III SA/Kr 1266/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Dąbek Sędziowie WSA Barbara Pasternak (spr.) WSA Wojciech Jakimowicz Protokolant Monika Wójcik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 kwietnia 2014 r. przy udziale Prokuratora Prokuratury Rejonowej D. J. sprawy ze skargi K. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 5 sierpnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania pomocy finansowej na zakup leków I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącego K. S. kwotę 257,- (dwieście pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Wójt Gminy decyzją z dnia [...] 2013 r. nr [...] odmówił K. S. przyznania pomocy finansowej na zakup leków. Jako podstawę prawną decyzji wskazano art. 3, art. 4, art. 7, art. 8, art. 17 ust. 1 pkt 5, art. 36 ust. 1, art. 39 ust. 1 i 2, art. 106 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2013 r. poz. 182 ze zm.), rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. poz. 823), ustawę z dnia 22 lutego 2013 r. o zmianie ustawy o pomocy społecznej oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 509) oraz art. 104, art. 107 i art. 108 kpa. W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, że na podstawie wywiadu środowiskowego ustalono, że K. S. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, w środowisku postrzegany jest jako osoba pijąca i nadużywająca alkoholu. Organ I instancji zauważył, że z rozmowy starszego pracownika socjalnego z Dzielnicowym KP A. D. wynika, że w dniu 1 maja 2013 r. K. S. pił alkohol pod sklepem w T, był wtedy w stanie nietrzeźwym, podobnie jak w dniu 13 maja 2013 r., kiedy to do miejsca zamieszkania wnioskodawcy udał się ww. Dzielnicowy KP w celu nałożenia mandatu karnego. Ponadto podczas wywiadu środowiskowego ustalono z wnioskodawcą, że otrzyma on pomoc społeczną w formie zakupu żywności w miesiącu maju, natomiast pomoc w formie zakupu leków otrzyma po przedłożeniu recept. Jednakże z tych poczynionych ustaleń K. S. nie wywiązał się. Następnie organ I instancji powołał przepisy ustawy o pomocy społecznej, wskazując na przesłanki, jakimi kierować się powinien przy podjęciu decyzji o przyznaniu pomocy społecznej. Organ I instancji wskazał, że wnioskodawca nie wywiązał się z uzgodnień zawartych w kontrakcie socjalnym sporządzonym w dniu 19 września 2012 r. i nie złożył w terminie wymaganego wniosku o orzeczenie stopnia niepełnosprawności, mimo iż takie orzeczenie wpłynęłoby korzystnie na jego sytuację. Ponadto organ I instancji ustalił, że dochód miesięczny wnioskodawcy wynosi 200 zł miesięcznie, zatem nie przekracza kryterium dochodowego dla osoby samotnie gospodarującej. Jednak z uwagi na obawę i podejrzenie, że ze względu na nadużywanie alkoholu przez K. S. pomoc może zostać przeznaczona na alkohol, odmówiono mu przyznania pomocy finansowej na zakup leków. Od powyższej decyzji odwołanie wniósł K. S., zarzucając jej naruszenie: – art. 3 ustawy o pomocy społecznej poprzez niedopasowanie rodzaju, formy i rozmiaru świadczenia do okoliczności uzasadniających udzielnie pomocy i nieudzielenie pomocy w zakresie zakupu leków, pomimo że wskazane przez odwołującego się potrzeby odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej; – art. 4 ustawy o pomocy społecznej poprzez bezpodstawne twierdzenia, niepoparte żadnymi dowodami, że odwołujący się nie współdziałał w rozwiązaniu jego trudnej sytuacji życiowej; – art. 11 ustawy o pomocy społecznej poprzez stwierdzenie, że odwołujący się nie współdziałał w rozwiązaniu jego trudnej sytuacji życiowej i nie realizował kontraktu socjalnego podpisanego w dniu 19 września 2012 r. oraz interpretowanie tego przepisu w oderwaniu od zasad i celów pomocy społecznej; – art. 7, art. 77, art. 80 i art. 107 § 3 kpa poprzez przekroczenie swobodnego uznania w toku podejmowania decyzji oraz pominięcie dostarczonych recept, faktur oraz zaświadczeń o stanie zdrowia odwołującego się. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 5 sierpnia 2013 r. znak: [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa oraz art. 6 pkt 14, art. 8 ust. 1 pkt 2, art. 11, art. 39 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, utrzymało decyzję organu I instancji w mocy. W uzasadnieniu Kolegium przedstawiło zasady udzielania świadczeń z pomocy społecznej, ze szczególnym uwzględnieniem zasiłku celowego i specjalnego zasiłku celowego. Następnie Kolegium wskazało, że dochód miesięczny odwołującego się wynosi 200 zł miesięcznie i nie przekracza kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej. Zdaniem Kolegium wskazany we wniosku odwołującego się cel, na jaki ma zostać przeznaczona pomoc społeczna, mieści się w dyspozycji art. 39 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej. Kolegium zaznaczyło, że zasiłek celowy ma charakter świadczenia opartego na uznaniu administracyjnym. Kolegium omówiło również przesłanki ograniczenia lub odmowy przyznania świadczeń z pomocy społecznej. Kolegium przywołało ustalenia dokonane przez organ I instancji, z których wynikało, że K. S. w środowisku postrzegany jest jako osoba pijąca i nadużywająca alkoholu. Ponadto zgodnie z informacjami od Dzielnicowego KP A. D. wynika, że w dniu 1 maja 2013 r. K. S. pił alkohol pod sklepem w T, był wtedy w stanie nietrzeźwym, podobnie jak w dniu 13 maja 2013 r., kiedy to do miejsca zamieszkania odwołującego się udał się Dzielnicowy KP w celu nałożenia mandatu karnego. Kolegium zaznaczyło, że podczas wywiadu środowiskowego ustalono z odwołującym się, iż otrzyma on pomoc społeczną w formie zakupu żywności w miesiącu maju, natomiast pomoc w formie zakupu leków otrzyma po przedłożeniu recept. Jednakże K. S. nie wywiązał się z dokonanych ustaleń ani z uzgodnień zawartych w kontrakcie socjalnym sporządzonym w dniu 19 września 2012 r. i nie złożył w terminie wymaganego wniosku o orzeczenie stopnia niepełnosprawności. Dlatego, zdaniem Kolegium, organ I instancji miał podstawy do przypuszczenia, iż ewentualnie przyznane świadczenie z pomocy społecznej zostanie spożytkowane w sposób niewłaściwy. Kolegium stwierdziło, że granice uznania administracyjnego nie zostały przekroczone przez organ I instancji. Skargę na decyzję SKO wniósł K. S., zarzucając jej naruszenie: 1) art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 kpa polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego i niepodjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, w tym niewyjaśnienie dlaczego skarżący nie wywiązał się z uzgodnień zawartych w kontrakcie socjalnym sporządzonym w dniu 19 września 2012 r. i złożył wniosek o orzeczenie stopnia niepełnosprawności po terminie określonym w tymże kontrakcie oraz niewyjaśnienie, czy skarżący faktycznie marnotrawił swoje bądź publiczne środki finansowe; 2) art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 kpa polegające na nieuwzględnieniu okoliczności mających znaczenie dla rozstrzygnięcia, a następnie niepoddaniu ich ocenie we wzajemnej łączności w ramach swobodnej oceny dowodów, tj. okoliczności, że: a) z wywiadu środowiskowego wynika, że skarżący jest osobą pijącą i nadużywającą alkoholu, choć pracownik socjalny nie stwierdził tego naocznie; b) skarżący, co prawda po terminie określonym w kontrakcie socjalnym, ale jednak złożył wniosek o orzeczenie stopnia niepełnosprawności; c) skarżący korzysta z pomocy siostry, którą uczynił swym pełnomocnikiem; 3) art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 kpa polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego wbrew ciążącemu na organie lI instancji obowiązkowi w tym zakresie i w konsekwencji niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz sporządzenie uzasadnienia niezgodnie z wymogami wynikającymi z art. 107 § 3 kpa; 4) art. 8 i art. 107 § 3 kpa poprzez nienależyte uzasadnienie zaskarżonej decyzji z uwagi na zawarcie w uzasadnieniu zbyt ogólnych stwierdzeń, podkreślaniu wielokrotnie, iż marnotrawienie upoważnia organ do odmowy przyznania pomocy, co w konsekwencji uniemożliwia realizację zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa oraz uniemożliwia dokonanie kontroli zaskarżonej decyzji, w szczególności niewyjaśnienie, dlaczego organ uważa, że skarżący marnotrawił przyznane świadczenia bądź marnotrawił własne zasoby finansowe; 5) art. 138 § 1 pkt 1 i art. 107 § 3 w związku z art. 140 kpa poprzez utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji i brak ustosunkowania się w uzasadnieniu decyzji drugiej instancji do zarzutów zawartych w odwołaniu. Skarżący domagał