III SA/Kr 1316/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Marasek-Zybura Sędziowie Sędzia WSA Elżbieta Czarny-Drożdżejko (spr.) Asesor WSA Marta Kisielowska Protokolant starszy referent Monika Tuczyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 listopada 2024 r. sprawy ze skargi J. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie z dnia 10 czerwca 2024 roku, znak: SKO.NP/4115/121/2024 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z 10 czerwca 2024 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy R. z 12 kwietnia 2024 r., nr GOPS-SR-5222-3-11/23 w przedmiocie odmowy przyznania J. L. (dalej: "skarżąca") prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką M. K. Podstawę prawną decyzji stanowił art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r., poz. 572) i art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 390 dalej jako: "u.ś.r."). Zaskarżona decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym. Wnioskiem z 12 października 2023 r. skarżąca zwróciła się do Wójta Gminy R. o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką, która legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu Do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Dąbrowie Tarnowskiej z dnia 6 marca 2023 r. o znacznym stopniu niepełnosprawności na stałe ze stwierdzeniem, że ustalony stopień niepełnosprawności istnieje od 14 grudnia 2020 r. Przyczyną niepełnosprawności jest upośledzenie narządu ruchu (05-R) oraz choroby układu oddechowego i krążenia (07-S). Z oświadczenia siostry skarżącej L. K. wynika, że nie może opiekować się matką, ponieważ jest na rencie chorobowej. Z oświadczenia brata skarżącej Z. K. wynika, że nie może zajmować się matką, ponieważ matka nie mieszka z nim. Z oświadczenia skarżącej wynika, że posiada gospodarstwo rolne o powierzchni 1.06 ha, od wielu lat nie pracuje w gospodarstwie, a dopłaty pobiera na ugory, które nie są uprawiane. Z oświadczenia skarżącej wynika ponadto, że sprawuje opiekę nad matką od 2018 r., opieka obejmuje poranną toaletę, podawanie leków, sprzątanie, pranie, przygotowanie posiłków, wyjazdy do lekarzy, spacery. Z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego wynika, że matka skarżącej jest leczona w poradni neurologicznej, pulmonologicznej, okulistycznej, kardiologicznej. Skarżąca wykonuje następujące czynności przy matce: codzienną toaletę, przygotowanie i podawanie posiłków, pranie, sprzątanie, wyjazdy do lekarzy specjalistów, zakup leków i ich podawanie. Skarżąca ma brata i siostrę zobowiązanych do alimentacji matki. Siostra skarżącej jest rencistką, a brat jest czynny zawodowo. Decyzją z 11 grudnia 2023 r., nr GOPS-SR-5222-11/23 Wójt Gminy R. odmówił przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego. Organ stwierdził, że nie została spełniona przesłanka przyznania prawa do świadczenia wynikająca z art. 17 ust. 1b u.ś.r. Decyzją z 12 lutego 2024 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie uchyliło zaskarżoną decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania organowi I instancji. Zdaniem Kolegium organ I instancji powinien szczegółowo wyjaśnić kwestię zaprzestania prowadzenia bądź pracy przez skarżącą w gospodarstwie rolnym. Ponadto powinien ustalić, czy skarżąca podejmowała poza pracą w gospodarstwie rolnym inną aktywność zawodową. Z pisma z 27 lutego 2024 r. Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa wynika, że skarżąca jest zarejestrowana w krajowym systemie producentów, ewidencji gospodarstw oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności, prowadzonym przez ARiMR. Ostatni wniosek o płatność złożyła w 2023 r. Z zaświadczenia z 22 lutego 2024 r. Powiatowego Urzędu Pracy w Dąbrowie Tarnowskiej wynika, że skarżąca jest zarejestrowana jako osoba bezrobotna od 15 lutego 2018 r. bez prawa do zasiłku. Z oświadczenia skarżącej z 26 lutego 2024 r. wynika, że złożyła wniosek o dopłaty bezpośrednie za rok 2023 r., w którym zadeklarowała uprawę traw na gruntach rolnych o powierzchni 1.04 ha. Zabieg koszenia został wykonany w miesiącu lipcu, co nie kolidowało z opieką nad niepełnosprawną matką. Do akt dołączono kartę leczenia szpitalnego siostry skarżącej od 6 lipca 2023 r. do 23 sierpnia 2023 r. Z oceny sprawności matki skarżącej według skali Barthel wynika, że uzyskała 50 punktów (stan "średnio ciężki"). Decyzją z 12 kwietnia 2024 r. nr GOPS-SR-5222-3-11/23 Wójt Gminy R. odmówił przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego. Organ stwierdził, że w sprawie nie zachodzi związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy sprawowaniem przez skarżącą opieki nad matką a niepodejmowaniem przez nią zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, o czym mowa w art. 17 ust.1 pkt 4 u.