III SA/Kr 1325/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Janusz Bociąga (spr.) Sędziowie WSA Halina Jakubiec WSA Ewa Michna Protokolant Małgorzata Krasowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 31 stycznia 2017 r. sprawy ze skargi E. H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 28 czerwca 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia wychowawczego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej E. H. koszty postępowania sądowego w kwocie 38 (trzydzieści osiem) złotych. Wójt Gminy decyzją z dnia [...] 2016 r. nr [...] działając na podstawie art. 104, art. 163 K.p.a., art. 4, art. 5 ust. 1, ust. 3, art. 10 ust. 2, art. 13, art. 18, art. 20 ust. 1, art. 21, art. 27 ust. 3, art. 48 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (Dz.U. z 2016 r., poz. 195), rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 18 lutego 2016 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenie wychowawcze odmówił E. H. świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko P. H. na okres od 1.04.2016 r. do 30.09.2017 r. W uzasadnieniu organ I instancji podniósł, iż wnioskiem z dnia 8 kwietnia 2016 r. E. H. zwróciła się do organu pierwszej instancji o przyznanie świadczenia wychowawczego na 2 dzieci, w tym jedno dziecko niepełnosprawne. Organ pierwszej instancji decyzją z dnia [...] 2016 r. odmówił świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko na P. H. (niepełnosprawny), a przyznał świadczenie na drugie dziecko na J. H. Organ pierwszej instancji stwierdził, że dochód na osobę w rodzinie wnioskodawczyni przekracza kryterium dochodowe kwalifikujące do otrzymania świadczenia, gdyż wynosi 1295,52 zł na osobę. Od powyższej decyzji odwołanie złożyła E. H. Wniosła o uchylenie decyzji i stwierdziła, że dochód rodziny w 2014 r. został powiększony poprzez przyznanie jednorazowych zapomóg na pokrycie kosztów leczenia i rehabilitacji syna P. w kwocie 17 000 zł. Zwiększenie dochodu za 2014 r. było jednorazowe. Skarżąca wskazała, że dochody męża w 2015r. były niż za rok 2014. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 28 czerwca 2016 r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję organu i instancji. W uzasadnieniu organ wskazał, że art. 5 ust.3 ustawy z dnia 11 lutego 2016r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci zwanej dalej - ustawą, świadczenie wychowawcze na pierwsze dziecko przysługuje osobom o których mowa w art. 4 ust.2 (matce, ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka), jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 800 zł, w przypadku gdy w rodzinie jest dziecko legitymujące się orzeczeniem o niepełnosprawności próg kryterium dochodowego dla takiej rodziny wynosi 1200 zł (art.5 ust.4). Z kolei zgodnie z treścią przepisu art.2 ilekroć w ustawie jest mowa o: 1/ dochodzie - oznacza to dochód w rozumieniu przepisów o świadczeniach rodzinnych; 2/ dochodzie członka rodziny - oznacza to przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, z zastrzeżeniem art. 7 ust. 1-3; 3/ dochodzie dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego - oznacza to przeciętny miesięczny dochód uzyskany w roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, z zastrzeżeniem art. 7 ust. 1-3; 4/ dochodzie rodziny - oznacza to sumę dochodów członków rodziny; Jeżeli zaś ustawa mówi o utracie dochodu, to zgodnie z brzmieniem art.2 pkt 19 należy przez to rozumieć utratę dochodu spowodowaną: a/ uzyskaniem prawa do urlopu wychowawczego, b/ utratą prawa do zasiłku lub stypendium dla bezrobotnych, c/ utratą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, d/ utratą zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego, ·nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, a także emerytury lub renty, renty rodzinnej lub renty socjalnej, e/ wyrejestrowaniem pozarolniczej działalności gospodarczej lub zawieszeniem jej wykonywania w rozumieniu art. 14a ust. 1d ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz. U. z 2015 r. póz. 584, ze zm.), f/ utratą zasiłku chorobowego, świadczenia rehabilitacyjnego lub zasiłku macierzyńskiego, przysługujących po utracie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, g/ utratą zasądzonych świadczeń alimentacyjnych w związku ze śmiercią osoby zobowiązanej do tych świadczeń lub utratą świadczeń pieniężnych wypłacanych w przypadku bezskuteczności egzekucji alimentów w związku ze śmiercią osoby zobowiązanej do świadczeń alimentacyjnych, h/ utratą świadczenia rodzicielskiego, i/ utratą zasiłku macierzyńskiego, o którym mowa w przepisach o ubezpieczeniu społecznym rolników, j/ utratą stypendium doktoranckiego określonego w art. 200 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym. Zgodnie z treścią przepisu art. