III SA/Kr 1335/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Janusz Bociąga Sędziowie WSA Hanna Knysiak-Molczyk WSA Maria Zawadzka (spr.) Protokolant Renata Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 lutego 2015 r. sprawy ze skargi J. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 28 maja 2014r. nr [ ] w przedmiocie zwrotu należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji Decyzją z dnia 28 maja 2014 r. sygn. akt [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, działając na podstawie art. 27 ustawy z dnia 7 września 2007 roku o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. 2012 poz. 1228), oraz na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2013 poz. 267, dalej: k.p.a.), po rozpatrzeniu odwołania J. P. (dalej: skarżąca) od decyzji Wójta Gminy z dnia [...] 2013 roku nr [...], w której orzeczono o obowiązku zwrotu przez skarżącą należności w kwocie 4.800 zł wraz z ustawowymi odsetkami - utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Powyższa decyzja został wydana w następującym stanie prawnym i faktycznym: Decyzją z dnia [...] 2013 roku Wójt Gminy orzekł o obowiązku zwrotu przez J. P. należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego - na podstawie decyzji Wójta Gminy [...] z dnia 23 października 2012 - na rzecz osoby uprawnionej: K. P., za okres od 2012-10-01 do 2013-09-30 w łącznej kwocie 4 800,00 zł wraz z ustawowymi odsetkami, naliczanymi od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego, w terminie 14 dni od daty otrzymania decyzji W odwołaniu J. P. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji, zarzucając, że organ I instancji obliczając kwotę należności z ww. tytułu nie uwzględnił wpłat dokonanych przez nią na rzecz należności alimentacyjnych na konto komornika sądowego oraz bezpośrednio na konto organu wierzyciela, w tym wpłat dokonanych w okresie świadczeniowym, do którego odnosi się zakwestionowana decyzja, co świadczy o istotnych uchybieniach postępowania dowodowego przeprowadzonego w sprawie i stanowi naruszenie art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. Ponadto zarzuciła, że decyzja została wydana z naruszeniem prawa, gdyż nie określa wysokości należnych odsetek. Decyzją z dnia 28 maja 2014 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy zaskarżoną decyzje organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy powołał art. 27 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (dalej: ustawa) oraz wskazał, że nie stwierdził takiego naruszenia prawa które skutkowałoby koniecznością wyeliminowania zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego. Podkreślił, że ustawodawca przewidział swoisty automatyzm w odniesieniu do orzekania w przedmiocie obowiązku zwrotu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego na rzecz osoby uprawnionej będący konsekwencją kategorycznego charakteru obowiązku dłużnika alimentacyjnego sformułowanego w art. 27 ust. 1 ustawa Aby ustalić wysokość kwoty należnej z ww. tytułu, organ właściwy wierzyciela winien zbadać, czy w danym okresie świadczeniowym, do którego odnosić ma się decyzja, doszło do wyegzekwowania jakiejś części należności alimentacyjnych przez komornika sądowego bądź czy sam dłużnik alimentacyjny nie dokonał wpłaty bezpośrednio na rzecz organu właściwego wierzyciela. Ustalenie, to jest konieczne dla prawidłowego określenie wysokości należności z ww. tytułu w omawianej decyzji administracyjnej. W niniejszej sprawie organ I instancji uzupełnił materiał dowodowy o aktualne zaświadczenie wydane przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym, z którego wynika, że od daty wszczęcia postępowania egzekucyjnego z wniosku K. P. przeciwko skarżącej, tj. od dnia 9 maja 2012 r. do dnia wydania przedmiotowego zaświadczenia, tj. do dnia 14 stycznia 2014 r. postępowanie egzekucyjne w sprawie o alimenty w wysokości łącznie po 400,00 zł miesięcznie jest bezskuteczne. Z zaświadczenia wynika, że skarżąca nigdy sama nie dokonała żadnej wpłaty. Zatem