III SA/Kr 1309/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Halina Jakubiec po rozpoznaniu w dniu 5 grudnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu J. M. od postanowienia Referendarza Sądowego z dnia 14 października 2016 r. oddalającego wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanawiającego adwokata w sprawie ze skargi J. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 5 lipca 2016 r. nr [...] w przedmiocie cofnięcia uprawnień do kierowania pojazdami kat. B postanawia I. zmienić zaskarżone postanowienie w pkt I poprzez zwolnienie skarżącego od poniesienia ½ kosztów sądowych, II. utrzymać w mocy w pozostałym zakresie. Skarżący w złożonym na urzędowym formularzu "PPF" wniosku o przyznanie prawa pomocy domagał się zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego lub adwokata. Oświadczył, że nie zatrudnia i nie pozostaje w innym stosunku prawnym z jakimkolwiek kwalifikowanym pełnomocnikiem. Objaśniając swoją sytuację rodzinną wskazał, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną. Określając majątek swój i żony wykazał dom o powierzchni 280 m2 i wartości 350 tyś. zł. Zadeklarował brak zasobów i przedmiotów wartościowych. Miesięczne dochody gospodarstwa domowego oszacował łącznie na kwotę 2500 wyjaśniając, że składa się na to 1750 zł jego emerytury i 750 zł emerytury żony. Uzasadniając swoje starania nawiązał do nurtującej go sprawy. Wymieniając zaś zobowiązania i stałe miesięczne wydatki podał, że na prąd przeznacza 200 zł, na gaz (ogrzewanie) 500 zł, na spłatę rat kredytu 100 zł, na rehabilitację 100 zł, na koszty leczenia 200 zł. Referendarz Sądowy postanowieniem z dnia 14 października 2016 r. oddalił wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowił dla skarżącego adwokata, uznając, że skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Postanowienie Referendarza doręczono skarżącemu w dniu 4 listopada 2016 r. W dniu 10 listopada 2016 r. skarżący wniósł sprzeciw, w którym wskazał, że ze względu na sytuację finansową domaga się rozłożenia na raty wymaganego od niego wpisu sądowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Zgodnie z przepisem art. 260 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – ppsa (Dz.U. z 2016 r., poz. 718), w brzmieniu znajdującym zastosowanie do spraw, w których skargi wniesiono po dniu 14 sierpnia 2015 r., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu i rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym. Zgodnie z treścią przepisu art. 246 § 1 pkt 1 ppsa, prawo pomocy w zakresie całkowitym może zostać przyznane na wniosek strony będącej osobą fizyczną, jeżeli wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z przepisu z kolei art. 245 § 2 wynika, że prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że prawo pomocy jest odstępstwem od zasady odpłatności postępowania sądowego i z tego powodu jego przyznanie następuje w wyjątkowych przypadkach, a mianowicie w sytuacji, gdy ograniczone możliwości płatnicze strony lub ich brak pozbawiają ją możności skorzystania z przysługującego jej prawa do sądu. Przeszkoda ta musi być realna, a do stwierdzenia jej zaistnienia niezbędne jest dokładne poznanie sytuacji wnioskodawcy. To na składającym wniosek o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar przekonania Sądu, że znajduje się w sytuacji, która została uznana przez ustawodawcę za usprawiedliwiającą przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 listopada 2012 r., sygn. akt: l FZ 429/12, LEX nr 1247073). Zaskarżone postanowienie zawiera twierdzenia, które Sąd podziela, iż skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Przedstawiony przez niego obraz sytuacji życiowej i majątkowej nie nasuwa przy tym wątpliwości i nie było potrzeby wezwania skarżącego o dodatkowe wyjaśnienia. Skarżący wraz z żoną dysponują stałym miesięcznym dochodem rzędu 2 500 zł a miesięczne koszty utrzymania kształtują się na poziomie 1100 zł. Na obecnym etapie sprawy skarżący został zobowiązany do opłacenia wpisu od skargi w wysokości 200 zł. W ocenie Sądu posiadane środki finansowe nie pozwalają na opłacenie profesjonalnego pełnomocnika, natomiast pozwalają na częściowe opłacenie kosztów sądowych. W tym zakresie zaskarżone postanowienie, które oddalało wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych zostało zmienione. Doświadczenie życiowe pozwala przyjąć, że w gospodarstwie domowym, zwłaszcza obciążonym problemami zdrowotnymi prócz stałych wydatków ponosi się niejednokrotnie dodatkowe. Nie bez znaczenia pozostaje okoliczność, iż skarżący nie wskazał na jakąkolwiek pomoc finansową z innych niż organy rentowe źródeł. Podkreślić należy, że zgodnie z aktualnymi poglądami doktryny sąd nie jest związany żądaniem strony zawartym we wniosku o przyznanie prawa pomocy byleby tylko nie wyszedł ponad żądanie strony (por. komentarz J.P Tarno do art. 246 w : Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2004). Logiczną konsekwencją takiego stanu rzecz jest więc, że w sytuacji gdy strona domaga się przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, sąd może przyznać jej to prawo w zakresie częściowym obejmującym tylko ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika (art. 245 §3 ppsa in fine) o ile nie jest w stanie pokryć jego wynagrodzenia bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania siebie i rodziny. Na marginesie, odnosząc się do zawartego w sprzeciwie wniosku o rozłożenie na raty wymaganej należności (wpisu od skargi), Sąd zwraca uwagę, że zgodnie z przepisem art. 229 § 1 ppsa jedynie należności z tytułu nieuiszczonych kosztów sądowych oraz grzywien orzeczonych w postępowaniu przed sądem administracyjnym, z wyjątkiem grzywien, o których mowa w art. 55 § 1, art. 149 § 2 oraz art. 154 § 1, mogą być umorzone lub zapłata tej należności może być odroczona albo rozłożona na raty, jeżeli jej ściągnięcie byłoby połączone z niewspółmiernymi trudnościami lub groziłoby dłużnikowi zbyt ciężkimi skutkami. Przepis art. 229 § 1 p.p.s.a. odnosi się do nieuiszczonych należności sądowych wskazanych w art. 219 § 1 p.p.s.a., jednakże nie ma zastosowania do opłat, w stosunku do których obowiązek ich uiszczenia powstaje z mocy prawa i których nieuiszczenie powoduje odrzucenie środka prawnego lub pozostawienie pisma bez rozpoznania. Nieuiszczonego wpisu od skargi nie można uznać za nieuiszczoną należność orzeczoną przez sąd w rozumieniu art. 229 p.p.s.a., nie istnieje też prawna możliwość rozłożenia wpisu od skargi na raty, jego umorzenia lub odroczenia terminu jego zapłaty (por. postanowienie NSA z 12.10.2011 r. sygn. akt I OZ 765/11).