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych ilekroć w ustawie jest mowa o dochodzie oznacza to m.in. przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach ogólnych na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych pomniejszone o koszty uzyskania przychodów, należny podatek dochodowy od osób fizycznych składki na ubezpieczenie społeczne niezliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne (art. 3 pkt 1 litera "a") a także inne dochody niepodlegające opodatkowaniu na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych w tym m.in. alimenty na rzecz dzieci (art. 3 pkt 1 litera "c"). Zgodnie z treścią art. 13 ust. 1 ustawy ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego oraz jego wypłata następują odpowiednio na wniosek matki, ojca, opiekuna faktycznego dziecka albo opiekuna prawnego dziecka. Z kolei przepis art. 13 ust. 4 wymaga aby do wniosku o świadczenie wychowawcze dołączyć: 1) zaświadczenia lub oświadczenia dokumentujące wysokość innych dochodów niż dochody podlegające opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych na zasadach określonych w art. 27, art. 30b, art. 30c, art. 30e i art. 30f ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych każdego członka rodziny; 2) oświadczenie o deklarowanych dochodach osiąganych przez osoby podlegające przepisom o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne, zawierające informacje o: a/ wysokości dochodu, b/ wysokości należnych składek na ubezpieczenia społeczne, c/ wysokości należnych składek na ubezpieczenie zdrowotne, d/ wysokości i formie opłacanego podatku dochodowego, e/ wysokości dochodu po odliczeniu należnych składek i podatku; 3) zaświadczenia lub oświadczenia oraz dowody niezbędne do ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego: a/ zaświadczenie sądu opiekuńczego lub ośrodka adopcyjnego o prowadzonym postępowaniu sądowym w sprawie o przysposobienie dziecka, b/ prawomocne orzeczenie sądu orzekające rozwód lub separację, c/ orzeczenie sądu opiekuńczego o ustaleniu opiekuna prawnego dziecka, d/ inne dokumenty potwierdzające spełnianie warunków do przyznania lub ustalenia wysokości świadczenia wychowawczego będącego przedmiotem wniosku. Skarżąca ubiegała się o świadczenie na okres zasiłkowy od 1.04.2016. do 30.09.2017 zatem podstawą do ustalenia czy spełnia określone ustawą kryterium dochodowe był dochód osiągnięty w 2014r. Na dochód w rodzinie wnioskodawczyni osiągnięty w 2014r. składał się: dochód podlegający opodatkowaniu na zasadach ogólnych na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych uzyskany przez męża skarżącej A. H. w kwocie 72 662,99 zł brutto (netto 62185,09 zł). Wysokość tego dochodu w rodzinie skarżącej wyniosła, zatem rocznie 62.185,09 zł, zaś miesięczna kwota dochodu rodziny to 5182,09 zł, a dochód na osobę w czteroosobowej rodzinie skarżącej został określony na kwotę 1295,52 zł miesięcznie. Próg dochodowy w przypadku rodziny skarżącej wyniósł 1200 zł (dziecko skarżącej posiada orzeczenie o niepełnosprawności). Jak zatem wynika z przeprowadzonych powyżej wyliczeń dochód w rodzinie skarżącej przekroczył kryterium dochodowe określone w przepisie art. 5 ust.3. Argumentacja skarżącej, polegająca na twierdzeniu, że w 2014 r. dochody zostały zwiększone o jednorazową zapomogę przeznaczoną na rehabilitację i leczenie niepełnosprawnego dziecka, nie mogły zostać uwzględnione albowiem tego rodzaju dochód nie mieści się w katalogu dochodu utraconego określonego w przepisach ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (art.2 pkt 19 cyt. wyżej). Nie mógł, zatem organ uznać, iż otrzymana zapomoga stanowi dochód utracony a tylko taka kwalifikacja pozwoliłaby organowi nie wliczać otrzymanego świadczenia do dochodu za 2014r. Organ podniósł, iż przepisy prawa regulujące kwestię przyznawania świadczeń rodzinnych w sposób sztywny ustalają kryterium dochodowe co nie pozwala organowi na jakikolwiek luz interpretacyjny. Każde zatem przekroczenie kryterium dochodowego musi skutkować odmową przyznania świadczenia. E. H. na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjny w Krakowie. Decyzję zaskarżyła w całości zarzucając naruszenie: 1/ art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a. z powodu naruszenia zasady prawdy obiektywnej, zasady godzenia interesu społecznego i słusznego interesu strony oraz nie