ustalenia organu I instancji w zakresie stanu faktycznego sprawy oraz uzasadnienie faktyczne i prawne decyzji są prawidłowe. Kolegium nie podzieliło także zarzutu skarżącej dotyczącego braku określenia w decyzji odsetek, gdyż przepisy ustawa nie przewidują wprost takiej konieczności. Wysokość należnych odsetek od kwoty głównej podlega codziennej zmianie, począwszy od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Za uchybienie można uznać wskazanie w pouczeniu okresu naliczania odsetek od kwoty głównej, gdyż powinno się ono zawierać w treści uzasadnienia decyzji. Nie jest to jednak uchybienie skutkujące koniecznością uchylenia badanej decyzji. W związku z powyższym Kolegium orzekło, jak w sentencji. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie J. P. wniosła o uchylenie zaskarżanej decyzji oraz poprzedzającej jej decyzji organu pierwszej instancji w całości. Zaskarżonym decyzjom zarzuciła, iż wydane zostały z rażącym naruszeniem prawa, a to: - art. 7 k.p.a. poprzez zaniechanie ustalenia przez organ orzekający stanu faktycznego w sprawie; - art. 10 § 1 k.p.a. w związku z art. 9 k.p.a. poprzez nie uwzględnienie faktu, iż wnoszący jako strona w sprawie nie miał zapewnionego czynnego udziału w postępowaniu pierwszoinstacyjnym dotyczącym jego osoby m.in. poprzez nie udzielnie wystarczającej informacji o stanie sprawy; - art. 107 § 3 k.p.a. poprzez zaniechanie wskazania w uzasadnieniu faktów które organ uznał za udowodnione oraz dowodów na których się oparł w ustalenia tych faktów; - art. 27 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentacji poprzez zaniechanie szczegółowego uzasadnienia wskazującego "nie tylko globalną wysokość wypłaconych z funduszu alimentacyjnego świadczeń, lecz nadto wysokości dokonanych w okresie świadczenia wpłat do funduszu w rozbici na poszczególne wpłaty i wypłaty oraz wskazanie dat poszczególnych operacji. Skarżąca na poparcie zasadności swoich twierdzeń powołała się na wyrok WSA w Krakowie sygn. akt III SA/Kr 1234/12. Podniosła, że zaskarżona decyzja nie prawidłowa gdyż m.in. nie określa wysokości jej zobowiązania w sposób prawidłowy oraz wydano ją w postępowaniu gdzie nie mogła zweryfikować prawidłowości przyznania uprawnionej, już osobie pracującej i dorosłej, świadczenia do którego zwrotu jest zobowiązywana. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w całości podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko i wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), sądy administracyjne powołane są do badania zgodności z prawem działalności organów administracji publicznej. Sądy te kontrolują, czy organy administracyjne wydające zaskarżone akty (w tym decyzje, postanowienia) nie dopuściły się naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego, mającego bądź mogącego mieć istotny wpływ na wynik sprawy, czy też stanowiącego podstawę wznowienia postępowania albo naruszenia prawa uzasadniającego ich nieważność. Jedynie wówczas jest możliwe uchylenie kwestionowanego rozstrzygnięcia bądź stwierdzenie jego nieważności w trybie art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej jako: "p.p.s.a."). Jednocześnie zgodnie z art. 134 p.p.s.a., sądy te nie są związane zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Kontrola sądowoadministracyjna przeprowadzona w oparciu o powyższe kryteria wykazała, że skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek tylko część zarzutów podniesionych w skardze jest zasadna. Przedmiotem sądowej kontroli w niniejszej sprawie była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 28 maja 2014 r. utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy z dnia [...] 2013 r., w której orzeczono o obowiązku zwrotu przez skarżącą należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego wraz z ustawowymi odsetkami. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi art. 27 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. 