III SA/Kr 1363/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Zawadzka (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Renata Czeluśniak Sędzia WSA Ewa Michna po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 15 marca 2023 roku sprawy ze skargi M. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie z dnia 8 lipca 2022 r., nr SKO.NP/4115/230/2022 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia oddala skargę Decyzją z dnia 8 lipca 2022 r., Nr SKO.NP/4115/230/2022 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta T. z dnia 7 kwietnia 2022 r., znak: [...] odmawiającą M. N. (dalej jako skarżący) przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wnioskowanego na matkę D. N. ur. [...] r. Zaskarżona decyzja została wydana w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych. Decyzją z dnia 7 kwietnia 2022 r. organ I instancji orzekł o odmowie przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawną matką. W toku przeprowadzonego postępowania ustalono, że matka skarżącego na podstawie orzeczenia wydanego przez Miejski Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 20 stycznia 2022 r. została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe. Nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność, zaś ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od dnia 23 grudnia 2021 r. Przyczyną odmowy przyznania niepełnosprawności jest fakt, że niepełnosprawność powstała po 25 roku życia. Nadto organ podkreślił, że stosunek pracy skarżącego wygasł na mocy porozumienia stron, z inicjatywy pracodawcy. Skarżący został zwolniony z przyczyn dotyczących zakładu pracy. Zdaniem organu związek między rezygnacją z zatrudnienia, a sprawowaną opieką musi być bezpośredni. Nie każda bowiem rezygnacja z zatrudnienia lub zaniechanie podjęcia pracy może być podstawą do przyznania świadczenia, lecz wyłącznie takie, których celem jest sprawowanie opieki. Świadczenie pielęgnacyjne nie może być zatem traktowane jako zastępcze źródło dochodu. W odwołaniu skarżący domagał się uchylenia zaskarżonej decyzji oraz orzeczenia co do istoty sprawy, poprzez przyznanie mu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie, zarzucając zaskarżonej decyzji: 1. naruszenie przepisów prawa materialnego, przez błędną wykładnię art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych i niezasadne uznanie, że niepełnosprawność matki skrzącego powstała po 18 roku życia i w związku z tym skarżącemu jako jej opiekunowi nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, 2. przepisów prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych z pominięciem okoliczności, iż na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014r. o sygn. akt K 38/13, został on uznany za niekonstytucyjny w zakresie, w jakim różnicuje on prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez co narusza to art. 190 ust. 1 Konstytucji RP, 3. naruszenie prawa materialnego, poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielniej egzystencji. Decyzją z dnia 8 lipca 2022 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. W motywach swojego rozstrzygnięcia organ odwoławczy powołał treść art. 17 ust. 1 i art. 17 ust. 1 b, art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz wskazał, że w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., K 38/13 oceny spełnienia przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pomięciem kryterium określonego w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Kolegium wskazało, że pomimo dokonania przez organ pomocy społecznej błędnej wykładni art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, kwestionowana decyzja ostatecznie odpowiada prawu, ponieważ w rozpoznawanej sprawie nie zachodzi bezpośredni związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy rezygnacją z pracy przez skarżącego, a koniecznością stałej opieki nad matką. W pierwszej kolejności organ odwoławczy wskazał, że skarżący zarówno w wywiadzie środowiskowym jak i w oświadczeniu z dnia 22.03.2022r. podniósł, że nie pracuje od grudnia 2021 r. i od tego czasu nie podejmował zatrudnienia z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad matką. Jednocześnie z przedłożonego do akt świadectwa pracy wydanego przez T. Sp. z o.o. gdzie skarżący był zatrudniony w okresie od dnia 18.09.2015 r. do 30.11.2021 r. wynika, że stosunek pracy ustał w dniu 30.11.2021 r. w wyniku - rozwiązania umowy o pracę na mocy porozumienia stron z inicjatywy pracodawcy (z przyczyn niedotyczących pracowników – zwolnienie grupowe). W okresie od 19.12.2021 r. do 16.06.2022 r. skarżący posiadał status bezrobotnego z prawem do zasiłku. Od 17.06.2022r. skarżący posiada status bezrobotnego bez prawa do zasiłku z uwagi na upływ okresu pobierania zasiłku. Zestawiając powyższe ustalenia z załączonym do akt orzeczeniem o niepełnosprawności matki skarżącego z dnia 20.01.2022 r., z jednoczesnym stwierdzeniem, że ustalony stopień niepełnoprawności datuje się od 23.12.2021r. Kolegium podkreśliło, że zaprzestanie pracy przez skarżącego w dniu 30.11.2021 r. (z uwagi na zwolnienia grupowe) nie miało związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką. Nadto wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego skarżący złożył w dniu 3.03.2022r., a zgodnie z oświadczeniem skarżącego chorobę [...] zdiagnozowano u matki w czerwcu 2021r. Skarżący prowadzi wspólnie z matką gospodarstwo domowe. Matka skarżącego cierpi na: depresje, miewa stany lękowe. Leczy się