III SA/Kr 1298/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: S WSA Maria Zawadzka Sędziowie: S WSA Renata Czeluśniak ASR WSA Marta Kisielowska (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 14 lutego 2022 r. sprawy ze skargi R. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 21 lipca 2021 r., znak [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z dnia 21 lipca 2021 r., znak [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji Burmistrza z dnia [...] 2021 r. o odmowie przyznania R. P. (dalej: "skarżący") prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką Z. P. Podstawę prawną decyzji stanowił art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2021 r., poz. 735, dalej: "k.p.a.") oraz art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j. Dz. U. z 2020 r., poz. 111, dalej: "u.ś.r."). Zaskarżona decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym. W dniu 27 kwietnia 2021 r. do Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej wpłynął wniosek o przyznanie skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu niepodejmowania, rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem osobistej opieki nad niepełnosprawną matką Z. P. urodzoną w dniu [...] 1945 r. Z dołączonego do wniosku orzeczenia Lekarza Orzecznika ZUS z dnia 30 sierpnia 2018 r. wynika, że Z. P. jest niezdolna do samodzielnej egzystencji. Natomiast z orzeczenia z dnia 22 marca 2021 r. wynika, że Z. P. posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności wraz ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Jako symbol przyczyny niepełnosprawności wskazano O2-P (choroby psychiczne). Z dołączonego do wniosku aktu zgonu S. P. wynika, że Z. P. jest wdową. Skarżący oświadczył, że zaprzestał pracy w gospodarstwie rolnym od dnia 16 kwietnia 2021 r. Pismem z dnia 29 kwietnia 2021 r. Burmistrz przekazał wniosek skarżącego organowi właściwemu. Z treści wywiadu środowiskowego z dnia 19 maja 2021 r. wynika, że Z. P. mieszka w domu, którego właścicielem jest jej syn J. P. Na podwórku znajduje się jeszcze jeden dom, w którym zamieszkuje skarżący. Z. P. jest osobą niepełnosprawną, niezdolną do samodzielnej egzystencji, pozostaje w stałym leczeniu w Poradni Zdrowia Psychicznego, a także w leczeniu z powodu chorób serca i cukrzycy. Wymaga stałego przyjmowania leków oraz zastrzyków z insuliny dwa razy dziennie. Z. P. porusza się przy pomocy laski lub balkonika, nie jest w stanie samodzielnie przygotować posiłku, umyć się, posprzątać, nie pamięta o zażywaniu leków, wymaga więc stałej opieki, którą sprawuje R. P. Pozostałe dzieci Z. P. nie angażują się w opieką nad matką w stopniu, w jakim tego wymaga. M. S. rzadko odwiedza matkę, A. P. nie pracuje, ale nie pomaga w sprawowaniu opieki. J. P. udostępnia marce pokój w swoim domu i zapewnia transport do lekarzy. Z pisma z dnia 17 maja 2021 r. wynika, że skarżący podlegał ubezpieczeniu społecznemu rolników, jako rolnik z mocy ustawy w następujących okresach: od dnia 13.11.2006 do 30.06.2013 r., od 2.10.2017 r. do 24.03.2020 oraz od dnia 1 lutego 2021 r. do nadal. Decyzją z dnia [...] 2021 r. Burmistrz orzekł o odmowie przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką Z. P. W uzasadnieniu organ wskazał, że Z. P. ma czworo dorosłych dzieci, na których ciąży obowiązek alimentacyjny względem matki. Może on polegać na świadczeniu określonych sum pieniężnych albo osobistych staraniach. Wszystkie dzieci osoby wymagającej opieki mogą tak się podzielić jej sprawowaniem, aby umożliwić wnioskodawcy zatrudnienie choćby w niewielkim wymiarze czasu pracy. Dzieci Z. P. nie zwalnia z obowiązku alimentacyjnego fakt, że wykonują pracę zarobkową, czy pracę w gospodarstwie rolnym. W ocenie organu czynności wskazywane przez skarżącego: przygotowanie posiłków, robienie zakupów, dowożenie do lekarza oraz pomoc przy codziennej higienie, należą do codziennych czynności wykonywanych w każdej rodzinie i nie muszą być sprawowane w sposób ciągły. W rezultacie, w ocenie