III SA/Kr 1329/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Janusz Bociąga Sędziowie WSA Dorota Dąbek WSA Maria Zawadzka (spr.) Protokolant Asystent sędziego Ewelina Kalita po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 maja 2016 r. sprawy ze skargi U. W. na decyzję Wojewody z dnia 27 sierpnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy uznania za osobę bezrobotną uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji. W dniu 8 lipca 2015 r. U. W. (dalej skarżącą), złożyła pisemny wniosek do Powiatowego Urzędu Pracy, o uznanie jej z tym dniem za osobę bezrobotną z prawem do zasiłku. Skarżąca do wniosku załączyła: 1) decyzję Prezesa KRUS z dnia 7 lipca 2015 r. o niepodleganiu przez skarżącą ubezpieczeniu społecznemu rolników; 2) umowę dzierżawy z dnia 23 grudnia 2014 r. o wydzierżawieniu na okres 5 lat, działek położonych w P będących współwłasnością skarżącej: tj. nr [...] o pow. 1,1100 ha, nr [...] o pow. 0,0820 ha, nr [...] o pow. 0,1060 ha, nr [...] o pow. 0,2750 ha, nr [...] o pow. 0,0360 ha i nr [...] o pow. 1,6800 ha; 3) świadectwo pracy potwierdzające zatrudnienie skarżącej w okresie od 19 lipca 2012 r. do 11 lutego 2014 r. w V sp. z o.o. w W; 4) zaświadczenie ZUS potwierdzające okres pobierania przez skarżącą zasiłku macierzyńskiego w okresie od 12 lutego 2014 r. do 9 lutego 2015 r.; 5) zaświadczenie Urzędu Gminy z dnia 8 lipca 2015 r., potwierdzające, że skarżąca jest właścicielką i podatniczką podatku rolnego gruntów o pow. 4,3450 ha fizycznych, tj. 5,9442 ha przeliczeniowe. Ponadto, w dniu 10 lipca 2015 r. skarżąca przedłożyła dodatkowo zaświadczenie z Urzędu Gminy z dnia 8 lipca 2015 r. potwierdzające, że w okresie od 11 lipca 2014 r. do 30 czerwca 2015 r. była zatrudniona w Urzędzie na podstawy umowy zlecenia, a także skrócone odpisy aktów urodzenia jej córek. Decyzją dniu [...] 2015 r., znak [...] Starosta Powiatu odmówił skarżącej przyznania statusu osoby bezrobotnej. W uzasadnieniu decyzji organ powołał art. 2 ust.1 pkt 2 lit. d Ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, w myśl której osobą bezrobotną może być uznana jedynie osoba, która "nie jest właścicielem lub posiadaczem samoistnym lub zależnym nieruchomości rolnej, w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny, o powierzchni użytków rolnych przekraczających 2 ha przeliczeniowe lub nie podlega ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z tytułu stałej pracy jako współmałżonek lub domownik w gospodarstwie rolnym o powierzchni użytków rolnych przekraczających 2 ha przeliczeniowe". Organ wyjaśnił, że skarżąca - mimo niepodlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników i wydzierżawieniu swojego gospodarstwa na okres 5 lat - jest właścicielką gruntów rolnych o powierzchni 4.3450 ha fizycznych, co daje 5,9442 ha przeliczeniowego, co znacznie przekracza minimum ustawowe. W odwołaniu skarżąca wskazała na swoja trudną sytuacją życiową, w jakiej znalazła się po tragicznej śmierci swojego męża, oraz koniecznością samotnego wychowywania dwóch małoletnich córek. Ponadto podniosła, że nie uzyskuje dochodów z nieruchomości rolnej, którą odziedziczyła po małżonku wspólnie z córkami, gdyż nieruchomości te zostały wydzierżawione. Decyzją z dnia 27 sierpnia 2015 r., znak [...] Wojewoda utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, że skarżąca jest właścicielem nieruchomości rolnej o powierzchni przekraczającej 2 ha przeliczeniowe, co stanowi negatywną przesłankę do przyznania jej statusu osoby bezrobotnej. Na potwierdzenie prezentowanego stanowiska powołał wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 4 lutego 2008 roku, sygn. akt II SA/Sz 840/08. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżąca ponownie powołała się na swoją trudna sytuację życiowa i finansową. Wskazała, że po śmieci męża nie była w stanie prowadzić sama gospodarstwa rolnego, więc musiała go wydzierżawić, jednak nie uzyskuje z tego tytułu żadnych dochodów. Podniosła ponadto, że nie podlega rolniczemu ubezpieczeniu społecznemu, co potwierdza zaświadczenie z Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego. Nie mogąc zapewnić sowim córkom środków utrzymania, podjęła pracę na czas określony od 1 września 2015 r. do czerwca 2016 r. Umowa ta jej zdaniem zostanie przedłużona, więc domaga się jedynie uznania ją za osobę bezrobotną