych. Organ wskazał, że na podstawie zebranej dokumentacji ustalono, że dochód K. Ś. nie przekracza ustalonego kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej tj. 542,00 zł, a tym samym znajduje się ono w trudnej sytuacji materialnej i nie jest w stanie samodzilenie zaspokoić potrze życiowych. Odwołanie od powyższej decyzji złożył, w ustawowym terminie, K. Ś. Odwołujący się wymienił jedynie znak sprawy i wskazał, iż odwołuje się od decyzji wydanych w dniu [...] 2015 r. Po zapoznaniu się z aktami sprawy i rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło, że zaskarżona decyzja jest prawidłowa i brak jest podstaw do jej zmiany lub uchylenia. Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało, że pomoc społeczna może być przyznawana w formie świadczeń pieniężnych lub niepieniężnych osobie samotnie gospodarującej, której dochód w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku o przyznanie pomocy (a w przypadku utraty dochodu w miesiącu, w którym wniosek został złożony) nie przekroczył kwoty 542 zł, zgodnie z art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, przy jednoczesnym wystąpieniu jednego z powodów wymienionych w art. 7. ust. 1- 14 tejże ustawy. Jednoczesnie organ odwoławczy wskazał, że za dochód, w myśl art. 8 ust. 3 ww. ustawy, uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o: 1/ miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych; 2/ składki na ubezpieczenie zdrowotne; 3/ kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Ponadto Samorządowe Kolegium Odwoławcze podkreśliło, że zgodnie z art. 39 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, zasiłki celowe mogą być przyznawane osobom spełniającym powyższe kryteria w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby życiowej, w szczególności na pokrycie w części lub w całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, odzieży. Organ odwoławczy przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpatrywanej sprawy stwierdził, że niespornym jest, iż uzyskany w miesiącu marcu 2015 r., a więc miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku, przez samotnie gospodarującego wnioskodawcę dochód uprawnia go do korzystania ze świadczeń pomocy społecznej, albowiem nie przekracza określonej wyżej wskazanym przepisem kwoty uprawniającej do korzystania ze świadczeń pomocy społecznej. Dochód K. Ś. wyniósł w miesiącu marcu 2015 r. kwotę 135,50zł, na którą złożył się się zasiłek stały w wysokości 529 zł i zasiłek okresowy w wysokości 206,50 zł, co daje kwotę 735,50 zł, przy czym kwotę tę należy pomniejszyć o alimenty zapłacone na dwie córki w kwocie 600 zł. W ocenie organu odwoławczego nie budziło wątpliwości, iż zakup energii elektrycznej, środków czystości czy leków stanowi niezbędną potrzebę bytową umożliwiającą funkcjonowanie w życiu codziennym. W ocenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego kwota przyznanych zasiłków umożliwia zaspokojenie w miesiącu kwietniu 2015 r. niezbędnych potrzeb życiowych K. Ś. w zakresie zakupu energii elektrycznej, środków czystości, środków higienicznych i leków. Z rachunków za energię elektryczną wynika, iż w miesiącu kwietniu 2015 r. K. Ś. był zobowiązany zapłacić kwotę 77,46 zł, organ I instancji przyznał Panu K. Ś. zasiłek przeznaczony na ten cel w kwocie 78 zł, a zatem w pełnej wysokości. Z kolei kwota 50 zł na zakup środków czystości i środków higienicznych przyznana na miesiąc kwiecień 2015 r. jest w świetle zasad doświadczenia życiowego kwotą wystarczającą na zaspokojenie potrzeb jednej osoby w tym zakresie. Nadto organ odwoławczy zwrócił uwagę na okoliczność, że K. Ś. przedstawił fakturę, z której wynika, że w miesiącu kwietniu 2015 r. wydał na leki kwotę 18,44 zł, a także przedstawił kserokopie 2 recept z dnia 29 kwietnia 2015 r. na te same leki, które zostały objęte fakturą z dnia 13 kwietnia 2015 r., których koszt ustalono na kwotę 27,63 zł. Przyznana zatem kwota 28 zł zasiłku celowego pokrywa w całości zakupione w dniu 13 kwietnia 2015 r. leki oraz częściowo pokrywa koszt zakupu leków przepisanych w dniu 29 kwietnia 2015 r. W związku z powyższym Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Na powyższą decyzję K. Ś. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie stwierdzając, że jest ona niezgodna z prawem. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie podtrzymując przy tym argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewodzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2014r., poz. 1647) sądy administracyjne są właściwe do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych, przy czym Sąd nie może opierać tej kontroli na kryterium słuszności lub sprawiedliwości społecznej. Decyzja administracyjna jest zgodna z prawem, jeżeli jest zgodna z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. Uchylenie decyzji administracyjnej przez Sąd następuje tylko w przypadku stwierdzenia istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy - art. 145 ustawy z 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012r., poz. 270, ze zm., dalej jako: p.p.s.a.). Zakres kontroli Sądu wyznacza art. 134 § 1 p.p.s.a. stanowiący, iż sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji Sąd stwierdził, że wniesiona skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie wskazać należy, że zgodnie z art. 2 ust. 1 oraz art. 3 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz.U z 2015r., poz. 163 ze zm., dalej jako: u.p.s.) pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Jej celem nie jest jednak wyręczanie strony w zaspokajaniu wszelkich potrzeb życiowych, lecz jedynie wspieranie osób i rodzin w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwienie im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka. Zadaniem pomocy społecznej jest zapobieganie trudnym sytuacjom życiowym przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem. Pomoc ta udzielana jest na podstawie przepisów wskazanej ustawy, między innymi w postaci zasiłku celowego. Wynika to z treści art. 39 ust. 1 u.p.s. stanowiącego, że w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Zgodnie z ust. 2 tego artykułu zasiłek celowy może być przyznawany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Podkreślenia wymaga, że świadczenie pieniężne z pomocy społecznej w postaci zasiłku celowego nie ma charakteru obligatoryjnego, lecz uznaniowy, co wynika z zawartego w art. 39 ust. 1 u.p.s. sformułowania "może być przyznany". Orzekając w przedmiocie przyznania takiego świadczenia organ ma obowiązek wziąć pod uwagę wskazania ustawodawcy co do zasad udzielania pomocy społecznej osobom potrzebującym, pamiętając nie tylko o tym, że rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy (art. 3 ust. 3 u.p.s.), ale i o tym, że potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy społecznej powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom mieszczącym się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 4 u.p.s.). Przyznawanie i wypłata zasiłków celowych należy do zadań własnych gmin o charakterze obowiązkowym, stąd też gminy muszą gospodarować ograniczonymi środkami finansowymi w taki sposób, aby zachować zdolność wywiązania się z ustawowo nałożonych obowiązków przez okres całego roku. Wydanie decyzji w sprawie przyznania zasiłku celowego powinno być poprzedzone przeprowadzeniem postępowania wyjaśniającego, zaś przy wydawaniu rozstrzygnięcia organ powinien wziąć pod uwagę wszystkie okoliczności faktyczne sprawy, zaś motywy podjętego orzeczenia powinny znaleźć wyraz w uzasadnieniu decyzji. Należy podkreślić, że uznaniowy charakter decyzji nie pozwala organowi na dowolność w podjęciu rozstrzygnięcia w sprawie, ale też nie nakazuje mu spełnienia każdego żądania obywatela (por. wyrok NSA z dnia 26 września 2000r., sygn. I SA 945/00, dostępny w CBOSA, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Wobec czego spełnienie ustawowych kryteriów do przyznania pomocy społecznej nie oznacza automatycznego przyznania osobie zainteresowanej świadczenia w wysokości odpowiadającej jej oczekiwaniom. Organ - rozpoznając wniosek o przyznanie zasiłku celowego - musi bowiem mieć na względzie nie tylko interes osoby wnioskującej, lecz także interes innych osób będących w trudnej sytuacji materialnej (por. wyrok NSA z dnia 25 stycznia 2008r., sygn. I OSK 624/07, dostępny w CBOSA). W rozpoznawanej sprawie powyższe wymogi zostały zachowane. Organ pomocy sporządził wywiad środowiskowy, w toku którego ustalono, że skarżący spełnia przesłanki do przyznania świadczenia pieniężnego w ramach pomocy społecznej, gdyż jego dochód nie przekracza kryterium dochodowego określonego ustawą o pomocy społecznej. Biorąc zatem pod uwagę, zarówno sytuację materialną skarżącego, jak i uwzględniając własne możliwości finansowe organu oraz konieczność zaspokojenia potrzeb także innych osób i rodzin występujących o przyznanie pomocy, organ udzielił skarżącemu wsparcia w postaci przyznania zasiłków celowych z przeznaczeniem na pokrycie