2012 r. poz. 1228, dalej: ustawa), zgodnie z którym dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. Odsetki są naliczane od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego, do dnia spłaty. Organ właściwy wierzyciela wydaje, po zakończeniu okresu świadczeniowego lub po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, decyzję administracyjną w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Treść art. 27 ust. 2 ustawy wskazuje, iż jest to decyzja związana, zaś postępowanie poprzedzające jej wydanie ograniczone jest do ustalenia, czy i w jakiej wysokości świadczenia zostały wypłacone z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej. Organ nie bada sytuacji majątkowej i rodzinnej dłużnika alimentacyjnego, ani zasadności przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Analiza powyższych przepisów pozwala ponadto na stwierdzenie, iż decyzja wydawana w sprawie obciążenia dłużnika alimentacyjnego obowiązkiem zwrotu kwot świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego nie jest decyzją uznaniową. Organ w prowadzonym postępowaniu zobowiązany jest jedynie ustalić czy została wydana decyzja ostateczna o przyznaniu świadczenia z funduszu alimentacyjnego i czy zostały wypłacone świadczenia, zaś w razie poczynienia w tym zakresie pozytywnych ustaleń ma obowiązek wydać decyzję nakazującą zwrot przez dłużnika alimentacyjnego świadczeń wypłaconych na rzecz osoby uprawnione. Na etapie wydawania decyzji na podstawie art. 27 ust. 2 powołanej ustawy organ nie może badać zarówno sytuacji majątkowej zobowiązanego, jak i oceniać potencjalnej możliwości wykonania decyzji. Sąd podziela pogląd, iż funkcjonowanie w obrocie prawnym decyzji ostatecznej przyznającej prawo do świadczenia jest niejako w automatyczny sposób powiązane z nakazem wydania decyzji zobowiązującej dłużnika alimentacyjnego do zwrotu należności w trybie regresu. Na etapie wydawania decyzji z art. 27 ust. 2 powołanej ustawy organ nie może badać samej zasadności przyznawania prawa na oznaczony okres świadczeniowy, bowiem rzeczywistym aktem przesądzającym o obowiązku zwrotu przez dłużnika należności wypłaconej uprzednio wierzycielowi pozostaje decyzja ustalająca wierzycielowi prawo do świadczenia z funduszu alimentacyjnego (por. wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 12 maja 2010 r. sygn. akt II SA/Go 246/10 oraz wyrok WSA w Poznaniu z dnia 13 października 2011 r. sygn. akt II SA/Po 309/11 ). Przenosząc powyższe rozważana na grunt rozpoznawanej sprawy wskazać należy, że z zebranego w sprawie materiału dowodowego jednoznacznie wynika, że skarżąca obowiązana był do uiszczania alimentów na rzecz swojej córki K. P., a egzekucja tych świadczeń okazała się bezskuteczna, co jednoznacznie wynika z zaświadczenia komornika sądowego z 14 stycznia 2014 r. Podkreślić także należy, że w przedmiotowym postępowaniu skarżąca nie może kwestionować wysokości świadczenia, gdyż jak już wcześniej podniesiono w organ w prowadzonym postepowaniu ma obowiązek jedynie ustalić czy została wydana decyzja ostateczna o przyznaniu świadczenia z funduszu alimentacyjnego i czy świadczenia te zostały wypłacone. I te warunki zostały spełnione. Natomiast zasadność przyznania K. P. alimentów skarżąca może kwestionować przed sądem powszechnym, a nie organem administracyjnym. Odnosząc się do zarzutu naruszania przez organy art. 10 k.p.a. wskazać należy, że, zgodnie z powołanym przepisem organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Pismem z dnia 25 października 2014 r. organ I instancji pouczył skarżącą, że przysługuje je prawo do przedstawiania dowodów, składania wyjaśnień i przeglądania akt sprawy oraz, że w terminie 7 dni od otrzymania przedmiotowego pisma ma prawo przeglądnięcia akt sprawy. Zatem organ wypełnił dyspozycje art. 10 k.p.a., pomimo, że wprost nie powołał się na powołany przepis prawa. Natomiast o treści art. 10 nie pouczyło skarżącej Samorządowe Kolegium Odwoławcze, jednak wskazać należy, że zarzut naruszenia art. 10 § 1 k.p.a. może odnieść skutek tylko wtedy, jeżeli strona wykaże, że zarzucane