organu brak jest związku przyczynowego pomiędzy sprawowaną przez skarżącego opieką nad matką a rezygnacją z prowadzenia gospodarstwa rolnego. W odwołaniu od decyzji skarżący zarzucił: - dokonanie błędnej wykładni art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez przyjęcie, że fakt posiadania przez osobę wymagającą opieki kilku osób zobowiązanych w równym stopniu do alimentacji uniemożliwia przyznanie świadczenia jednemu z nich świadczenia pielęgnacyjnego, pomimo spełnienia przez niego wszystkich przesłanek ustawowych; - naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy tj.: art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy przyjęcie, iż sam fakt zwrócenia się z przedmiotowym wnioskiem przez syna osoby wymagającej opieki, pomimo posiadania innych dzieci, skutkuje brakiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia organy rozstrzygające sprawę z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu strony. W oparciu o podniesione zarzuty skarżący wniósł o uchylenie decyzji Burmistrza i przyznanie prawa do świadczenia skarżącemu. Decyzją z dnia 21 lipca 2021 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze orzekło o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu organ wskazał, że zakres opieki skarżącego nad matką nie jest tego rodzaju, aby wykluczał podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia. Z. P. potrzebuje wsparcia ze strony skarżącego, ale nie wymaga całodziennej opieki w rozumieniu art. 17 u.ś.r. Organ wskazał, że Z. P. oprócz skarżącego ma jeszcze trójkę dzieci, a z zebranego w sprawie materiału dowodowego nie wynika, aby zachodziły jakikolwiek obiektywne przesłanki uniemożliwiające współudział pozostałych dzieci w opiece nad matką. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżący zarzucił: - naruszenie przepisów prawa materialnego mającego istotny wpływ na wynik sprawy poprzez: - dokonanie błędnej wykładni art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej, a w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ, że brak jest związku między brakiem podejmowania pracy zarobkowej przez skarżącego a sprawowaniem przez niego opieki nad, podczas gdy w przedmiotowej sprawie taki związek przyczynowo-skutkowy istnieje i przesądzające znaczenie ma powstrzymywanie się od pracy zarobkowej bez względu na to, czy oznacza ono rezygnację z trwającego stosunku prawnego, czy też niepodejmowanie pracy, co doprowadziło do niekorzystnego dla strony rozstrzygnięcia; - niezastosowanie przepisu art. 17 b ust. 1 pkt 2 u.ś.r. poprzez nieoparte na zgromadzonym materiale dowodowym twierdzenie organu, iż skarżący nie zaprzestał pracy w gospodarstwie rolnym, a w konsekwencji wydanie decyzji o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, mimo spełnienia przesłanki określonej tym przepisem; - naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 17b ust. 2 u.ś.r. w zw. z art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1 k.p.a., art. 7 i art. 80 k.p.a. poprzez nieoparte na zgromadzonym materiale dowodowym zaprzeczenie złożonym przez skarżącego oświadczeniu i niewyjaśnienie istotnych dla sprawy okoliczności- tj. niemożności podjęcia i wykonywania przez skarżącego pracy w gospodarstwie rolnym w związku z koniecznością opieki nad matką, co skutkowało odmową przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W oparciu o podniesione zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji, zasądzenie zwrotu kosztów postępowania administracyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przypisanych, rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko przyjęte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje: Zgodnie z brzmieniem art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej: "p.p.s.a.") sąd administracyjny uwzględnia skargę na decyzję, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy albo stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji w całości lub części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. Zakres