III SA/Kr 1310/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Hanna Knysiak-Molczyk po rozpoznaniu w dniu 12 listopada 2014 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi S. J. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 13 listopada 2013 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności postanawia: odrzucić skargę. Zaskarżoną decyzją nr [...] z dnia 13 listopada 2013 r., Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa utrzymał w mocy decyzję nr [...] Kierownika Biura Powiatowego ARiMR z dnia [...] 2013 r. w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności. Decyzja ta została nadana do skarżącego za pośrednictwem operatora pocztowego na adres: T, ul. P, a następnie zwrócona do organu z adnotacją doręczyciela: "adresat wyprowadził się bez pozostawienia adresu". W dniu 21 lipca 2014 r. S. J. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skargę na powyższą decyzję, wnosząc jednocześnie o przywrócenie terminu do wniesienia tej skargi. Postanowieniem z dnia 3 września 2014 r. Sąd odrzucił wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR wniósł o jej odrzucenie jako wniesionej po terminie, wskazując, że zaskarżona decyzja stała się prawomocna z dniem 19 grudnia 2013 r. W ocenie organu skarżący nie udowodnił, że podany przez niego adres był aktualny w chwili nadania zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: zgodnie z art. 53 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz.U. z 2012 r., poz. 270; dalej: p.p.s.a.) skargę wnosi się w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia skarżącemu rozstrzygnięcia w sprawie. Zatem aby rozstrzygnąć, czy skarga S. J. została wniesiona w terminie, należy najpierw ustalić, czy zaskarżona decyzja została mu skutecznie doręczona. Od dnia tego zdarzenia liczy się bowiem trzydziestodniowy termin na wniesienie skargi do sądu administracyjnego. W realiach rozpoznawanej sprawy organ doręczył skarżącemu zaskarżoną decyzję na adres: T, ul. P. Na ten adres doręczono skutecznie m.in. zawiadomienie Kierownika Biura Powiatowego ARiMR nr [...] z dnia 31 listopada 2012 r. o wszczęciu kontrolowanego postępowania i decyzję tego organu wydaną w kontrolowanym postępowaniu w pierwszej instancji. Skarżący posługiwał się tym adresem również wnosząc odwołanie od wspomnianej decyzji. W toku postępowania odwoławczego organ również na ten adres podjął próbę doręczenia postanowienia nr [...] z dnia [...] 2013 r. o podjęciu zawieszonego postępowania. Jednak przesyłka zawierająca powyższy akt została zwrócona do organu z adnotacją: "adresat wyprowadził się bez pozostawienia adresu". Pomimo tego organ na ten adres nadał również zaskarżoną decyzję z dnia 13 listopada 2013 r., której doręczenie do rąk adresata nie doszło do skutku, a sama przesyłka została zwrócona do organu z identyczną adnotacją. Mając powyższe na uwadze wypada zaznaczyć, że poza sporem jest, iż w postępowaniu takim jak kontrolowane stosuje się przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2013 r. poz. 267; dalej: k.p.a.). Zgodnie natomiast z art. 41 § 1 k.p.a. w toku postępowania strony oraz ich przedstawiciele i pełnomocnicy mają obowiązek zawiadomić organ administracji publicznej o każdej zmianie swojego adresu, w tym adresu elektronicznego. Natomiast stosownie do art. 41 § 2 k.p.a., w razie zaniedbania obowiązku określonego w § 1 doręczenie pisma pod dotychczasowym adresem ma skutek prawny. W kontrolowanym postępowaniu miał jednak niewątpliwie również swoje zastosowanie art. 9 k.p.a., który stanowi, iż organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków, będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. W ocenie Sądu, z przytoczonego art. 9 k.p.a. wynika obowiązek pouczenia strony postępowania