III SA/Kr 1299/21

WyrokWSA w Krakowie2022-02-01

Skład orzekający: Tadeusz Kiełkowski, Hanna Knysiak-Sudyka, Elżbieta Czarny-Drożdżejko

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobie, której matka pozostaje w związku małżeńskim, a jej mąż nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności i pracuje zawodowo?
Ratio decidendi
Świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, a jej współmałżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności i pracuje zawodowo. Taka sytuacja stanowi negatywną przesłankę przyznania świadczenia, wynikającą wprost z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Obowiązek alimentacyjny i opiekuńczy spoczywa przede wszystkim na współmałżonku, a dopiero w dalszej kolejności na innych członkach rodziny.
Stan faktyczny
Skarżący R. W. złożył wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad matką M. W., która posiadała znaczny stopień niepełnosprawności. Organ pierwszej instancji odmówił przyznania świadczenia, wskazując na niespełnienie przesłanki z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych (moment powstania niepełnosprawności). Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji, ale wskazało jako podstawę odmowy inną przesłankę – pozostawanie osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim, podczas gdy jej mąż nie miał znacznego stopnia niepełnosprawności i pracował zawodowo. Skarżący zarzucił naruszenie prawa materialnego i procesowego.
Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę.

Pełny tekst orzeczenia

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Tadeusz Kiełkowski (spr.) Sędziowie : SWSA Hanna Knysiak-Sudyka SWSA Elżbieta Czarny-Drożdżejko po rozpoznaniu w dniu 1 lutego 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi R. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 15 marca 2021 r. znak [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia oddala skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 15 marca 2021 r., znak [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 i § 2a Kodeksu postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 256 ze zm.) i art. 17 ust. 1, ust. 5 pkt 2 lit. "a" ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 111 ze zm.) oraz art. 2 i art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 570) i § 1 pkt 6 lit. c rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 listopada 2003 r. w sprawie obszarów właściwości samorządowych kolegiów odwoławczych (Dz. U. Nr 198, poz. 1925), po rozpatrzeniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 15 marca 2021 r. odwołania R. W. od decyzji z dnia [...] 2021 r., znak: [...], wydanej z upoważnienia Wójta Gminy w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką M. W. – utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji. Powyższa decyzja, która jest przedmiotem skargi, zapadła w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych. Wójt Gminy, decyzją z dnia [...] 2021 r., znak: [...], w wyniku rozpoznania wniosku strony z dnia 30 grudnia 2020 r. odmówił R. W. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką M. W. legitymującą się orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 22 stycznia 2021 r. o zaliczeniu do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności na okres do dnia 31 stycznia 2023 r. oraz orzeczeniem Lekarza Rzeczoznawcy KRUS z dnia 9 marca 2020 r. stwierdzającego okresową niezdolność do samodzielnej egzystencji od dnia 14 lutego 2020 r. do marca 2022 r. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ pomocowy wskazał, że powodem odmowy przyznania świadczenia jest okoliczność, iż wprawdzie osoba wymagająca opieki posiada znaczny stopień niepełnosprawności oraz jest okresowo niezdolna do samodzielnej egzystencji, jednakże w jej przypadku niepełnosprawność istnieje od 46 roku życia zaś ustalony stopień niepełnosprawności istnieje od 1 października 2015 r., a zatem nie została spełniona przesłanka przyznania prawa do świadczenia wynikająca z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Działając na skutek odwołania R. W., Samorządowe Kolegium Odwoławcze wydało opisaną na wstępie decyzję z dnia 15 marca 2021 r., którą utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję Wójta Gminy. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ odwoławczy zreferował przebieg postępowania, przytoczył art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych – i wskazał, że R. W. wnioskiem z dnia 30 grudnia 2020 r. zwrócił się o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaną opieką nad matką M. W., mężatką (ur. [...] 1965 r.), która na podstawie orzeczenia Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 22 stycznia 2021 r. została zaliczona do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności do dnia 31 stycznia 2023 r. Ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 1 października 2015 r., zaś niepełnosprawność istnieje od 46 roku życia. Matka skarżącego legitymuje się ponadto orzeczeniem Lekarza Rzeczoznawcy KRUS z dnia 9 marca 2020 r., znak: [...], stwierdzającego okresową niezdolność do samodzielnej egzystencji od dnia 14 lutego 2020 r. do marca 2022 r. W aktach sprawy znajdują się oświadczenia (na druku wniosku o przyznanie świadczenia) stwierdzające, że wnioskodawca nie podejmuje zatrudnienia, ponieważ sprawuje opiekę nad niepełnosprawną matką, nie jest zarejestrowany w urzędzie pracy, nie posiada prawa do żadnych świadczeń emerytalno-rentowych; matka nie została umieszczona w rodzinie zastępczej ani w placówce zapewniającej całodobową opiekę, żaden z członków rodziny nie ma ustalonego prawa do wcześniejszej emerytury na matkę, ani prawa do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, żaden z członków rodziny nie jest uprawniony za granicą do świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką nad matką, żadna z osób, na których ciąży obowiązek alimentacyjny względem matki nie pobiera na nią świadczenia pielęgnacyjnego, a wnioskodawca nie posiada prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na inną osobę. Jak wynika z oświadczenia skarżącego oraz uzasadnienia decyzji organu I instancji skarżący decyzją z dnia 15 października 2020 r., znak: [...], posiada przyznany specjalny zasiłek opiekuńczy na okres zasiłkowy 2020/2021. Skarżący oświadczył, iż w przypadku przyznania mu świadczenia pielęgnacyjnego z zasiłku tego zrezygnuje. Organ I instancji przeprowadził postępowanie w zakresie wszystkich przesłanek dotyczących przyznania wnioskowanego przez skarżącego świadczenia. Główne ustalenia postępowania zawarte zostały w wywiadzie środowiskowym z dnia 18 stycznia 2021 r. oraz w oświadczeniach skarżącego z dnia 18 stycznia 2021 r. oraz jego matki z dnia 18 stycznia 2021 r. Z akt postępowania oraz z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika – co jest istotne dla sprawy – że osoba wymagająca opieki – M. W. – jest zamężna, jednakże jej mąż (ojciec skarżącego) nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności i wedle ustaleń organu nie może sprawować opieki nad żoną, albowiem pracuje zawodowo. Organ I instancji dokonując analizy stanu faktycznego okoliczności tej jednak nie wziął pod uwagę jako przesłanki uzasadniającej odmowę przyznania świadczenia – zwrócił na nią uwagę organ odwoławczy. Organ odwoławczy, wskazując na przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. "a" ustawy o świadczeniach rodzinnych, zaznaczył, iż w niniejszej sprawie ma to znaczenie kluczowe dla rozstrzygnięcia. Dalej organ odwoławczy wskazał, że decyzja organu pierwszej instancji została wydana na podstawie przepisu, który w związku z wejściem w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 (Dz. U. z 2014 r. poz. 1443), został uznany za niezgodny z Konstytucją, zatem w rozpoznawanej sprawie doszło do naruszenia przez organ pomocowy art. 17 ust. 1b cytowanej ustawy o świadczeniach rodzinnych. Przedstawiając obszerną argumentację nawiązującą do wspomnianego orzeczenia, organ odwoławczy skonkludował, że dokonując wykładni art. 17 ust. 1b ustawy, należy przyjąć, iż w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała nie później, niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia, przepis art. 17 ust. 1b cyt. ustawy – jako zgodny z Konstytucją – winien znaleźć zastosowanie. Natomiast w stosunku do opiekunów osób, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności, a zatem w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. W rezultacie nie jest więc dopuszczalne oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1 b, która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Następnie organ odwoławczy zauważył, że w sprawie zachodzi inna z negatywnych przesłanek uniemożliwiająca przyznanie świadczenia, a wynikająca expresis verbis z treści przepisu art. 17 ust 5 pkt 2 lit. "a" ustawy o świadczeniach rodzinnych. Jak bowiem wynika z informacji zawartych w aktach sprawy osoba wymagająca opieki (M. W.) pozostaje w związku małżeńskim i jej małżonek nie tylko nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale także pracuje zawodowo. Tym samym zachodzi negatywna przesłanka do przyznania świadczenia, albowiem zgodnie z treścią przepisu art. 17 ust.5 pkt 2 lit. "a" ustawy o świadczeniach rodzinnych - świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zobowiązanie współmałżonka do sprawowania opieki nad mężem (żoną) jest konsekwencją istnienia w sferze prawnej związku małżeńskiego, jako szczególnej więzi charakteryzującej się nie tylko elementami emocjonalnymi, ale także elementami natury prawnej. Z przepisu art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego wynika bowiem, że małżonkowie mają w małżeństwie równe nie tylko prawa, ale także obowiązki, a ponadto, są obowiązani do wspólnego pożycia, do wzajemnej pomocy i wierności oraz do współdziałania dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli. Nawet w przypadku ustania małżeństwa w wyniku rozwodu, stosownie do art. 60 § 1 k.r.o., małżonek rozwiedziony, który nie został uznany za wyłącznie winnego rozkładu pożycia i który znajduje się w niedostatku, może żądać od drugiego małżonka rozwiedzionego dostarczania środków utrzymania w zakresie odpowiadającym usprawiedliwionym potrzebom uprawnionego oraz możliwościom zarobkowym i majątkowym zobowiązanego. Przepis art. 130 k.r.o. wskazuje natomiast, że obowiązek jednego małżonka do dostarczania środków utrzymania drugiemu małżonkowi po rozwiązaniu lub unieważnieniu małżeństwa albo po orzeczeniu separacji wyprzedza obowiązek alimentacyjny krewnych tego małżonka. Dopóki zatem istnieje związek małżeński, osoby w nim pozostające poddane są przedstawionym wyżej rygorom prawnym właśnie ze względu na istnienie między nimi prawnej więzi małżeństwa. Rygory te nie są bowiem wynikiem jedynie woli małżonków, lecz ich źródłem jest wola ustawodawcy, która stanowi dla obojga małżonków podstawę zgłaszania roszczeń w sferze opiekuńczej. W konkluzji organ odwoławczy stwierdził, że skoro osoba wymagająca opieki (M. W.) pozostaje w związku małżeńskim i jej mąż nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności i – jak wynika z ustaleń organu – jest osobą aktywną zawodowo (pracuje), to prawidłowo organ pierwszej instancji odmówił skarżącemu przyznania wnioskowanego świadczenia. Organ odwoławczy dodatkowo podkreślił, że – jak wynika z poczynionych ustaleń – M. W. ma jeszcze pięcioro dzieci, i fakt, że prowadzą one oddzielne gospodarstwa domowe, pracują, nie zwalnia ich z ciążącego na nich obowiązku alimentacyjnego wobec matki. Dzieci są nie tylko moralnie, ale także prawnie – na podstawie przepisów kodeksu rodzinnego i opiekuńczego – zobowiązane do alimentacji rodziców. Tego obowiązku nie uchyla ani praca zawodowa, ani posiadanie własnej rodziny, ani nawet zamieszkiwanie z dala od domu rodzinnego. W ramach tego obowiązku mieści się także opieka nad rodzicami, jeżeli takowej potrzebują. Jeżeli zaś – z różnych względów – opieki tej nie mogą sprawować osobiście, to winny w niej partycypować finansowo, tak aby rodzice otrzymali stosowną pomoc. R. W. wniósł skargę na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. Skarżący zarzucił zaskarżonej decyzji: 1) naruszenie prawa materialnego mającego wpływ na wynik sprawy, tj.: art. 17 ust. 5 pkt 2 lit.a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych polegające na zastosowaniu jedynie wykładni językowej i w konsekwencji na przyjęciu, że świadczenie pielęgnacyjne wnioskodawcy nie przysługuje w przypadku gdy małżonek osoby wymagającej opieki nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, pomijając przy tym konieczność zastosowania wykładni systemowej oraz celowościowej, 2) naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, tj. art. 7, art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a. w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności stanu faktycznego. Skarżący wniósł o: 1) uchylenie zaskarżonej decyzji i zobowiązanie organu do wydania decyzji ustalającej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego zgodnie z wnioskiem skarżącego złożonym w dniu 30 grudnia 2021 r. do Wójta Gminy oraz na podstawie art. 153 p.p.s.a. zobowiązanie organu do przyjęcia oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania z uwzględnieniem wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.o.ś.r. prezentowanej w uzasadnieniu skargi; 2) zasądzenie na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania. W uzasadnieniu skargi skarżący przedstawił argumentację na poparcie sformułowanych zarzutów i wniosków. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując swoje stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Organ odwoławczy odniósł się również do zarzutów skargi, uznając je za niezasadne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje. Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 137) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 329, dalej "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do rażącego naruszenia prawa dającego podstawę do stwierdzenia jego nieważności, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oraz naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd nie rozstrzyga sprawy administracyjnej merytorycznie, lecz ocenia zgodność aktu z prawem. Kontrolując zaskarżoną decyzję zgodnie ze wskazanymi wyżej kryteriami, należało uznać, że odpowiada ona prawu i nie ma podstaw do pozbawienia jej mocy wiążącej. Skarga okazała się niezasadna. Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. oświadczeniach rodzinnych (tj. Dz. U. z 2020 r. poz. 111 ze zm., dalej "ustawa") świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Wedle art. 17 ust. 1a ustawy osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W myśl art. 17 ust. 1b świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Z kolei art. 17 ust. 5 ustawy stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli: 1) osoba sprawująca opiekę: a) ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym, b) ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów; 2) osoba wymagająca opieki: a) pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, b) została umieszczona w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej, rodzinnym domu dziecka albo, w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę, w tym w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, z wyjątkiem podmiotu wykonującego działalność leczniczą, i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu; 3) na osobę wymagającą opieki inna osoba ma ustalone prawo do wcześniejszej emerytury; (...) 5) na osobę wymagającą opieki jest ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, prawo do świadczenia pielęgnacyjnego lub prawo do zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów; 6) na osobę wymagającą opieki inna osoba jest uprawniona za granicą do świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej. W niniejszej sprawie organ I instancji wskazał – jako przyczynę odmowy przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego – brak spełnienia przesłanki, o której mowa w art. 17 ust. 1b ustawy. Tę przyczynę trafnie zweryfikował organ odwoławczy, wskazując na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. (K 38/13, Dz. U. z 2014 r. poz. 1443). Organ odwoławczy trafnie wywiódł, że nie jest dopuszczalne oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1b, która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Sąd stanowisko organu odwoławczego w tej mierze w pełni podziela. Organ odwoławczy wskazał jednak – zdaniem Sądu, trafnie – inną przyczynę odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego – a mianowicie okoliczność, że osoba wymagająca opieki (M. W.) pozostaje w związku małżeńskim, przy czym jej współmałżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, co więcej, pracuje zawodowo. Sąd stanowisko organu odwoławczego w tej mierze w całości podziela. Reguła z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy jest jednoznaczna ("świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli (...) osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności"), a okoliczności faktyczne relewantne z punktu widzenia jej hipotezy jawią się w niniejszej sprawie jako bezsporne – toteż nie było żadnych podstaw do jej pominięcia przy rekonstruowaniu determinanty prawnej rozstrzygnięcia. Sąd podziela też zreferowaną wyżej argumentację organu odwoławczego dotyczącą tej kwestii. W orzecznictwie sądów administracyjnych pojawiają się wprawdzie poglądy wskazujące na możliwość odejścia od literalnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2 lit.a ustawy na rzecz wykładni innego rodzaju – nie tyle funkcjonalnej, ile korygującej. Abstrahując od dopuszczalności takiego rozwiązania, trzeba podkreślić, że może ono być potencjalnie rozważane jedynie wtedy, gdy na gruncie konkretnej sprawy, przy uwzględnieniu ogółu jej okoliczności, wykładnia literalna doprowadziłaby do rozstrzygnięcia oczywiście niesłusznego i nieakceptowalnego. W niniejszej sprawie, zdaniem Sądu, taka sytuacja nie zachodzi. W tym kontekście trzeba jeszcze raz podkreślić, że małżonek osoby wymagającej opieki (J. W.) jest zdrowy, aktywny zawodowo, pracuje i otrzymuje wynagrodzenie (k.9aa I instancji); wbrew twierdzeniom skargi, trudno uznać, że J. W. może wykonywać pracę kościelnego, a nie może sprawować opieki nad żoną; skoro J. W. pracuje, to może też przyczyniać się finansowo do opieki nad żoną. Poza tym – co również trafnie wyeksponował organ odwoławczy – M. W. (osoba wymagająca opieki) ma jeszcze pięcioro dzieci, które są osobami dorosłymi, pracują i tym samym osiągają dochody. Mogą zatem – i powinny – czynić zadość obowiązkowi alimentacyjnemu względem matki. W ocenie Sądu, istotne dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności faktyczne zostały należycie wyjaśnione, toteż nie doszło do naruszenia przepisów prawa procesowego statuujących zasadę prawdy obiektywnej (art. 7, art. 77, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a.). Zaskarżona decyzja odpowiada prawu, a w szczególności nie narusza przepisów prawa materialnego powołanych w skardze. Mając powyższe na względzie, na podstawie art. 151 p.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 16.07.2026. · Źródło