ś.r. Skarżąca opiekuje się matką od 2018 r., a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 14 grudnia 2020 r. Nadto organ I instancji zwrócił uwagę, że skarżąca ma brata i siostrę (osoby zobowiązane do alimentacji), tj. L. K. oraz Z. K. - zamieszkujących w tej samej miejscowości. W odwołaniu od decyzji skarżąca wskazała, że rozstrzygnięcie jest dla niej krzywdzące, ponieważ sprawuje stałą opiekę nad matką, która wyklucza podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia. Wskazała, że nie ma ustalonego prawa do pobierania renty, emerytury, ani innych świadczeń. Decyzją z 10 czerwca 2024 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy R. Kolegium zwróciło uwagę, że organ I instancji nie uwzględnił zmiany stanu prawnego, która nastąpiła na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014r., sygn. akt K 38/13 (Dz. U. z 2014 r, poz. 1443). Nie jest bowiem dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie tej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy, której niekonstytucyjność stwierdził Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13. Niezależnie od powyższego Kolegium, doszło do przekonania, że kwestionowana decyzja odpowiada prawu, bowiem w sprawie nie zachodzi bezpośredni związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy rezygnacją z pracy w gospodarstwie rolnym, a koniecznością sprawowania opieki nad matką. Zdaniem Kolegium pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia, zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego (wedle ostatniej deklaracji), czy niepodejmowaniem zatrudnienia, a koniecznością sprawowania opieki nad matką nie zachodzi chociażby związek czasowy. Skarżąca jest zarejestrowana jako osoba bezrobotna od 2018 r. Do niedawna prowadziła (wedle własnych deklaracji) w ograniczonym zakresie gospodarstwo rolne i pobierała z tego tytułu dopłaty - do prac agrotechnicznych, które wykonywane były raz do roku angażowała jednak osoby trzecie. Tymczasem, ustalony stopień niepełnosprawności matki skarżącej datuje się od 14 grudnia 2020 r. Z zestawienia powyższych dat i okoliczności wynika, że skarżąca nie podejmowała zatrudnienia przez co najmniej dwa lata poprzedzające datę, na którą ustalono stopień niepełnosprawności matki skarżącej, a ponadto prowadzenie w tym czasie (aż do 2024 r.) gospodarstwa rolnego nie było na tyle angażujące, aby w jakimkolwiek stopniu kolidowało z opieką nad niepełnosprawną matką. Zdaniem Kolegium nie zostały spełnione przesłanki określone art. 17 ust. 1 i art. 17b u.ś.r. w postaci rezygnacji z zatrudnienia lub zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego w celu w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Jednocześnie trudno uznać, że skarżąca byłaby gotowa do podjęcia zatrudnienia, ale z tego rezygnuje z uwagi na opiekę nad matką, skoro sama deklaruje, że pozostaje zarejestrowana jako osoba bezrobotna (a więc deklarująca chęć podjęcia zatrudnienia) jedynie "w związku z potrzebą ubezpieczenia zdrowotnego" (oświadczenie skarżącej z 29 lutego 2024 r.). Skarżąca jest zatem osobą "bierną" zawodowo od dłuższego czasu i pozostaje to bez związku z niepełnosprawnością matki i koniecznością sprawowania nad nią opieki. Czynności wykonywane przez skarżącą wobec matki mają charakter typowych czynności życia codziennego i chociaż ograniczają, to jednak nie uniemożliwiają, podjęcia aktywności zawodowej. Z opisu czynności nie wynika bowiem, aby wykonywanie ich przez skarżącą uniemożliwiało podejmowanie zatrudnienia, albowiem czynności niezbędne wokół ww. niepełnosprawnej można wykonywać przed udaniem się do pracy. Ponadto