III SA/Kr 1313/18

|Sygn. akt III SA/Kr 1313/18 | [pic] W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 19 lutego 2019 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Barbara Pasternak, Sędziowie: WSA Bożenna Blitek (spr.), WSA Janusz Bociąga, Protokolant: Tomasz Famulski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 lutego 2019 r., sprawy ze skargi M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 22 listopada 2018 r. nr [...] w przedmiocie uznania za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych skargę oddala. Decyzją z dnia 16 października 2018 r. nr [...] Prezydent Miasta uznał dłużnika alimentacyjnego M. K. za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Organ I instancji podał, że wyrokiem Sądu Okręgowego, Wydział I Cywilny sygn. akt [...] z dnia 17 sierpnia 2015 r. M. K. został zobowiązany do płacenia alimentów na rzecz R. K. i A. K. w wysokości po 500 zł miesięcznie na każde dziecko. Dalej organ wskazał, że decyzją z dnia 4 października 2017 r. nr [...] przyznano świadczenie z funduszu alimentacyjnego na okres od 1 października 2017 r. do 30 września 2018 r. na rzecz R. K. i A. K. po 500 zł miesięcznie na każde dziecko. Następnie Prezydent Miasta podniósł, że Powiatowy Urząd Pracy pismem z dnia 2 lipca 2018 r. nr [...] poinformował, że M. K. z dniem 21 czerwca 2018 r. utracił status osoby poszukującej pracy na 120 dni z powodu niestawiennictwa w wyznaczonym terminie. Pismem z dnia 4 lipca 2018 r. nr [...] wezwano M. K. do zarejestrowania się w Powiatowym Urzędzie Pracy jako bezrobotny albo do dostarczenia dokumentu potwierdzającego zatrudnienie w terminie do 7 dni od daty doręczenia wezwania. Wezwanie pomimo dwukrotnego awizowania nie zostało odebrane w terminie przez adresata. Pismem z dnia 13 sierpnia 2018 r. ponowiono wezwanie, które po dwukrotnym awizowaniu zostało zwrócone do organu. Organ I instancji stwierdził zatem, że na dzień 14 września 2018 r. M. K. nie był zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy, co potwierdza zaświadczenie nr [...]. Prezydent Miasta wskazał, że w dniu 24 września 2018 r. wszczęto z urzędu postępowanie administracyjne dotyczące uznania M. K. za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Przeprowadzono postępowanie wyjaśniające w celu ustalenia czy dłużnik alimentacyjny przez okres ostatnich 6 miesięcy wywiązywał się w każdym miesiącu ze zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów. Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym pismem z dnia 27 września 2018 r. sygn. akt [...] poinformował, że M. K. w okresie ostatnich 6 miesięcy nie wywiązywał się ze zobowiązań alimentacyjnych w kwocie 50% kwoty bieżących alimentów. Z kolei zaświadczenie z Powiatowego Urzędu Pracy nr sprawy [...] z dnia 11 października 2018 r. potwierdza, że M. K. nie jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna ani poszukująca pracy. Zdaniem organu I instancji, fakt, iż M. K. z dniem 21 czerwca 2018 r. utracił status osoby poszukującej pracy i ponownie nie zarejestrował się w Powiatowym Urzędzie Pracy należy traktować jako jego odmowę zarejestrowania się. Mając powyższe na względzie organ I instancji uznał M. K. za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. W odwołaniu od powyższej decyzji Prezydenta Miasta M. K. podał, że jest zatrudniony jako pracownik budowlany. Zobowiązał się też do dostarczenia umowy do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej. Decyzją z dnia 22 listopada 2018 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeksu postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r. poz. 1257 z późn. zm.) oraz art. 5 ust. 3, ust. 3a i ust. 3b ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2018 r. poz. 554), Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] 2018 r. nr [...]