III SA/Kr 13/08

Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie - Grzegorz Karcz po rozpoznaniu w dniu 29 lutego 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Z. B. - S. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi Z. B. - S. na decyzję Inspektora Sanitarnego z dnia [....] nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej postanawia: I. umorzyć postępowanie w części obejmującej żądanie zwolnienia od kosztów sądowych, II. przyznać skarżącej prawo pomocy w zakresie częściowym i ustanowić dla niej adwokata, którego wyznaczy Okręgowa Rada Adwokacka w Krakowie. Skarżąca w złożonym na urzędowym formularzu "PPF" wniosku o przyznanie prawa pomocy domagała się zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. Oświadczyła, że nie zatrudnia i nie pozostaje w innym stosunku prawnym z jakimkolwiek kwalifikowanym pełnomocnikiem. Objaśniając swoją sytuację rodzinną podała, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z mężem i dorosłym synem. Określając swój majątek uwidoczniła, że w jego skład wchodzi dom o powierzchni 185 m2. Nie posiada żadnych zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych. Stałe miesięczne dochody swego gospodarstwa domowego skarżąca oszacowała na kwotę 2433,47 zł brutto podając, że składa się na to 946,87 zł jej emerytury oraz 244 zł wynagrodzenia za pracę a także 1242,57 zł emerytury męża. Podkreśliła że są to dane decyzji ZUS z 2007 r. Uzasadniając swoje starania zaakcentowała, że ma na utrzymaniu syna studiującego architekturę na III roku Politechniki. Podała, że w bieżących wydatkach ogranicza się do niezbędnych potrzeb. Koszty utrzymania domu obejmujące opłaty za gaz, światło, wodę, dojazdy do lekarza leki określiła na 400-500 zł a utrzymanie studiującego syna na około 600-700 zł. Mając na uwadze powyższe zważyć należało, co następuje: Zacząć wypada od tego, że skoro niniejsza sprawa dotyczy choroby zawodowej na co wskazuje również opatrzenie jej symbolem "6200" oznacza to, że skarżąca jest z mocy prawa zwolniona od obowiązku uiszczania tak opłat sądowych jak i ponoszenia wydatków (art. 239 pkt. 1 lit. c ppsa w związku z art. 241 ppsa). Jeśli więc skarżąca korzysta ze zwolnienia przedmiotowego to w takiej sytuacji procesowej działaniem oczywiście bezcelowym było składanie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych (art. 244 §1 ppsa). O bezprzedmiotowości takiego żądania przesądza, bowiem aktualizowana determinantami prawnymi realna możliwość uzyskania zwolnienia od kosztów sądowych w tym trybie. Innymi słowy skoro skarżąca ma już z mocy prawa to, czego chce, to równocześnie nie może domagać się tego samego na wniosek. Z tych względów należało postanowić jak w punkcie pierwszym sentencji działając na zasadzie art. 161 §1 pkt. 3 ppsa w związku z art. 258 §1 ppsa. Inną kwestią pozostaje, że sytuacja taka nie przekreśla starań skarżącej w całej rozciągłości. Godzi się bowiem zauważyć, że zgodnie z aktualnymi poglądami doktryny sąd nie jest związany żądaniem strony zawartym we wniosku o przyznanie prawa pomocy byleby tylko nie wyszedł ponad żądanie strony (por. komentarz J.P Tarno do art. 246 w : Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2004). Logiczną konsekwencją takiego stanu rzeczy jest, że w sytuacji gdy strona domaga się przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, można jej to prawo przyznać w zakresie częściowym obejmującym tylko ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika (art. 245 §3 ppsa in fine). Oczywiście po dokonaniu ustaleń, że strona nie jest w stanie ponieść kosztów ustanowienia takiego pełnomocnika bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 §1 pkt. 2 ppsa). Podstawą dla takich ustaleń są oświadczenia strony, które zgodnie z wolą ustawodawcy mają być "dokładne" (art. 252 ppsa). Zgodnie z art. 255 ppsa jeżeli oświadczenie strony okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych względnie wzbudzi wątpliwości można zażądać od strony dodatkowych oświadczeń oraz przedłożenia dokumentów źródłowych. Zestawienie przywołanych przepisów pozwala dojrzeć przyjętą przez ustawodawcę konstrukcję prawną, która opiera się na założeniu, że jeżeli oświadczenie strony pozwala na zorientowanie się co do jej rzeczywistej sytuacji rodzinnej, majątkowej, dochodów i nie wzbudza jakichś istotnych wątpliwości to tym samym nie ma obowiązku wzywania strony o składanie dodatkowych oświadczeń czy przedkładania dokumentów źródłowych. W realiach niniejszej sprawy skarżąca złożyła oświadczenie o jakim mowa w art. 252 ppsa. Oświadczenie to należy uznać za wystarczające do oceny jej aktualnych możliwości płatniczych. Skarżąca w sposób dokładny starała się opisać swoją sytuację rodzinną, posiadany majątek, źródła i wysokość dochodów oraz wydatki. Twierdzenia skarżącej są spójne. Odpowiadają zasadom doświadczenia życiowego. Obrazują zarazem, że choć skarżącej nie sposób postrzegać jej jako osoby ubogiej w potocznym tego słowa znaczeniu, to jednak nie bardzo ją stać na opłacenie adwokata własnym sumptem. Uzyskiwane przez rodzinę dochody są bowiem o niższe od dochodów przeciętnych zarobków pracowników zatrudnionych w gospodarce (por. postanowienie Sądu Najwyższego - Izba Cywilna i Administracyjna z dnia 14 października 1983 r. I CZ 151/83 OSNCP 1984/5 poz. 82 Monitor Prawniczy - Zestawienie Tez 2000/8 str. 526) Przy takich dochodach skarżąca nie miała też specjalnych możliwości aby poczynić stosownych oszczędności (por. także postanowienie SN z 24 września 1984 r., II CZ 104/84, Monitor Prawniczy - Zestawienie Tez 2000/7 s. 455) zwłaszcza gdy znaczącą ich część przeznacza na utrzymanie studiującego syna oraz wykup lekarstw i opłacenie lekarzy. Okoliczności te silą faktu nie pozostają bez wpływu na ocenę aktualnych możliwości płatniczych strony skarżącej. Trudno też wymagać od skarżącej zbycia lub obciążenie domu w którym zamieszkuje z mężem, stanowiłoby to bowiem w istocie pozbawienie rodziny skarżącej koniecznego utrzymania (por. orzecz. SN z 6.11. 1953 r., IC 1427/53 OSN 54/2/52) Wszystko to razem wzięte prowadzi do konkluzji, że skarżąca nie jest w stanie opłacić kosztów profesjonalnego pełnomocnika bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania swej rodziny. Równocześnie zwrócenia uwagi wymaga, że odmiennie aniżeli ma to miejsce w procesie cywilnym, w przypadku osób fizycznych sądom administracyjnym odjęta została możliwość dokonania wyboru z uwagi na celowość takiego rozstrzygnięcia (por. art. 117 kpc), nawet jeśli na danym etapie postępowania nie ma przymusu adwokacko-radcowskiego. Przesłanką konieczną a zarazem wystarczającą jest tylko ustalenie, czy stronę stać czy też nie stać na poniesienie kosztów takiego pełnomocnika. Mając na uwadze powyższe orzeczono jak w punkcie drugim sentencji na podstawie art. 246 §1 pkt. 2 ppsa w związku z art. 245 §3 ppsa.