Kolegium zwróciło uwagę, iż skarżąca posiada jeszcze dwoje rodzeństwa zamieszkującego w tej samej miejscowości. Siostra skarżącej jest rencistką, pobiera świadczenie, jest na rencie chorobowej i nie może opiekować się matką. Natomiast brat skarżącej, pracuje zawodowo. O ile w przypadku siostry skarżącej istnieją obiektywne okoliczności wskazujące na brak możliwości sprawowania osobistej opieki nad matką lub jej współfinansowania, to w przypadku brata skarżącej, przeszkody tego rodzaju nie występują. Część obowiązków w zakresie opieki nad matką może przejąć brat skarżącej - chociażby poprzez współfinansowanie wykonywania opieki nad matką przez osobę trzecią, co umożliwiłoby skarżącej podjęcie zatrudnienia chociażby w niepełnym wymiarze. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżąca zarzuciła naruszenie: - przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, w sytuacji, gdy skarżąca zrezygnowała z pracy zarobkowej z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką, a ponadto sprawuje opiekę nad matką w sposób ciągły zarówno w ciągu dnia jak i nocy, a czynności podejmowane w tym zakresie uniemożliwiają jej podjęcie jakiejkolwiek pracy zarobkowej; - naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, a to art. 7 k.p.a., art. 77 §1 k.p.a., oraz art. 80 k.p.a. w zw. z art. 75 §1 k.p.a., poprzez wydanie decyzji na podstawie błędnych i dowolnych ustaleń faktycznych, przyjętych na podstawie wadliwie ocenionego przez organ II instancji materiału dowodowego poprzez przyjęcie, że: czynności opiekuńcze wykonywane przez skarżącą wobec niepełnosprawnej matki mają charakter typowych czynności codziennych i chociaż ograniczają, to jednak nie uniemożliwiają w sposób zupełny podjęcia przez skarżącą aktywności zawodowej, pomiędzy podjęciem opieki nad niepełnosprawną matką, a rezygnacją z pracy zarobkowej nie zachodzi związek przyczynowo - skutkowy, na pozostałych dzieciach matki skarżącej ciąży obowiązek alimentacyjny, a ponadto brat skarżącej może świadczyć usługi opiekuńcze nad matką, co umożliwi skarżącej podjęcie pracy zarobkowej; co w konsekwencji doprowadziło organ II instancji do błędnego ustalenia, że nie zachodzi związek pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia i jego niepodejmowaniem przez skarżącą, a koniecznością sprawowania opieki nad matką, a co za tym idzie skarżąca nie kwalifikuje się do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, podczas gdy prawidłowa ocena zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wskazuje, że skarżąca kwalifikuje się do przyznania rzeczonego świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż zrezygnowała z pracy zarobkowej z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką, a ponadto sprawuje opiekę nad matką w sposób ciągły zarówno w ciągi dnia jak i nocy, a czynności podejmowane w tym zakresie uniemożliwiają jej podjęcie jakiejkolwiek pracy zarobkowej. W oparciu o podniesione zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i skierowanie sprawy do organu II instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania, według norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie wniosło o jej oddalenie i podtrzymało dotychczasowe stanowisko w sprawie. Pismem z 23 września 2024 r. skarżąca przedłożyła do akt dokumenty: kartę leczenia szpitalnego matki od 19 maja 2023 r. do 26 maja 2023 r. oraz zaświadczenia lekarskie. Na rozprawie w dniu 28 listopada 2024 r. pełnomocnik przedłożył zaświadczenie z 1 października 2024 r. o braku ubiegania się przez skarżącą o dopłaty bezpośrednie w roku 2024 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje: Zgodnie z brzmieniem art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2024 r., poz. 935, dalej: "p.p.s.a.") sąd administracyjny uwzględnia skargę na decyzję, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy albo stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji w całości lub części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. Zakres kontroli sprawowanej przez sądy wynika z treści art. 134 § 1 p.p.s.a. Zgodnie z tą regulacją, sąd rozpoznając skargę nie jest związany zarzutami, podstawą prawną ani formułowanymi przez strony wnioskami. W świetle przywołanych regulacji, sąd administracyjny dokonując kontroli rozstrzygnięć organów administracji kieruje się wyłącznie kryterium legalności, czyli zgodności z przepisami prawa materialnego i procesowego. Oznacza to, że w ramach takiej kontroli sąd nie może kierować się względami słuszności czy zasadami współżycia społecznego. Kontrola legalności decyzji przeprowadzona zgodnie z ww. granicami wykazała, że zaskarżona decyzja została wydana w prawidłowo ustalonym stanie faktycznym, z prawidłowo zastosowaną normą prawa materialnego, a zatem skarga zasługiwała na oddalenie. W niniejszej sprawie okolicznością niesporną jest, że skarżąca wystąpiła z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w październiku 2023 r., na dzień 27 lutego 2024 r. figurowała na liście producentów rolnych, a w roku 2023 r. pobrała dopłaty bezpośrednie, od lutego 2018 r. była zarejestrowana jako bezrobotna bez prawa do zasiłku, matką opiekuje się od 2018 r., a znaczny stopień niepełnosprawności matki skarżącej istnieje od 2020 r. Niesporną okolicznością był również wskazany przez skarżącą zakres opieki nad matką, który obejmuje pomoc w higienie, podanie i przygotowanie posiłku, sprzątanie, pranie, zakup lekarstw, organizację wizyt lekarskich, podawanie leków oraz wyjścia na spacery. Okolicznością sporną w sprawę było istnienie związku przyczynowo -skutkowego pomiędzy brakiem aktywności zawodowej skarżącej a opieką nad matką, w tym w szczególności ocena, czy bierność zawodowa skarżącej jest spowodowana opieką nad matką, czy zakres opieki skarżącej nad matką jest tego rodzaju, że wyklucza podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia, a także okoliczność, czy skarżąca zrezygnowała z prowadzenia gospodarstwa rolnego. Sporną okolicznością było również, czy fakt pobierania przez skarżącą dopłat bezpośrednich daje podstawę do przyjęcia, że prowadzi ona gospodarstwo rolne. W ocenie Sądu skarżąca na dzień 31 grudnia 2023 r. nie spełniała przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a zatem skarga zasługiwała na oddalenie. Sąd podziela pogląd wyrażony w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego, zgodnie z którym pobieranie dopłat bezpośrednich oraz figurowanie w Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa jako producent rolny, dają podstawy do stwierdzenia, że skarżąca faktycznie zarządzała gospodarstwem rolnym stanowiącym jej własność, a zatem nie można uznać, aby zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego (por. wyrok NSA z 13 sierpnia 2024 r., I OSK 2046/23). Zaznaczyć należy, że z zaświadczenia ARiMR z 27 lutego 2024 r. wynika, że skarżąca figuruje w rejestrze producentów rolnych oraz pobrała dopłaty bezpośrednie na rok 2023. Sąd podziela również pogląd wyrażony w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie (por. wyrok z 4 kwietnia 2024 r., sygn. akt III SA/Kr 1753/23), w świetle którego zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego, o którym mowa w art. 17b ust. 1 pkt 1 u.ś.r., nie polega tylko na faktycznym zaniechaniu wykonywania przez rolnika pewnych czynności, jak np. zaprzestanie osobistej uprawy, zbierania plonów, czy uzyskiwania zysków z gospodarstwa, w tym zaprzestanie składania wniosków o dopłaty unijne. Zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego wymaga poza tym przedsięwzięcia szeregu czynności prawnych, powiązanych integralnie ze statusem rolnika i prowadzeniem przez niego działalności rolniczej, takich jak np. złożenie wniosku o usunięcie wpisu z ewidencji producentów rolnych, który pozwala danemu producentowi (rolnikowi) na korzystanie z systemów wsparcia bezpośredniego, a więc prowadzenie gospodarstwa rolnego. Równocześnie, Sąd nie mógł uwzględnić przedłożonego w czasie rozprawy zaświadczenia z 1 października 2024 r. o braku złożenia przez skarżącą wniosku o dopłaty bezpośrednie, ponieważ dokument ten powstał po wydaniu zaskarżonej decyzji (czerwiec 2024 r.), a zatem nie mógł być uwzględniony przy ocenie jej legalności. Sąd zwraca uwagę, że zgodnie z art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r., poz. 1429, dalej: "u.