uwzględnienie dowodu mającego istotne znaczenie dla sprawy; 2/ art. 18 ust. 5 ustawy z unia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci przez odmowę zastosowania w sprawie. W uzasadnieniu skarżąca podniosła, że organ pierwszej instancji nie uwzględnił okoliczności, że kwota 17.000 zł otrzymana w 2014 była jednorazowa ze wskazaniem na pokrycie kosztów leczenia i rehabilitacji chorego syna. W okresie rozpoznania wniosku o przyznanie świadczenia wychowawczego dochód na członka rodziny był niższy i nie przekraczał kwoty określonej przepisem art. 5 ust. 4 ustawy. Wskazała, że pod pojęciem utraty dochodu kryje się także odpadnięcie niektórych źródeł dochodu, jeżeli zostały one utracone w sposób faktyczny i bezpowrotny. Zdaniem skarżącej organy obu instancji kierowały się przepisem art. 48 ust. 2 zdanie pierwsze ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci. Bezzasadnie pominięto zdanie drugie tego przepisu. Przepis art. 48 ust. 2 (zdanie pierwsze i drugie tworzące razem przepis prawa) nie wyłącza stosowania przepisów art. 18 ust. 5 oraz art. 27 ust, 1 do ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego na pierwszy okres, wskazany w art. 48 ust. 1 ustawy. W konkluzji skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w ramach kontroli działalności administracji publicznej, przewidzianej w art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718), zwanej dalej w skrócie "P.p.s.a." uprawniony jest do badania, czy przy wydaniu zaskarżonej decyzji nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, nie będąc przy tym związanym granicami skargi (art. 134 P.p.s.a.). Sąd administracyjny ocenia jedynie legalność działania administracji, co oznacza, że zobowiązany jest zbadać, czy w czasie podejmowania danego aktu administracyjnego, organ administracji nie naruszył prawo. Nie każde naruszenie prawa uzasadnia wyeliminowanie z obrotu prawnego zaskarżonego aktu administracyjnego. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a., sąd uwzględniając skargę na decyzję uchyla taki akt w przypadku, gdy stwierdzi: 1) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; 2) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego; 3) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd administracyjny stwierdza nieważność decyzji w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach (art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a.) lub stwierdza wydanie decyzji z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach (art. 145 § 1 pkt 3 P.p.s.a.). Skarga wniesiona w niniejszej sprawie zasługuje na uwzględnienie. W każdej sprawie administracyjnej organy administracyjne zobowiązane są do ustalenia obiektywnego stanu danej sprawy, a więc uwzględnić wszystkie istotne okoliczności mające wpływ na sposób załatwienia danej sprawy. Obowiązek ten wprost wynika z art. 7 K.p.a. W niniejszej sprawie okolicznością sporną jest włączenie kwestia ustalenia zapomóg w kwocie 17.000 zł otrzymanych w 2014 r. na pokrycie kosztów leczenia i rehabilitacji chorego syna do dochodu rodziny za ten rok mimo, że były to zapomogi jednorazowe, a dochód ten nie był, co jest niesporne, uzyskiwany w dniu ustalania prawa do świadczeń rodzinnych. Skarga okazała się uzasadniona, bowiem trafnie skarżąca zarzuca organom błędne wyliczenie dochodów rodziny, choć podniesione przez nią argumenty i proponowany sposób wyliczenia dochodów nie mają podstaw prawnych. Warunki nabywania prawa do świadczenia wychowawczego oraz zasady przyznawania i wypłacania tego świadczenia zostały uregulowane w ustawie z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2016 r. poz. 195, zwana dalej "ustawą"). Zgodnie z art. 4 ustawy celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych (ust. 1). Świadczenie wychowawcze przysługuje matce, ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka (ust. 2). W myśl art. 5 ustawy świadczenie wychowawcze przysługuje osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2 ustawy, w wysokości 500,00 zł miesięcznie na dziecko w rodzinie. Przysługuje ono jednak na pierwsze dziecko, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 800,00 zł (art. 5 ust. 3 ustawy). Pierwszy okres, na który jest ustalane prawo do świadczenia wychowawczego, rozpoczyna się z dniem 1 kwietnia 2016 r. i kończy się dnia 30 września 2017 r. (art. 18 ust. 1 i art. 48 ust. 1 ustawy). W tym przypadku rokiem kalendarzowym, z którego dochody stanowią podstawę ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego, jest rok kalendarzowy 2014. Prawo do świadczenia