. W uzasadnieniu decyzji Kolegium wskazało, że jak wynika z akt sprawy w związku z wypłaconymi świadczeniami z funduszu alimentacyjnego dla osób uprawnionych a to R. K. oraz A. K. organ l instancji prowadził postępowanie w stosunku do dłużnika alimentacyjnego. W trakcie tego postępowania dłużnik alimentacyjny M. K. był wzywany o zgłoszenie się do organu w celu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, który to wywiad został przeprowadzony w dniu 18 października 2017 r. Organ II instancji wskazał, że w stosunku do odwołującego prowadzono m.in. postępowanie o uchylenie się od obowiązku alimentacyjnego, a także wszczęto postępowanie o uznanie za dłużnika alimentacyjnego. Przy czym oba te postępowania zostały umorzone. Postępowanie o uznanie za dłużnika alimentacyjnego zostało umorzone w związku z faktem, iż M. K. zarejestrował się jako osoba poszukująca pracy. Jednakże z dniem 21 czerwca 2018 r. M. K. utracili status osoby poszukującej pracy na 120 dni z powodu niestawiennictwa się w wyznaczonym terminie. Spowodowało to dwa kolejne wystąpienia organu l instancji o przedstawienie decyzji o rejestracji w PUP bądź stosownej umowy o zatrudnieniu. W ocenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego, organ l instancji prawidłowo uznał, iż została spełniona przesłanka wynikająca z art. 5 ust. 3 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. W rozpoznawanej sprawie organ prawidłowo uznał, że w przypadku odwołującego się jest konieczna jego aktywizacja zawodowa i rejestracja w Powiatowym Urzędzie Pracy, ponieważ nie wywiązuje się systematycznie (tj. w każdym miesiącu) z obowiązku alimentacyjnego względem swoich dzieci. Kolegium podkreśliło, że M. K. nie zarejestrował się w PUP jako osoba bezrobotna, nie przedstawił także stosownego dowodu, że podjął zatrudnienie. Wskazał wprawdzie w odwołaniu, że podjął zatrudnienie, jednakże na dzień wydania zaskarżonej decyzji nie została spełniona przesłanka wynikająca z art. 5 ust. 3, ani też przesłanka z art. 5 ust. 3a ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Odwołujący musiałby bowiem w tym ostatnim przypadku wykazać, że przez okres ostatnich 6 miesięcy wywiązywał się w każdym miesiącu ze zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów. Zdaniem Kolegium, zgromadzony w sprawie materiał dowodowy dał zatem podstawy do wydania zaskarżonej decyzji, co wiązało się z brakiem reakcji M. K. na wezwania organu l instancji do aktywizacji zawodowej oraz brakiem ponoszenia kosztów alimentów w kwocie nie niższej niż 50% ich wysokości przez ostatnie 6 miesięcy. W skardze na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego M. K. podniósł, że z powodu trudnej sytuacji finansowej nie jest w stanie regulować zobowiązania wynikającego z obowiązku alimentacyjnego. Dodatkowo problemy zdrowotne utrudniają mu regularnie wpłacać zobowiązanie. Skarżący wyjaśnił, że w ostatnim półroczu wykonywał pracę zarobkową, jednak okazało się, że pracodawca nie regulował wobec niego wynagrodzenie. Zaważyło to na jego zdrowiu (leczy się psychiatrycznie od 2017 roku). Skarżący wskazał, że w listopadzie 2018 r. znalazł zatrudnienie, jednak pomimo wyniku badań pozwalających na pracę oraz braku przeciwwskazań lekarzy specjalistów, lekarz orzecznik wydał decyzję o odmowie wykonywania przez niego pracy na stanowisku, o które się ubiegał. Skarżący wysłał pismo odwoławcze i czeka na kolejne badanie oraz podpisanie umowy z pracodawcą. M. K. stwierdził, że termin tych działań administracyjnych spowodował, że w międzyczasie Kolegium wydało decyzję o uznaniu go za dłużnika alimentacyjnego. Ponadto skarżący zarejestrował się w Urzędzie Pracy jako bezrobotny oraz podjął działania mające na celu aktywizację zawodową. W związku z tym skarżący stwierdził, że nie uchyla się od obowiązku alimentacyjnego. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie i wniosło o oddalenie skargi. Na rozprawie w dniu 19 lutego 2019 r. skarżący podał, że przez pierwsze cztery miesiące od orzeczenia rozwodu przekazywał alimenty do rąk byłej żony, jednak cały okres związany ze sprawą rozwodową wpłynął na jego zdrowie, popadł w alkoholizm i nie był w stanie uzyskać dochodów aby płacić alimenty. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Wojewódzki Sąd Administracyjny, zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 z późn. zm., zwanej dalej p.p.s.a.), sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej i stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 2107), kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Jednocześnie w oparciu o art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną. W ocenie Sądu, skarga jest nieuzasadniona. Materialnoprawną podstawę zaskarżonych decyzji stanowiły przepisy art. 5 ust. 2, ust. 3, ust. 3a i ust. 3b ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2018 r. poz. 554 z późn. zm.), zwanej dalej u.p.o.u.a., które stwierdzają, że: "Art. 5. 2. W przypadku gdy dłużnik alimentacyjny nie może wywiązać się ze swoich zobowiązań z powodu braku zatrudnienia, organ właściwy dłużnika: 1) zobowiązuje dłużnika alimentacyjnego do zarejestrowania się jako bezrobotny albo jako poszukujący pracy w przypadku braku możliwości zarejestrowania się jako bezrobotny; 2) informuje właściwy powiatowy urząd pracy o potrzebie aktywizacji zawodowej dłużnika alimentacyjnego. 3. W przypadku gdy dłużnik alimentacyjny uniemożliwia przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego lub odmówił: 1) złożenia oświadczenia majątkowego, 2) zarejestrowania się w powiatowym urzędzie pracy jako bezrobotny albo poszukujący pracy, 3) bez uzasadnionej przyczyny, w rozumieniu przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, przyjęcia propozycji odpowiedniego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wykonywania prac społecznie użytecznych, prac interwencyjnych, robót publicznych, prac na zasadach robót publicznych albo udziału w szkoleniu, stażu lub przygotowaniu zawodowym dorosłych - organ właściwy dłużnika wszczyna postępowanie dotyczące uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. 3a. Decyzji o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych nie wydaje się wobec dłużnika alimentacyjnego, który przez okres ostatnich 6 miesięcy wywiązywał się w każdym miesiącu ze zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów. 3b. Jeżeli decyzja o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych stanie się ostateczna, organ właściwy dłużnika: 1) składa wniosek o ściganie za przestępstwo określone w art. 209 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny (Dz. U. z 2017 r. poz. 2204 oraz z 2018 r. poz. 20 i 305) oraz 2) po uzyskaniu z centralnej ewidencji kierowców informacji, że dłużnik alimentacyjny posiada uprawnienie do kierowania pojazdami, kieruje wniosek do starosty o zatrzymanie prawa jazdy dłużnika alimentacyjnego wraz z odpisem tej decyzji." Z przytoczonych przepisów ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów wynika, że w przypadku gdy dłużnik alimentacyjny nie może wywiązać się ze swoich zobowiązań z powodu braku zatrudnienia, organ właściwy dłużnika zobowiązuje go do zarejestrowania się jako bezrobotny albo jako poszukujący pracy w przypadku braku możliwości zarejestrowania się jako bezrobotny, a także informuje właściwy powiatowy urząd pracy o potrzebie aktywizacji zawodowej dłużnika alimentacyjnego (art. 5 ust. 2 u.p.o.u.a.). W przypadku, gdy dłużnik alimentacyjny odmówi zarejestrowania się w powiatowym urzędzie pracy jako bezrobotny albo poszukujący pracy organ właściwy dłużnika wszczyna postępowanie dotyczące uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych (art. 5 ust. 3 pkt 2 u.p.o.u.a.). Biorąc