w okresie od czerwca do sierpnia 2015 r., co przyszłości zapewni jej prawo do zasiłku, a dodatkowo za wskazany okres, być może należy się jej zasiłek dla bezrobotnych. W odpowiedzi na skargę Wojewoda w całości podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko i wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie powinien zważyć, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U.2014.1647), sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Z tego powodu, w postępowaniu sądowym nie mogą być brane pod uwagę argumenty natury słusznościowej czy celowościowej. Badana jest wyłącznie legalność aktu administracyjnego, czyli prawidłowość zastosowania przepisów prawa do zaistniałego stanu faktycznego, trafność wykładni tych przepisów oraz prawidłowość zastosowania przyjętej procedury. Ponadto, stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2012.270), zwanej dalej P.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że Sąd bierze z urzędu pod uwagę wszelkie naruszenia prawa procesowego i materialnego, niezależnie od treści podnoszonych w skardze zarzutów, jednakże w zakresie oceny legalności nie może wykraczać poza sprawę, która była lub winna być przedmiotem postępowania przed organami administracji publicznej i której dotyczy zaskarżone rozstrzygnięcie. Skarga zasługuje na uwzględnienie, chociaż nie ze względów w niej podniesionych. Materialnoprawną podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia stanowi art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. d ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 roku - O promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz.U.2015.149). W powołanym przepisie zawarta została definicja bezrobotnego poprzez określenie warunków, które muszą być spełnione, aby daną osobę można było uznać za osobę bezrobotną. I tak bezrobotnym jest osoba niezatrudniona i niewykonująca innej pracy zarobkowej, zdolna i gotowa do podjęcia zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym w danym zawodzie lub służbie albo innej pracy zarobkowej, (...) zarejestrowana we właściwym dla miejsca zameldowania stałego lub czasowego powiatowym urzędzie pracy oraz poszukująca zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, jeśli nie jest właścicielem lub posiadaczem samoistnym lub zależnym nieruchomości rolnej, w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz.U.2014.121.827), o powierzchni użytków rolnych przekraczającej 2 ha przeliczeniowe lub nie podlega ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z tytułu stałej pracy jako współmałżonek lub domownik w gospodarstwie rolnym o powierzchni użytków rolnych przekraczającej 2 ha przeliczeniowe. Omawiany przepis choć nie rozstrzyga tego wprost, odnosi się nie tylko do właściciela, ale także współwłaściciela nieruchomości rolnej. Nie oznacza to jednak, że wszystkie elementy definicji bezrobotnego należy oceniać według identycznych reguł zarówno w przypadku właściciela, jak i współwłaściciela nieruchomości. W ocenie organów orzekających, w stosunku do skarżącej zaistniała negatywna przesłanka do uznania jej za osobę bezrobotną, ponieważ po śmierci męża została ona według twierdzeń organu jedynym właścicielem gospodarstwa rolnego po powierzchni 4.3450 ha użytków rolnych, co daje 5.9442 ha przeliczeniowych. Tymczasem skarżąca twierdzi, że jest jedynie współwłaścicielem - wraz z dwoma córkami tego gospodarstwa rolnego - choć nie określiła swojego udziału we współwłasności, jak również nie okazała na tą okoliczność żadnego stosownego dokumentu np. poświadczenia dziedziczenia czy też postanowienia o stwierdzaniu nabycia spadku po zmarłym mężu. Sąd w całości podziela stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego zaprezentowane w wyroku z dnia 6 grudnia 2006 roku, sygn. akt I OSK 692/06, w którym Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że w sprawach dotyczących statusu bezrobotnego współwłaściciel może podlegać tym samym ograniczeniom jak właściciel tylko wtedy, gdy wielkość jego udziału odpowiadać będzie powierzchni nieruchomości, jaką ustawodawca przypisał właścicielowi. Przewidziane w art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. d ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy kryterium obszarowe dotyczące właściciela należy odnieść do wielkości udziału współwłaściciela nieruchomości rolnej. Statusu bezrobotnego nie może uzyskać zatem ten współwłaściciel, którego udział we współwłasności nieruchomości rolnej odpowiadać będzie części nieruchomości o powierzchni co najmniej 2 ha przeliczeniowe. Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że przypisanie współwłaścicielowi całej powierzchni nieruchomości rolnej, stawiałoby współwłaściciela w znacznie gorszej sytuacji niż właściciela. Na takie rozwiązanie zaś nie ma żadnych racjonalnych i prawnych podstaw. Jednym z celów ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy jest zapewnienie obywatelom, pozostającym bez źródła utrzymania, minimalnych norm zabezpieczenia społecznego i możliwości korzystania przez nich z podstawowych praw socjalnych. Niewątpliwie powiązanie statusu bezrobotnego z obszarem nieruchomości rolnej łączy się z przekonaniem, że przyjęta przez ustawodawcę wielkość użytków rolnych daje możliwość uzyskania z produkcji rolnej środków utrzymania niezbędnych do zaspokojenia potrzeb bytowych przeciętnej rodziny. Nie ulega wątpliwości, że takie socjalne zabezpieczenie w przypadku współwłaścicieli zależy nie od powierzchni całej nieruchomości rolnej, lecz od zakresu uprawnień, przysługujących współwłaścicielowi do wspólnej rzeczy. Prezentowany pogląd stał się również podstawą rozstrzygnięć Naczelnego Sądu Administracyjnego w wyroku z dnia 11 grudnia 2013 r., sygn. akt. I OSK 67/13. Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, ze w przedmiotowej sprawie organy nie wyjaśniły czy skarżąca jest jedynym właścicielem przedmiotowego gospodarstwa rolnego, czy też jak twierdzi jedynie współwłaścicielem, które odziedziczyła po śmierci męża wraz z dziećmi. Zgodnie z art. 931 Kodeksu cywilnego, w pierwszej kolejności powołane są z ustawy do spadku dzieci spadkodawcy oraz jego małżonek; dziedziczą oni w częściach równych. W przedmiotowej sprawie skarżąca i każde z dzieci dziedziczyło po 1/3 części. Zatem zgodnie z powołanym przepisem, jeżeli przed śmiercią męża skarżącej całe gospodarstwo rolne należało do jej męża, po jego śmierci, udział skarżącej we współwłasności tej nieruchomości odpowiadałby 1/3 części nieruchomości, co odpowiadałoby nieruchomości o powierzchni 1,9814 ha – czyli powierzchni mniejszej niż 2 ha przeliczeniowe (tj.; 5.9442 ha : 3 = 1,9814 ha). Oczywiście inaczej przedstawiałaby się sytuacja, gdyby przed śmiercią męża skarżącej gospodarstwo skarżącej pozostawało we współwłasności ustawowej małżeńskiej skarżącej i jej męża. Wówczas po śmierci męża skarżąca byłaby współwłaścicielem 3,9628 ha przeliczeniowego, co oznaczałoby, że w stosunku do skarżącej zaistniała negatywna przesłanka do uznania jej za osobę bezrobotną z art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. d ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy. W takiej sytuacji, nawet gdyby skarżąca nie wykonywała stałej pracy w gospodarstwie rolnym, oraz wydzierżawiła przedmiotową nieruchomość rolną i nie uzyskiwała z tego tytułu żadnych należności, to i tak fakt pozostawania współwłaścicielem nieruchomości rolnej o powierzchni powyżej 2 ha przeliczeniowe przesądzałby o braku możliwości przyznania jej statusu osoby bezrobotnej. Wówczas także dokument potwierdzający niepodleganie skarżącej ubezpieczeniu społecznemu rolników, nie byłby istotny dla sprawy. Podkreślić jeszcze raz należy, że w niniejszej sprawie organ nie ustalił jakim udziałem we współwłasności gospodarstwa rolnego dysponuje skarżąca. Zaświadczenie z Urzędu Gminy stwierdzające, że skarżąca jest wyłączną właścicielką wyżej wymienionej nieruchomości jest w tym celu niewystarczające, gdyż takie zaświadczenie nie ustala stanu prawnego nieruchomości. Stan prawny nieruchomości ustala się na podstawie księgi wieczystej prowadzonej dla danej nieruchomości. Dodatkowo organ powinien zobowiązać skarżąca do przedstawienia poświadczenia dziedziczenia lub postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku po zmarłym mężu i na tej podstawie ustalić jaki udział we współwłasności przedmiotowego gospodarstwa rolnego posiada skarżąca. Dopiero dysponując powyższymi dokumentami organ dokona właściwej wykładni art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. d ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy. Z powyższych względów Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji wyroku.