ś.w.") w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. Dotychczasowe przepisy należy stosować w odniesieniu do wnioskodawców, którzy złożyli wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego przed dniem 31 grudnia 2023 r. oraz spełniają określone w ustawie przesłanki jego przyznania. Zgodnie z art. 63 ust. 2 u.ś.r. osoby, którym przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, albo od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy, na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r., przyznane zostało co najmniej do dnia 31 grudnia 2023 r. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, zachowują, na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r., prawo odpowiednio do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego nie dłużej jednak niż do końca okresu, na który prawo zostało przyznane, z uwzględnieniem ust. 3 i 4. W orzecznictwie przyjmuje się, że na gruncie art. 63 ust. 1 u.ś.w. przyjmować należy, że o możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego przesądza, stosownie do art. 24 ust. 2 z uwzględnieniem ust. 2a u.ś.r., spełnienie przesłanek wynikających z art. 17 ust. 1 u.ś.r. na dzień złożenia wniosku, gdy wniosek został złożony do dnia 31 grudnia 2023 r. (por. wyrok WSA w Poznaniu z 14 listopada 2024 r., II SA/Po 477/24). Przepis art. 63 ust. 1 u.ś.w. należy interpretować w ten sposób, że jeżeli na skutek przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego organ którejkolwiek instancji ustali, że zakres opieki sprawowanej przez wnioskodawcę i powstrzymanie się od zarobkowania spełniało przesłanki rezygnacji (lub niepodejmowania) z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w rozumieniu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. w związku z koniecznością stałej lub długotrwałej opieki nad osobą niepełnosprawną, jak również - co do zasady - do 31 grudnia 2023 r. spełnione zostały wszystkie inne przesłanki warunkujące powstanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego według przepisów obowiązujących do tej daty, to przyjąć należy, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego powstało na dzień złożenia wniosku, zatem do dnia 31 grudnia 2023 r. (por. wyrok WSA w Poznaniu z 13 listopada 2024 r., II SA/Po 425/24). Skoro do 31 grudnia 2023 r. skarżąca prowadziła gospodarstwo rolne i nie złożyła oświadczenia o rezygnacji z jego prowadzenia, na dzień wejścia w życie u.ś.w. nie były spełnione przesłanki określone w art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17b u.ś.r. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. W ocenie Sądu prawidłowe są również ustalenia zawarte w zaskarżonej decyzji, że zakres opieki skarżącej nad matką nie jest tego rodzaju, aby wykluczał podjęcie zatrudnienia przez skarżącą, czy prowadzenie przez skarżącą gospodarstwa rolnego. Podkreślić należy, że świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie jest przyznawane za samą opiekę nad osobą niepełnosprawną o znacznym stopniu niepełnosprawności – bowiem ta wynika z prawnego i moralnego obowiązku względem rodzica – lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Ustawodawca wymaga, aby brak podejmowania zatrudnienia lub rezygnacja z zatrudnienia przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 i ust. 1 a u.ś.r., pozostawały w bezpośrednim związku przyczynowo-skutkowym z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Aby spełnione były przesłanki określone w art. 17 ust. 1 u.ś.r., opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły (por. wyrok NSA z 12 lutego 2020 r., sygn. akt I OSK 516/19). W każdej sprawie właściwy organ musi dokonać oceny, czy w okolicznościach konkretnej sprawy istotnie osoba sprawująca opiekę nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia lub zmuszona jest zrezygnować z zatrudnienia (por. wyrok NSA z 13 maja 2015 r., sygn. akt I OSK 2820/13). Sąd podziela pogląd wyrażony w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 lutego 2024 r. (I OSK 229/23), że przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego polegająca na "niepodejmowaniu lub rezygnacji z zatrudnienia celem sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny" powinna być rozumiana jako wystąpienie takiej sytuacji, w której sprawowanie osobistych starań o zapewnienie opieki osobie niepełnosprawnej na tyle wypełnia czas podmiotowi tę opiekę sprawującemu, że nie jest on w stanie podjąć innej stałej aktywności wymagającej jej codziennego i stałego zaangażowania, przez którą należy rozumieć aktywność zawodową. Przy czym opieka ta musi być związana wyłącznie z osobą chorego (nakierowana na jego osobę) a nie dodatkowo polegać na prowadzeniu gospodarstwa domowego tej osoby. Czynności takie jak: zakupy, sprzątanie, pranie czy gotowanie są bowiem typowymi czynnościami dnia codziennego, wykonywanymi przez osoby na co dzień pracujące zawodowo (przed rozpoczęciem pracy lub po jej zakończeniu) i jako takie nie mogą być uznane za czynności wymagające całodobowej dyspozycyjności wnioskującego o świadczenie zawierające się w pojęciu "sprawowanie opieki" (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 czerwca 2021 r., I OSK 351/21, opubl. w CBOSA). Uwzględnienie tego rodzaju czynności jako mieszczące się w pojęciu "opieka nad osobą" prowadziłoby bowiem do nieuprawnionego uznania, że każda osoba je wykonująca byłaby niezdolna do podjęcia/wykonywania jakiejkolwiek pracy zawodowej z uwagi na ciążące na niej obowiązki domowe względem niepełnosprawnego (wyrok NSA z dnia 14 lutego 2024 r., I OSK 229/23). Tymczasem, z okoliczności niniejszej sprawy wynika, że opieka skarżącej nad matką obejmuje: przygotowanie i podanie leków, przygotowanie i podanie posiłków, pomoc w utrzymaniu higieny, wyjście na spacer, organizację i uczestniczenie w wizytach lekarskich, utrzymanie porządku w domu oraz pranie. W rezultacie, w ocenie Sądu zakres opieki skarżącej nad matką nie jest tego rodzaju, aby wykluczał całkowicie podjęcie przez skarżącą zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Wskazane przez skarżącą czynności w znacznej mierze mogą być wykonywane przed lub po pracy. W ocenie Sądu, skarżąca mogłaby podjąć zatrudnienie choćby w częściowym wymiarze czasu pracy bez szkody dla opieki, której wymaga matka skarżącej. Zakres opieki, której wymaga osoba niepełnosprawna jest determinowany jej stanem zdrowia. Z akt sprawy nie wynika jednak (wbrew twierdzeniom skarżącej), aby matka skarżącej nie mogła zostać sama w domu, a jej stan według skali Barthel został określony na 50 punktów. Z dokumentacji medycznej zebranej w sprawie również nie wynika, aby matka skarżącej – z uwagi na swój stan zdrowia – wymagała stałej (uzasadniającej rezygnację z zatrudnienia) opieki ze strony skarżącej, okoliczność ta nie wynika również z treści wywiadu środowiskowego. Mając na względzie powyższe, Sąd nie podzielił podniesionych w skardze zarzutów. W ocenie Sądu prawidłowe są ustalenia przyjęte w zaskarżonej decyzji, że brak jest związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia a opieką nad matką, ponieważ skarżąca od dłuższego czasu jest osobą bierną zawodową (od lutego 2018 r. jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku). Zasadnie zwrócił uwagę organ, że znaczny stopień niepełnosprawności matki skarżącej istnieje od 2020 r. Prawidłowe są również ustalenia przyjęte w zaskarżonej decyzji, że zakres czynności opiekuńczych nad matką nie jest tego rodzaju, aby wykluczał podjęcie przez skarżącą zatrudnienia. Należy również wskazać, że skarżąca nie złożyła we wniosku o przyznanie świadczenia oświadczenia o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego, a jedynie wyjaśniła, że zakres czynności związanych z koszeniem łąki (warunkujących uzyskanie dopłat bezpośrednich) nie stanowił przeszkody dla opieki nad matką. Równocześnie, na etapie postępowania sądowego przedłożyła zaświadczenie z 1 października 2024 r. (po wydaniu zaskarżonej decyzji), z którego wynika, że w 2024 r. nie złożyła wniosku o płatności bezpośrednie. W ocenie Sądu zasadne są ustalenia przyjęte w zaskarżonej decyzji, że skarżąca prowadziła do 2024 r. gospodarstwo rolne, a zatem nie została w sprawie spełniona podstawowa przesłanka przyznania świadczenia w postaci rezygnacji z zatrudnienia, czy rezygnacji z prowadzenia gospodarstwa rolnego. Mając na względzie powyższe, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.