kosztów energii elektrycznej w miesiącu kwietniu 2015 r. w kwocie 78 zł, na dofinansowanie do zakupu środków czystości i środków higienicznych w miesiącu kwietniu w kwocie 50 zł, na dofinansowanie do zakupu leków w miesiącu kwietniu w kwocie 28 zł. Wskazać należy, że niewątpliwie sytuacja finansowa i życiowa skarżącego jest trudna, jednakże decyzja o przyznaniu skarżącemu świadczenia w postaci zasiłku celowego znajduje oparcie w przepisach prawa. Należy przyjąć, że skarżący kwestionuje wysokość przyznanego zasiłku, wskazując że udzielona pomoc jest zbyt mała. Jednak należy wyjaśnić, że nie jest to jedyna pomoc którą otrzymuje z organu pomocy społecznej. Z decyzji organu I instancji wynika, że strona skarżąca co miesiąc otrzymywała w 2015 r. wsparcie w postaci zasiłków stałego w wysokości 529 zł miesięcznie i okresowego w wysokości 206,50 zł. skarżący otrzymywał zasiłki celowe na inne cele, w tym na przygotowywanie posiłków. Nie można jednak oczekiwać, że świadczenia z pomocy społecznej staną się stałą i systematyczną formą wspomagania zainteresowanegow wysokości przez niego oczekiwanej, gdyż pomoc społeczna realizowana w formie zasiłku celowego ma za zadanie jedynie wspomóc osoby potrzebujące wsparcia, a nie stanowić źródła regularnego dochodu. Jeśli zatem organ pomocy społecznej ocenił z jednej strony sytuację materialną oraz potrzeby skarżącego, a z drugiej własne możliwości finansowe i uznał, że nie istnieje możliwość przyznania stronie zasiłku celowego w większym rozmiarze, to decyzji takiej nie można zarzucić naruszenia prawa. Spełnienie kryteriów przez osobę ubiegającą się o zasiłek nie oznacza, że istnieje po jej stronie roszczenie o przyznanie tego świadczenia w wysokości, którą sama określi. Zainteresowany musi liczyć się z tym, że organ odmówi przyznania mu tego świadczenia lub jego wysokość będzie inna niż ta, którą określił w złożonym wniosku. Jak już wskazano, wysokość, jak i samo przyznanie świadczenia uzależnione są bowiem od możliwości finansowych organu przyznającego pomoc oraz ilości innych osób potrzebujących i zamieszkujących na terenie danej gminy. Organ musi uwzględniać wysokość przyznanych już świadczeń i dokonywać stosownego rozdziału środków tak, aby z pomocy społecznej skorzystała jak największa liczba potrzebujących, gdyż tylko takie postępowanie jest zgodne z zasadami sprawiedliwości społecznej oraz zasadami wynikającymi z art. 3 ust. 3 i 4 u.p.s. Nie może zatem organ swojej pomocy skoncentrować na finansowaniu potrzeb tylko jednej osoby, choćby jej sytuacja materialna, czy też zdrowotna była najtrudniejsza. Ponadto osoba wnioskująca o przyznanie pomocy zobligowana jest w pierwszej kolejności do przezwyciężania we własnym zakresie swoich problemów, a dopiero gdy nie jest w stanie tego dokonać, pomoc społeczna może być przyznana ( por. wyrok NSA z dnia 4 listopada 2008r., sygn. I OSK 1910/07, wyrok NSA z dnia 29 sierpnia 2008r., sygn. I OSK 840/07, dostępne CBOSA). Tymczasem, jak wynika z akt sprawy, skarżący regularnie otrzymuje pomoc w postaci świadczeń pieniężnych w różnych wysokościach na różne cele. Nie może jednak oczekiwać, iż organ pomocy społecznej będzie zaspokajać wszystkie jego potrzeby w pełnym zakresie. Ponadto sąd nie podziela stanowiska skarżącego, że przepisy ustawy o pomocy społecznej naruszają przepisy Konstytucji RP. Konkretyzacja przepisów Konstytucji RP znajduje się w zasadach, trybach i sposobach przyznawania świadczeń z pomocy społecznej właśnie w ustawie o pomocy społecznej. Z wyżej podanych względów zaskarżona decyzja nie narusza prawa. W związku z tym Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w pkt I sentencji wyroku. W punkcie II wyroku Sąd – stosownie do art. 250 § 1 i § 2 p.p.s.a. – orzekł o przyznaniu pełnomocnikowi skarżącego działającemu na zasadzie prawa pomocy kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Sąd działając na podstawie § 2 przywołanego przepisu miarkował wynagrodzenie pełnomocnika z urzędu albowiem wkład pracy pełnomocnika w sprawę był minimalny i ograniczył się jedynie do popierania skargi w okolicznościach gdy zarówno odwołanie jak i skarga K. Ś. były identyczne, lakoniczne i nie wskazywały w istocie z jakiego powodu skażzący jest niezadowolony z rozstrzygnięcia organów administracyjnych. Nadto należy wskazać, że w dniu rozprawy 22 marca 2016 r. Sąd rozoznawał 7 spraw skarżacego, w których występował ten sam pełnomocnik z urzędu, a skargi w tych sprawach różniły się tylko numerami zaskarżonych rozstrzygnięć.