kontroli sprawowanej przez sąd wynika z art. 134 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym sąd rozpoznając skargę nie jest związany zarzutami, podstawą prawną, ani formułowanymi przez strony wnioskami. Sąd administracyjny dokonując kontroli rozstrzygnięć organów administracyjnych, kieruje się wyłącznie kryterium legalności, czyli zgodności z przepisami prawa materialnego i procesowego. Oznacza to, że w ramach takiej kontroli sąd nie może kierować się względami słuszności czy zasadami współżycia społecznego. Kontrola legalności zaskarżonej decyzji przeprowadzona w tak określonych granicach wykazała, że odpowiada ona wymogom prawa, a zatem skarga zasługiwała na oddalenie. W ocenie Sądu organy I i II instancji zasadnie przyjęły, że w sprawie nie zostały spełnione przesłanki przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego. Wskazać należy, że z okoliczności niniejszej sprawy wynika, że Z. P. ma czwórkę dzieci zobowiązanych względem niej do alimentacji. Zgodnie z art. 128 ustawy z dnia Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t. j. Dz. U. z 2020 r., poz. 1359 ze zm., dalej: "k.r.o.") obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby również środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Zgodnie z art. 129 § 2 k.r.o. krewnych w tym samym stopniu obciąża obowiązek alimentacyjny w częściach odpowiadających ich możliwościom zarobkowym i majątkowym. Z okoliczności podnoszonych przez skarżącego nie wynika, aby w stosunku do któregoś z dzieci Z. P. zachodziły obiektywne przesłanki uniemożliwiające realizowanie obowiązku alimentacyjnego względem matki. Co więcej, jeden z niepracujących synów Z. P. mieszka w bezpośrednim sąsiedztwie matki, może zatem uczestniczyć w opiece nad niepełnosprawną, tak aby umożliwić skarżącemu podjęcie pracy choćby w niepełnym wymiarze czasu. Podkreślić należy, że w świetle przepisów k.r.o. realizacja obowiązku nie musi polegać na osobistych staraniach, lecz może polegać na finansowaniu usług opiekuńczych dla matki. Zasadnie ustaliły organy I i II instancji, że pomiędzy rezygnacją z prowadzenia gospodarstwa rolnego przez skarżącego a opieką nad matką brak jest związku przyczynowo-skutkowego. W pierwszej kolejności należy wskazać, że z akt sprawy wynika, że Z. P. jest niezdolna do samodzielnej egzystencji od 2018 r., a z oświadczenia skarżącego wynika, że zaprzestał on prowadzenia gospodarstwa rolnego w dniu 16 kwietnia 2021 r. Równocześnie, z oświadczeń skarżącego, ani pism składanych w toku postępowania (m. in. z treści odwołania, skargi sporządzonych przez zawodowego pełnomocnika) nie wynika, aby stan zdrowia Z. P. w czasie przed zaprzestaniem przez skarżącego prowadzenia gospodarstwa rolnego uległ pogorszeniu. Zdaniem Sądu, organy zasadnie przyjęły ponadto, że zakres czynności, które wykonuje skarżący nie jest tego rodzaju, że wymaga całkowitej rezygnacji z aktywności zawodowej. Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Zgodnie z treścią art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne w związku z rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje, jeżeli osoba uprawniona rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Podstawowym wymogiem do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki, wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub powodującej konieczność zrezygnowania z pracy. Świadczenie to bowiem ma być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga. Świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (por. wyrok NSA z 17 października 2020 r., I OSK 1148/20, CBOSA). Pojęcie opieki, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., utożsamiać należy ze stałą i bezpośrednią troską o zapewnienie osobie niepełnosprawnej realizacji jej podstawowych potrzeb życiowych i społecznych, których sama nie jest ona w stanie zrealizować z uwagi na swoją niepełnosprawność. Opieka ta powinna być przy tym tak absorbująca, że podjęcie jakiejkolwiek aktywności zawodowej przez opiekuna musiałoby się odbyć ze szkodą dla niej (por. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 18 marca 2021 r., IV SA/Wr 51/21, CBOSA). Ustawodawca wymaga, aby brak podejmowania zatrudnienia lub rezygnacja z zatrudnienia przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 i ust. 1 a u.ś.r. pozostawały w bezpośrednim związku przyczynowo-skutkowym z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Aby spełnione były przesłanki określone w art. 17 ust. 1 u.ś.r., opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły (por. wyrok NSA z 12 lutego 2020 r. I OSK 516/19, CBOSA). W każdej sprawie właściwy organ musi dokonać oceny, czy w okolicznościach konkretnej sprawy istotnie osoba sprawująca opiekę nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia lub zmuszona jest zrezygnować z zatrudnienia (por. wyrok NSA z 13 maja 2015 r., I OSK 2820/13, CBOSA). W ocenie Sądu pomiędzy zaprzestaniem przez skarżącego pracy w gospodarstwie rolnym (w kwietniu 2021 r.) a opieką nad matką brak jest w pierwszej kolejności związku czasowego, a zakres czynności opiekuńczych podejmowanych przez skarżącego nie jest tego rodzaju, że całkowicie wyklucza podejmowanie zatrudnienia, czy pracy w gospodarstwie rolnym. Prawidłowo ustaliły zatem organy I i II instancji, że zakres opieki sprawowanej przez skarżącego oraz poszczególne czynności wykonywane w jej ramach, nie są na tyle angażujące, aby nie mógł podjąć zatrudnienia choćby w niepełnym wymiarze czasu. Ograniczają się one do wspomagania matki w prowadzeniu gospodarstwa domowego, a także do wykonywania czynności dotyczących bezpośrednio matki, tj. pomocy przy ubieraniu, higienie, wykonywaniu zakupów, organizowaniu wizyt lekarskich, podawaniu leków, przygotowaniu i podawaniu posiłków. Z okoliczności sprawy wynika, że skarżący nie musi wykonywać względem matki takich zabiegów opiekuńczych, które wymagałyby jego stałej obecności i nieustannego zaangażowania. Co więcej, brat skarżącego zajmuje się zawożeniem matki na wizyty lekarskie. Zdaniem Sądu czynności podejmowane przez skarżącego mogą być realizowane także w warunkach zatrudnienia i nie wymagają rezygnacji z podejmowania pracy zarobkowej, czy prowadzenia gospodarstwa rolnego. W sprawie nie zaistniał zatem związek przyczynowy pomiędzy wykonywanymi czynnościami a rezygnacją przez skarżącego z pracy w gospodarstwie rolnym. W związku z tym nie została spełniona przesłanka z art. 17 ust. 1 u.ś.r., co uzasadniało wydanie rozstrzygnięcia odmawiającego stronie przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. Odnosząc się do pozostałych zawartych w skardze zarzutów, w ocenie Sądy organ II instancji w żadnym miejscu zaskarżonej decyzji nie stwierdził, że skarżący wbrew oświadczeniu nie zaprzestał pracy w gospodarstwie rolnym. Przeciwnie, w treści zaskarżonej decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało, że fakt zaprzestania działalności rolniczej, zgodnie z art. 17b ust. 2 u.ś.r. udowadnia się poprzez oświadczenie składane przez osobę, która zaprzestała prowadzenia działalności rolniczej. W ocenie organu przedstawione przez rolnika oświadczenie o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego stanowi dowód na tę okoliczność. W ocenie Sądu niezasadne są również zarzuty naruszenia przepisów postępowania, organy oparły się bowiem na oświadczeniach skarżącego przy ustalaniu stanu faktycznego (w zakresie zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego oraz zakresu czynności opiekuńczych, wskazanych również w wywiadzie środowiskowym). W oparciu o całokształt materiału dowodowego, organ ustalił, że zakres opieki skarżącego nad matką nie jest tego rodzaju, że wyklucza podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia przez skarżącego. Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym zgodnie z wnioskiem skarżącego na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a. Mając na względzie powyższe Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.