pod uwagę imperatywny charakter przepisu art. 5 ust. 3 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów organ właściwy dłużnika nie może zaniechać wszczęcia i przeprowadzenia takiego postępowania, choć jego zakończenie wcale nie musi nastąpić decyzją uznającą dłużnika za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Dłużnik może bowiem np. wywiązać się z ciążących na nim obowiązków w toku takiego postępowania. Konieczne jest również ustalenie, że przez okres ostatnich 6 miesięcy dłużnik wywiązywał się w każdym miesiącu ze zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów. Z przytoczonych wyżej przepisów wynika również, że postępowanie w sprawie uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych może zostać wszczęte po wystąpieniu chociażby jednej z przesłanek wymienionych w art. 5 ust. 3 u.p.o.u.a. oraz ustaleniu stosownie do treści przepisu art. 5 ust. 3a u.p.o.u.a., czy przez okres ostatnich 6 miesięcy dłużnik alimentacyjny wywiązywał się z obowiązku alimentacyjnego w każdym miesiącu, w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów. Jak wynika ze znajdującego się w aktach administracyjnych pisma Powiatowego Urzędu Pracy z dnia 2 lipca 2018 r. skarżący był zarejestrowany jako osoba bezrobotna, jednak z dniem 21 czerwca 2018 r. utracił status osoby poszukującej pracy na 120 dni z powodu niestawiennictwa w wyznaczonym terminie. W związku z tym organ I instancji wezwał skarżącego pismem z dnia 4 lipca 2018 r. o przedłożenie w terminie 7 dni decyzji o zarejestrowaniu w Powiatowym Urzędzie Pracy jako bezrobotny albo umowy o pracę, umowy zlecenia, umowy o dzieło lub innego dokumentu potwierdzającego zatrudnienie. Pismo to zostało przesłane na adres skarżącego, jednak pomimo dwukrotnego awizowania w dniach 6 i 16 lipca 2018 r. nie odebrał on przesyłki pocztowej. Z zaświadczenia Powiatowego Urzędu Pracy z dnia 13 sierpnia 2018 r. wynika, że skarżący nie był zarejestrowany w Urzędzie Pracy, a okres aktywności biegł od 15 do 21 czerwca 2018 r. W związku z tym organ I instancji ponownie wezwał skarżącego pismem z dnia 13 sierpnia 2018 r. o przedłożenie w terminie 7 dni decyzji o zarejestrowaniu w Powiatowym Urzędzie Pracy jako bezrobotny albo umowy o pracę, umowy zlecenia, umowy o dzieło lub innego dokumentu potwierdzającego zatrudnienie. Również i to pismo, pomimo dwukrotnego awizowania w dniach 17 i 27 sierpnia 2018 r., nie zostało odebrane przez skarżącego. Zarówno pismo z dnia 4 lipca 2018 r., jak i pismo z dnia 13 sierpnia 2018 r. zostały skarżącemu prawidłowo doręczone w trybie art. 44 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 2096 z późn. zm.), który stanowi, że: "Art. 44. § 1. W razie niemożności doręczenia pisma w sposób wskazany w art. 42 i 43: 1) operator pocztowy w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe przechowuje pismo przez okres 14 dni w swojej placówce pocztowej - w przypadku doręczania pisma przez operatora pocztowego; 2) pismo składa się na okres czternastu dni w urzędzie właściwej gminy (miasta) - w przypadku doręczania pisma przez pracownika urzędu gminy (miasta) lub upoważnioną osobę lub organ. § 2. Zawiadomienie o pozostawieniu pisma wraz z informacją o możliwości jego odbioru w terminie siedmiu dni, licząc od dnia pozostawienia zawiadomienia w miejscu określonym w § 1, umieszcza się w oddawczej skrzynce pocztowej lub, gdy nie jest to możliwe, na drzwiach mieszkania adresata, jego biura lub innego pomieszczenia, w którym adresat wykonuje swoje czynności zawodowe, bądź w widocznym miejscu przy wejściu na posesję adresata. § 3. W przypadku niepodjęcia przesyłki w terminie, o którym mowa w § 2, pozostawia się powtórne zawiadomienie o możliwości odbioru przesyłki w terminie nie dłuższym niż czternaście dni od daty pierwszego zawiadomienia. § 4. Doręczenie uważa się za dokonane z