uchybienie uniemożliwiło jej dokonanie konkretnych czynności procesowych. Warunkiem sine qua non uchylenia decyzji z powodu naruszenia przepisów postępowania jest bowiem wykazanie, że takie naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (uchwała składu siedmiu sędziów NSA z dnia 25 kwietnia 2005 r. sygn. akt FPS 6/04, wyrok NSA z dnia 1 lutego 2011 r., sygn. akt II OSK 1098/10 i z dnia 18 maja 2006 r., sygn. akt II OSK 831/05, publ. http//orzeczenia.nsa.gov.pl). Tymczasem skarżąca nie wykazała, że zarzucane uchybienie uniemożliwiło jej dokonanie konkretnych czynności procesowych. Natomiast zasadnym jest zarzut skarżącej co do niewskazania przez organ w decyzji wysokości należnych odsetek, przynajmniej na dzień wydania decyzji. Art. 27 ust. 1 i ust. 1a ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów wprost wskazuje, że dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela wypłaconych należności łącznie z ustawowymi odsetkami, przy czym odsetki są naliczane od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego, do dnia spłaty. W konsekwencji, skoro w zasadzie data zapłaty odsetek zwykle będzie datą późniejszą od daty wydania decyzji, obliczenie takiej niepełnej kwoty odsetek i wskazanie jej w osnowie decyzji nie jest niezbędne. Nie oznacza to jednak, że organ może zaniechać naliczania należnych odsetek i w tym zakresie zdać się wyłącznie na stronę. Osnowa i uzasadnienie decyzji powinny zawierać wszystkie niezbędne ustalenia umożliwiające stronie rozeznanie się co do obowiązku odsetkowego oraz ewentualne obliczenie przez zobowiązanego kwoty należnych odsetek, w szczególności datę wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego i aktualną wysokość odsetek ustawowych. Stąd też - również z uwagi na zasady zawarte w art. 8, art. 9 i art. 11 k.p.a. - w zależności od okoliczności konkretnej sprawy (np. stopnia świadomości ekonomiczno-prawnej dłużnika alimentacyjnego) może być uzasadnione wyliczenie w uzasadnieniu decyzji aktualnej kwoty należnych odsetek (na dzień wydania decyzji lub inny oznaczony dzień) celem unaocznienia stronie rozmiaru należności odsetkowej obok należności głównej (z zastrzeżeniem, że kwota ta ulega zwiększeniu o odsetki należne do dnia faktycznej zapłaty należności głównej). Skoro organ powinien naliczać odsetki, stosownie do treści art. 27 ust. 1a powołanej ustawy, od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego do dnia spłaty, to nie ma żadnych przeszkód prawnych ani techniczno-rachunkowych do wskazania w uzasadnieniu decyzji ich aktualnej wysokości, przypadającej na konkretny dzień (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 13 października 2011 r. sygn. akt II SA/Po 309/11, publ. http//orzeczenia.nsa.gov.pl). Organ I instancji nie podjął nawet próby wyliczenia należnych odsetek czy też wskazania wysokości odsetek ustawowych, nie przedstawiając w uzasadnieniu decyzji żadnych danych, które pozwoliłyby skarżącej oraz Sądowi zweryfikować prawidłowość wyliczonych odsetek choćby na dzień wydania decyzji. W konsekwencji stwierdzić należy, że decyzja organu pierwszej instancji nie odpowiadała wymogom art. 107 § 1 i 3 oraz 11 k.p.a., gdyż nie zawierała odpowiedniego uzasadnienia faktycznego i prawnego w zakresie obowiązku zapłaty przez skarżącą odsetek ustawowych od kwoty głównej, zaś organ odwoławczy, wprawdzie dostrzegł uchybienia organu I instancji w tym zakresie, jednak nie naprawił ich poprzez wskazanie okoliczności istotnych dla określenia wysokości należnych odsetek ustawowych. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy, organ powinien uwzględnić przedstawione powyżej stanowisko Sądu, działając jednocześnie w poszanowaniu zasady postępowania administracyjnego określonych w k.p.a. W tym stanie rzeczy, Sad na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a P.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku. Przy ponownym rozpatrywaniu sprawy organ weźmie pod uwagę wykładnię przepisów przedstawioną powyżej w uzasadnieniu wyroku.