administracyjnego o obowiązku zawiadomienia organu w toku postępowania administracyjnego o każdej zmianie adresu oraz o skutkach niepowiadomienia organu o zmianie adresu, a w szczególności o treści art. 41 § 2 k.p.a. (zob. wyrok NSA z dnia 12 września 2006 r., sygn. akt I OSK 1369/05, LEX nr 321137). W realiach rozpoznawanej sprawy powinien był tego dokonać organ pierwszej instancji równocześnie z zawiadomieniem o wszczęciu postępowania administracyjnego. Jednak skoro ten organ zaniechał realizacji wspomnianego obowiązku, brak ten powinien był konwalidować Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR niezwłocznie po wniesieniu przez skarżącego odwołania od decyzji organu pierwszej instancji. Jednak także i organ odwoławczy zaniechał realizacji tego obowiązku. To zaś oznacza, że w toku postępowania w sprawie ustalenia kwot nienależnie pobranych przez skarżącego z tytułu przyznanych płatności w ramach wsparcia bezpośredniego, skarżący nie został pouczony o obowiązku zawiadomienia organu administracji o zmianie adresu, ani tym bardziej o skutkach niedochowania tego obowiązku, w tym o treści art. 41 § 2 k.p.a. Sąd stoi na stanowisku, że brak pouczenia strony o treści art. 41 k.p.a., a w szczególności strony działającej bez profesjonalnego pełnomocnika, wyklucza możliwość zastosowania domniemania skuteczności doręczenia pod dotychczasowy adres, wynikającego z art. 41 § 2 k.p.a. Stanowisko takie znajduje również potwierdzenie w orzecznictwie sądów administracyjnych (zob. wyrok NSA z dnia 7 stycznia 2000 r., sygn. akt V SA 1084/99 – niepubl.; wyrok WSA w Warszawie z dnia 26 czerwca 2008 r., sygn. akt II SA/Wa 583/08, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Należy bowiem zauważyć, że na mocy wspomnianego przepisu – w wypadku doręczenia decyzji administracyjnej na nieaktualny adres – dochodzi do konkretyzacji normy prawnej w trybie wyłączającym czynny udział strony postępowania. Strona nie jest w takim przypadku świadoma treści decyzji, a zatem swoich praw lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, dopóki sama nie podejmie kroków w celu zapoznania się z jej treścią w siedzibie organu. Tym bardziej zatem należy w tak istotnej kwestii oczekiwać od organu, że w trybie art. 9 k.p.a. uprzedzi stronę o skutkach niepowiadomienia o zmianie adresu, skoro przez niedopełnienie obowiązku z art. 41 § 1 k.p.a. na skutek nieznajomości prawa strona może ponieść szkodę. Skoro natomiast zaskarżona decyzja nie została dotąd doręczona skarżącemu w sposób skuteczny, to nie rozpoczął się jeszcze bieg terminu na zaskarżenie tej decyzji do sądu administracyjnego. Złożona skarga nie jest zatem spóźniona – jak twierdzi Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR - ale jest przedwczesna, gdyż zaskarżona nią decyzja nie weszła dotąd do obrotu prawnego. Zatem w świetle prawa przed Dyrektorem Oddziału Regionalnego ARiMR nadal toczy się postępowanie odwoławcze w kontrolowanej sprawie, gdyż kończąca je decyzja nie została doręczona stronie. W tym miejscu trzeba również zauważyć, że podobnie należy ocenić kwestię doręczenia skarżącemu postanowienia o podjęciu zawieszonego postępowania. Na zakończenie należy jeszcze wskazać, że organ, który nie dochował obowiązku pouczenia strony o treści art. 41 k.p.a., w przypadku zmiany przez stronę adresu, o której organ nie został powiadomiony, ma obowiązek we własnym zakresie, wszelkimi dopuszczalnymi prawnie środkami ustalić adres strony. W szczególności organ mógł zwrócić się do samego skarżącego na adres jego poczty elektronicznej w celu wyjaśnienia powyższego zagadnienia lub skorzystać z pomocy innych kompetentnych organów państwa. Mając powyższe na uwadze, stosownie do art. 58 § 1 pkt 6 i § 3 p.p.s.a. postanowiono jak w sentencji.