się uchylenia decyzji organów obu instancji i zasądzenia kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego. W uzasadnieniu skargi powołano się na wyrok WSA w Krakowie z 31 marca 2008 r. sygn. akt III SA/Kr 934/06 i zarzucono, że organy przypisały skarżącemu marnotrawienie środków oraz nierealizowanie ustaleń dokonanych z organem pomocy społecznej tylko na podstawie jednorazowego wywiadu środowiskowego. Ponadto wskazano, że skarżący ustanowił siostrę A. Ł. pełnomocnikiem odpowiedzialnym za zakup leków ze środków otrzymanych z pomocy społecznej, a także, że skarżący obecnie posiada już orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności do dnia 30 czerwca 2015 r. Skarżący zarzucił, że organ I instancji, poza podpisaniem kontraktu, nie podejmował żadnych działań mających na celu zmotywowanie skarżącego do zmiany swojej postawy życiowej i poprawy sytuacji materialnej. W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie, podtrzymując w całości stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Prokurator Prokuratury Rejonowej wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne powołane są do kontroli zgodności z prawem działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania administracyjnego, nie będąc przy tym związanym granicami skargi, stosownie do treści art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), zwanej dalej ppsa. Orzekanie - w myśl art. 135 ppsa - następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Sąd, uwzględniając skargę na decyzję, uchyla decyzję w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co wynika z art. 145 § 1 pkt 1 ppsa. Skarga skutkuje uchyleniem zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Oczywistym jest, że warunkiem prawidłowości decyzji o przyznaniu lub odmowie przyznania zasiłku celowego jest właściwe i dokładne wyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności z zachowaniem przepisów regulujących postępowanie administracyjne, a następnie przedstawienie motywów rozstrzygnięcia w uzasadnieniu. Stosownie do art. 7 kpa jednym z najważniejszych zadań organów prowadzących postępowanie administracyjne jest stanie na straży praworządności i podejmowanie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli. Realizacja zasady prawdy obiektywnej ma ścisły związek z realizacją zasady praworządności, gdyż ustalenie stanu faktycznego sprawy jest niezbędnym elementem prawidłowego zastosowania normy prawa materialnego. Podkreślić trzeba, że art. 77 § 1 kpa nakazuje organom administracji w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, zaś art. 8 kpa tak prowadzić postępowanie, by pogłębiać zaufanie obywateli do organów Państwa. W ocenie Sądu przytoczone wyżej zasady nie zostały zrealizowane w kontrolowanym postępowaniu. Bezspornym było, że dochód miesięczny skarżącego wynosi 200 zł miesięcznie i nie przekracza kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej. Natomiast poważne zastrzeżenia budzą ustalenia faktyczne dotyczące okoliczności, które posłużyły organom pomocy społecznej jako uzasadnienie odmowy przyznania wnioskowanego zasiłku. Skarżący nie kwestionował tego, że zmaga się z problemem alkoholowym. Zaznaczyć trzeba jednak, że przepisy prawa nie wykluczają przyznawania świadczeń z pomocy społecznej osobom z problemem alkoholowym. Zatem ta okoliczność sama w sobie nie przekreślała możliwości przyznania skarżącemu zasiłku celowego na zakup leków. Trafnie również zarzucono w skardze, że ustalenia dotyczące nadużywania alkoholu w dniu 1 maja 2013 r. przez skarżącego opierają się wyłącznie na notatkach urzędowych z rozmowy z funkcjonariuszem Policji i nie znajdują odzwierciedlenia np. w treści przeprowadzonego wywiadu środowiskowego. Ponadto wytknąć należy organom pomocy społecznej nieuwzględnianie stanu faktycznego istniejącego w dacie orzekania. Otóż decyzja organu I instancji została wydana [...] 