ustala się z uwzględnieniem określonych ustawą przepisów o utracie i uzyskaniu dochodu (art. 48 ust. 2 ustawy). Dochód utracony został zdefiniowany art. 2 pkt 19 ustawy, zaś dochód uzyskany w art. 2 pkt 20 ustawy. Są to definicje legalne tych pojęć, co oznacza, że tylko opisane we wskazanych normach sytuacje traktuje się na potrzeby ustawy jako uzyskanie bądź utratę dochodu. Wprowadzenie do ustawy pojęć dochodu utraconego i uzyskanego, podobnie jak w ustawie o świadczeniach rodzinnych służy urealnieniu dochodu rodziny/wnioskodawcy w dacie przyznawania świadczeń. Ustawodawca, bowiem przy ustalaniu kryterium dochodowego jako bazę traktuje rok poprzedzający rok świadczeniowy (art. 2 pkt 2 ustawy). Z uwagi jednak na możliwą dynamikę sytuacji dochodowej w rodzinach niezbędne jest ustalenie, czy na dzień orzekania przez organy nie doszło do takich istotnych zmian, które nakazują zastosowanie instytucji dochodu utraconego i uzyskanego. Celem szeregu unormowań zawartych w ustawie o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, zwłaszcza w art. 7 ustawy jest ustalenie dochodu osoby ubiegającej się o pomoc państwa oraz jej rodziny wprawdzie w oparcie o dane z roku kalendarzowego poprzedzającego okres na jaki ustalane jest prawo, jednakże w sposób jak najbardziej odzwierciedlający aktualny poziom dochodu takiej osoby oraz członków jej rodziny. Co istotne, uwzględnienie dochodu utraconego, jak i uzyskanego, sposób ich obliczania muszą zostać ustalone w sposób przewidziany w ustawie. Natomiast zgodnie z art. 7 ust.3 ustawy w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny (...) po roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, dochód ich ustala się na podstawie dochodu członka rodziny powiększonego o kwotę osiągniętego kwotę osiągniętego dochodu za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na jaki ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczenia wychowawczego. Ustawodawca uregulował tę kwestię inaczej, organy zobligowane są do dokonania ustaleń zgodnie z zapisem ustawy, zaś sąd weryfikuje jedynie, czy prawidłowo zastosowano obowiązujące prawo. Natomiast gwarancją uwzględnienia realnej zmiany dochodów i ich aktualności w dacie orzekania jest ostatni akapit art. 7 ust. 3 ustawy, które to uregulowanie organy całkowicie pominęły, a który uzależnia uwzględnienie dochodu jako uzyskanego od otrzymywania go także w dacie orzekania o świadczeniu. Kontrola zaskarżonych decyzji wskazuje, że organy administracji całkowicie pominęły obowiązek zbadania sytuacji finansowej skarżącej i jej męża na datę wydania decyzji odmawiającej przyznania świadczenia wychowawczego, ograniczając się do roku 2014. Przepis art. 7 ust.3 ustawy wyraźnie wskazuje, że dochód uzyskany po roku stanowiącym bazę dla rozważań uwzględnia się tylko wówczas, gdy uzyskiwany jest w okresie, na jaki ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczenia wychowawczego. Innymi słowy dla uwzględnienia dochodu uzyskanego niezbędne jest potwierdzenie, że dochód ten uzyskiwany jest w dacie przyznawania świadczenia i to w tej samej wysokości, jak w miesiącu, o którym mowa w art. 7 ust.3 ustawy. Tylko wówczas w pełni zostanie spełniona przesłanka uwzględnienia realnego poziomu dochodów potencjalnych świadczeniobiorców. Należy zwrócić uwagę, że skarżąca już w odwołaniu wskazywała m.in. na okoliczność, że dochód jej męża nie jest dochodem stałym. Organ odwoławczy nie zbadał wagi tego zarzutu. Nie wyjaśniono również statusu rodzinnego skarżącej. Podkreślić należy, że celem powyższych przepisów było zobowiązanie organów właściwych w sprawach świadczeń rodzinnych do ustalania rzeczywistego dochodu wnioskodawcy i jego rodziny uzyskiwanego na datę przyznawania danego świadczenia rodzinnego. W tej sytuacji uzasadnione jest postawienie organom zarzutu niewyjaśnienia wszystkich okoliczności mogących mieć wpływ na wynik postępowania, tym samym naruszenia zasad określonych w art. 7, art. 77 § 1 K.p.a. co jest następstwem błędnej wykładni prawa materialnego - art. 7 ust. 3 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci poprzez jego niepełne zastosowanie. Mając na uwadze powyższe Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a) i c) oraz art. 135 P.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy, zgodnie z art. 153 P.p.s.a uzupełnią postępowanie wyjaśniające we wskazanym wyżej zakresie (sytuacji rodzinnej i dochodowej skarżącej w dacie orzekania o świadczeniu) oraz właściwie odczytają normę zawartą w art. 7 ust. 3 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci.