III SA/Kr 136/09

Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie - Grzegorz Karcz po rozpoznaniu w dniu 7 sierpnia 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W. C. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi W. C. na rozstrzygnięcie Rektora Uniwersytetu z dnia 12 listopada 2008 r. nr [...] w przedmiocie opłaty za powtarzanie przedmiotu postanawia: oddalić wniosek. Skarżący w złożonym na urzędowym formularzu "PPF" wniosku o przyznanie prawa pomocy domagał się zwolnienia od kosztów sądowych. Objaśniając swoją sytuację rodzinną podał, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z ojcem, matką i dwunastoletnim bratem. Określając majątek swój i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym uwidocznił, że w jego skład wchodzi dom o powierzchni 120 m2 w miejscowości S., 44 metrowe mieszkanie w K., zgromadzone środki pieniężne w kwocie 10 tyś. zł. Skarżący wyjaśnił, że dom w S., mieszkanie w K. oraz zasoby pieniężne należą do rodziców. On sam - jak powiada - jest współwłaścicielem mieszkania tylko w 1/3 części. Skarżący deklaruje brak jakichkolwiek przedmiotów wartościowych. Stałe miesięczne dochody wspólnego gospodarstwa domowego skarżący oszacował na kwotę 11 tysięcy złotych wskazując, że składa się na to wynagrodzenie ojca i matki w wysokości odpowiednio po 5 i 6 tysięcy złotych. Uzasadniając swoje starania zaakcentował, że jest studentem Uniwersytetu i z tego powodu nie posiada własnych dochodów, nie znajduje się też w stosunku pracy. Studia oraz pobyt w K. w całości finansują rodzice. Równocześnie podnosi, że wraz z rodzicami spłaca kredyt w banku na kwotę 150 tyś. złotych. Mając na uwadze powyższe zważyć należało co następuje: Stosownie do art. 252 w związku z art. 246 §1 pkt. 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - zwanej dalej "ppsa", osoba fizyczna może domagać się przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym w o ile - poza samym wnioskiem (art. 243 ppsa) - złoży również oświadczenie którym wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Oświadczenie to zgodnie z wolą ustawodawcy ma być "dokładne", a owa "dokładność" stopniowana jest przeświadczeniem sądu, że strona okoliczności te wykazała, czyli przedstawiła je w sposób przekonywujący. Jednocześnie przyjęta przez ustawodawcę konstrukcja prawna opiera się na założeniu, że jeżeli oświadczenie strony pozwala na zorientowanie się co do tego, iż stać ją będzie na uiszczenie wymaganych kosztów i nie wzbudza jakichś istotnych wątpliwości to tym samym sąd nie ma obowiązku dokonywania wezwań o złożenie dodatkowych wyjaśnień czy przedłożenie dokumentów źródłowych bo generalnie ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 18 czerwca 2004 r. FZ 165/04). W realiach rozstrzyganego przypadku skarżący złożył oświadczenie, które jest wystarczające dla wyprowadzenia następujących wniosków. Po pierwsze skoro skarżący jest studentem, bez własnego dochodu i pozostaje na utrzymaniu rodziców, to sąd przy ocenie możliwości płatniczych skarżącego obowiązany jest uwzględnić ich dochody oraz stan majątkowy (por. post. WSA w W-wie z 21 listopada 2005 r. III SA/Wa 1709/05). Przy takim prawidłowym spojrzeniu skarżącego trudno uznawać za osobę "biedną" w potocznym tego słowa znaczeniu pochodzi bowiem z rodziny o której śmiało można powiedzieć, że jest i majętna i zamożna. Tak bowiem należy postrzegać rodzinę do której należy dom mieszkalny, prócz tego mieszkanie w K., gdzie suma miesięcznych jej dochodów sięga kwoty 11 tysięcy złotych. Przyjmując dla skarżącego wersję najkorzystniejszą, iż podawane kwoty stanowią w istocie wartości brutto (a więc realnie są niższe mniej więcej o ok. 1/4) i tak należy przyjmować, że przydająca na członka w rodzinie kwota około 2000 zł znacząco przekracza w tym względzie średnią krajową (por. także postan. NSA z 22 lutego 2005 r. OZ 1730/04) Po drugie wymagane koszty sądowe, które na obecnym etapie sprowadzają się raptem do konieczności uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej w wysokości ustalanej stosownie zgodnie z zasadami określonymi § 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 221, poz. 2193) nie pozostają w takiej dysproporcji z deklarowanym przez stronę stanem majątkowym rodziny by ich poniesienie groziło jej takim zachwianiem sytuacji materialnej i bytowej, że nie byłaby ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Nie jest też tak by pokrycie odbyło się kosztem istotnego uszczuplenia majątku rodziny. Dla każdego postronnego obserwatora jest bowiem oczywiste, że kwota tego wpisu stanowi znikomy procent sum jakie pozostają do dyspozycji gospodarstwa domowego skarżącego, które prócz wysokich stałych miesięcznych dochodów ma także 10.000 zł oszczędności. Przyznanie w takiej sytuacji skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie go z kosztów sądowych nie znajduje więc dla siebie wystarczających podstaw. Sprzeciwia się temu zarówno reguła prawa ustanowiona w przepisie art. 246 §1 pkt. 2 ppsa jak i aktualne poglądy doktryny zgodnie z którymi jest to instytucja o charakterze wyjątkowym, która powinna stanowić przywilej dla osób, które muszą korzystać z ochrony prawnej przed sądem a w przypadku ubogiego społeczeństwa, jakim jest społeczeństwo polskie, prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu (tak H Knysiak - Molczyk w "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz". pod redakcją prof. T. Wosia. Warszawa 2005 s. 631). Postulatom tym wtóruje zresztą praktyka orzecznicza sądów administracyjnych zgodnie z którą, udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. postan. NSA z 27 maja 2008 r. I FZ 160/08). Z tych względów orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 243 §1 oraz art. 252 w związku z art. 246 §1 pkt. 2 i art. 245 §1 i 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270).