upływem ostatniego dnia okresu, o którym mowa w § 1, a pismo pozostawia się w aktach sprawy." Jak zatem wynika z treści cytowanego powyżej przepisu nieodebraną przez adresata przesyłkę uważa się za doręczoną z upływem czternastu dni od dnia pierwszego zawiadomienia. Nieodebranie więc przez skarżącego pism organu I instancji nie zwalniało go z obowiązku przedłożenia żądanych przez ten organ dokumentów, czego jednak skarżący nie uczynił. Nie ulega wątpliwości, że w wyznaczonym terminie skarżący nie przedłożył dokumentu potwierdzającego fakt rejestracji w PUP, a zatem zaistniały podstawy do wszczęcia postępowania administracyjnego, a także wydania rozstrzygnięcia o w przedmiotowej sprawie. Podkreślić przy tym należy, że decyzja w przedmiocie uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych nie ma charakteru uznaniowego, co oznacza, że w zaistniałym stanie faktycznym jej wydanie było obowiązkiem organu. Stąd też bez wpływu na ocenę decyzji organów pozostają powoływane w skardze okoliczności związane ze stanem zdrowia skarżącego, jego sytuacją życiową i majątkową. W odwołaniu od decyzji organu I instancji skarżący twierdził, że jest zatrudniony jako pracownik budowlany, jednak nie przedłożył żadnego dokumentu potwierdzającego ten fakt. Również do skargi skarżący nie dołączył takiego dokumentu. Jeżeli natomiast chodzi o przedłożoną przez skarżącego decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] 2018 r. o uznaniu go z dniem 21 listopada 2018 r. za osobę bezrobotną bez prawa do zasiłku, to stwierdzić należy, że została ona przedłożona organowi II instancji wraz ze skargą w dniu 4 grudnia 2018 r., a więc już po wydaniu zaskarżonej decyzji. Kolegium nie mogło więc wziąć pod uwagę tej decyzji, gdyż w momencie wydawania zaskarżonej decyzji nie wiedziało o jej istnieniu. Prawidłowo zatem organy obu instancji uznały, że w sprawie została spełniona negatywna przesłanka wymieniona w art. 5 ust. 3 pkt 2 u.p.o.u.a. warunkująca wydanie decyzji o kontrolowanej treści. Wskazać również należy, że jedyną przesłankę negatywną uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych przewiduje art. 5 ust. 3a u.p.o.u.a., zgodnie z którym decyzji nie wydaje się, jeżeli przez okres ostatnich 6 miesięcy wywiązywał się on w każdym miesiącu ze zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów. Także ta okoliczność była przez organ wyjaśniana, na co wskazuje uzyskane od Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym zaświadczenie z dnia 27 września 2018 r., z którego wynika, że postępowanie egzekucyjne prowadzone przeciwko skarżącemu w okresie ostatnich 6 miesięcy było całkowicie bezskuteczne, a dłużnik nie wywiązał się ze zobowiązań alimentacyjnych w kwocie 50% kwoty bieżących alimentów. Sąd zauważa, że stan zdrowia skarżącego, który leczy się psychiatrycznie od 2017 roku, może mieć wpływ na nienależyte wypełnianie przez niego obowiązku alimentacyjnego, jednakże nie stanowi on przesłanki negatywnej uznania skarżącego za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych, gdyż omawiana ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów takiej nie przewiduje. Skarżący nie jest osobą ubezwłasnowolnioną całkowicie ani częściowo, co pozwoliłoby na uznanie, że jako osoba nie posiadająca zdolności do czynności prawnych nie posiadał on świadomości co do konieczności wypełniania obowiązków rodzicielskich i jednocześnie ustalonych przez sąd. Na takie stanowisko wskazuje treść uzasadnienia wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 listopada 2017 r., sygn. akt I OSK 121/16 (opubl. LEX nr 2451262), które Sąd podziela w całości. Mając powyższe na względzie Sąd uznał, że zarówno zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji są prawidłowe, a w związku z tym na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł – jak w sentencji.