2013 r. W decyzji tej wyjaśniono, dlaczego nie jest możliwe przyznanie zasiłku celowego na zakup leków, wskazując, że przekazane środki pieniężna mogłyby zostać wydane przez skarżącego na zakup alkoholu. Jednakże z materiału dowodowego znajdującego się w aktach wynika, że skarżący przedłożył faktury potwierdzające zakup lekarstw w dniach 20 i 28 maja 2013 r. (k. 16 i 19 akt adm.). Organy obydwu instancji pominęły tę okoliczność, chociaż niewątpliwie miała ona istotne znaczenie dla końcowego rozstrzygnięcia. Wcześniejszy zakup leków przez skarżącego eliminował ryzyko przeznaczenia przez niego przyznanego zasiłku celowego na alkohol. W ocenie Sądu organy pomocy społecznej wykazały się też nadmiernym formalizmem, gdyż zarzuciły skarżącemu niewywiązanie z wcześniejszych ustaleń, zgodnie z którymi przyznanie zasiłku celowego na zakup leków miało nastąpić po przedstawieniu przez skarżącego recept. Zdaniem Sądu skoro przedłożone przez skarżącego dowody zakupu lekarstw wskazywały na datę zakupu, zapłaconą cenę oraz nazwę zakupionych leków, to na tej podstawie organy pomocy społecznej powinny ocenić, czy przyznanie zasiłku celowego na zakup tych właśnie lekarstw mieści się w celach pomocy społecznej. Ponadto w toku postępowania pominięto podnoszoną przez skarżącego okoliczność, że ustanowienie siostry skarżącego pełnomocnikiem, do rąk którego przekazywana byłaby przyznana pomoc, dodatkowo zmniejszało ryzyko zmarnotrawienia przyznanych skarżącemu środków. Nie uwzględniono również podnoszonej już w odwołaniu okoliczności, że skarżący uzyskał orzeczenie o stopniu niepełnosprawności. Obowiązkiem organu odwoławczego było także wyjaśnienie, czy skarżący ustanawia pełnomocnikiem w postępowaniu przed organem Ii instancji swoją siostrę, skoro pełnomocnictwo zostało załączone do odwołania. Na taka możliwość wskazuje treść załączonego do odwołania pełnomocnictwa. Wyjaśnienie tej kwestii było istotne z uwagi na treść przepisów art. 32 kpa i art. 40 § 2 kpa, który stanowi, że jeżeli strona ustanowiła pełnomocnika, pisma doręcza się pełnomocnikowi. W świetle powyższych uchybień, których dopuściły się organy I i Ii instancji, zasadny jest zarzut skargi wskazujący na naruszenie przepisów postępowania. Zdaniem Sądu organy obu instancji nie wyjaśniły wszystkich istotnych okoliczności sprawy, a więc orzekały na podstawie niekompletnego i trudnego do zweryfikowania materiału dowodowego, co stanowiło naruszenie art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 kpa, które niewątpliwie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Ponadto Kolegium nie ustosunkowało się do zarzutów podniesionych w odwołaniu, a wskazujących na istotne dla końcowego rozstrzygnięcia okoliczności faktyczne (przedłożenie rachunków za leki, uzyskanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, udzielenie pełnomocnictwa siostrze), co stanowi naruszenie art. 107 § 3 kpa. Przy ponownym rozpatrywaniu wniosku skarżącego organy będą zobowiązane do uzupełnienia materiału dowodowego, w szczególności zweryfikowania informacji o nadużywaniu alkoholu przez skarżącego (niedopuszczalne jest dokonywanie takich ustaleń tylko na podstawie notatek urzędowych), uwzględnienie stanu faktycznego istniejącego w dacie orzekania, a więc faktu, że leki zostały już zakupione, a skarżący uzyskał orzeczenie o stopniu niepełnosprawności. Ponadto w przypadku stawiania zarzutu nierealizowania kontraktu socjalnego niezbędne jest konkretne wskazanie i udokumentowanie okoliczności potwierdzających taki zarzut. Dopiero na podstawie kompletnego materiału dowodowego uwzględniającego wszystkie istotne okoliczności organy pomocy społecznej rozstrzygną o zasadności wniosku skarżącego o przyznanie zasiłku celowego, zaś uzasadnienie wydanego rozstrzygnięcia powinno spełniać wymogi z art. 107 § 3 kpa. Przepis ten stanowi, że uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów na których się oparł oraz przyczyn z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji z przytoczeniem przepisów prawa. Zatem prawidłowe uzasadnienie rozstrzygnięcia powinno być tak sformułowane, aby umożliwić stronie zapoznanie się z motywami, którymi kierował się organ, a także kontrolę prawidłowości rozstrzygnięcia przez sąd. Mając na uwadze powyższe, orzeczono jak w punkcie I sentencji na postawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) oraz art. 135 p.p.s.a. W przedmiocie kosztów orzeczono na podstawie art. 200 ppsa, zasądzając na rzecz skarżącego kwotę 257 zł, na którą złożyły zwrot kosztów zastępstwa procesowego skarżącego (240 zł) oraz opłata od udzielonego pełnomocnictwa (17 zł).