u lekarza rodzinnego oraz psychologa. Jest osobą częściowo niesamodzielną, jednak po mieszkaniu porusza się samodzielnie, przy pomocy szafek (mieszkanie jest małe) natomiast w większości czasu jest osobą leżącą. Syn niepełnosprawnej wykonuje podstawowe czynności opiekuńcze takie jak kąpiel, strzyżenie włosów, mierzenie poziomu cukru, podawanie leków, przygotowywanie posiłków, towarzyszenie w wizytach lekarskich, wykonywanie czynności porządkowych, opłacanie rachunków, robienie zakupów. Skarżący stara się codziennie spacerować z matką, jednak jest to trudne, ponieważ mieszkają na 4 piętrze. Skarżący odrzucił możliwość wprowadzenia usług opiekuńczych, ponieważ matka skarżącego " nie wyobraża sobie obecności w domu obcej osoby". Kolegium powołując się na liczne orzeczenia sądów administracyjnych wskazało, że sama pomoc osobie wymagającej opieki w większości czynnościach deklarowanych przez skarżącego takich jak np. sprzątanie, pranie, gotowanie, robienie zakupów, umawianie wizyt lekarskich należy do codziennych czynności wykonywanych w każdej rodzinie i nie musi być sprawowana w sposób ciągły. W przedmiotowej sprawie czynności opiekuńcze wykonywane przez skarżącego wobec matki, mają charakter typowych czynności codziennych. Kolegium nie kwestionując złego stanu zdrowia matki skarżącego podkreśliło, że sama konieczność sprawowania opieki czy też wykonywanie czynności stanowiących w istocie codzienną pomoc nie stanowi w świetle art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych samodzielnej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. System świadczeń rodzinnych został tak skonstruowany, aby rekompensować utratę dochodów z powodu konieczności pielęgnacji członka rodziny wymuszającej rezygnację lub niepodejmowanie zatrudnienia. Wnioskujący musi zatem sprawować stałą opiekę nad osobą niepełnosprawną i być jej niezbędny w tak znacznym wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między obiema tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowo - skutkowy. W ocenie Kolegium, zebrany materiał dowodowy był w pełni wystarczający dla stwierdzenia, że pomiędzy sprawowaną przez skarżącego opieką nad matką a rezygnacją i niepodejmowaniem zatrudnienia taki związek nie istnieje. Pomimo tego, że ze zgromadzonego w aktach sprawy materiału dowodowego wynika bezsprzecznie, że matka skarżącego posiada znaczny stopień niepełnosprawności nie sposób jednak przyjąć, aby skarżący z uwagi na zakres i rozmiar czynności, jakie wykonuje opiekując się samodzielnie poruszającą się i wykonującą w większości czynności samoobsługowe matką, rzeczywiście nie mógł podjąć żadnej pracy. Przyjęty stan faktyczny sprawy uzasadnia zatem ocenę, że bezpośredni i ścisły związek między rezygnacją przez skarżącego z aktywności zawodowej (zwolnienie grupowe), a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką, nie istnieje w realiach rozpoznawanej sprawy. Kolegium podkreśliło, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest kierowane do wszystkich niezatrudnionych osób opiekujących się niepełnosprawnym członkiem rodziny i nie może być traktowane jako zastępcze źródło dochodu. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji zarzucając: 1 .naruszenie prawa materialnego, przez błędną wykładnię, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.: a) art. 17 ust. l pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych i niezasadne uznanie, że skarżący nie jest uprawniony do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż zakres opieki jakiej wymaga podopieczna nie wyklucza podjęcia przez niego zatrudnienia, b) naruszenie art. 17 ust. l pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych i niezasadne uznanie, że skarżący nie jest uprawniony do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż nie ma związku między rezygnacja przez niego z zatrudnienia a sprawowana opieką nad niepełnosprawną matką, 2. naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy przez błędną wykładnie, tj. a) art. 6 k.pa., art. 7 k.p.a., art. 8 k.p.a., art. 9 k.p.a. art. 77 k.p.a., art. 80 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. przez błędną ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego i uznanie, wbrew treści orzeczenia o stopniu niepełnosprawności wydanego przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w N. z dnia 10 czerwca 2012 r., że matka skarżącego pomimo orzeczonej trwale niezdolności do samodzielnej egzystencji nie wymaga stałej opieki syna. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu wniosło o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżona decyzja została wydana bez naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Rozstrzygając sprawę organ odwoławczy nie naruszył także przepisów prawa materialnego. W przedmiotowej sprawie bezspornym jest, że skarżący opiekuje się niepełnosprawną w stopniu znacznym matką. Nie jest również sporny zakres opieki skarżącego nad matką, a także stan zdrowia matki skarżącego, którego organy nie kwestionują. Sporne jest natomiast czy zakres opieki sprawowanej nad matką uniemożliwia skarżącemu podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia. Dodatkowo organy kwestionują związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia przez skarżącego, a koniecznością sprawowania opieki nad matką. Zdaniem Sądu, organy prawidłowo przyjęły, że skarżący nie wykazał związku przyczynowo-skutkowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia, a opieką nad matką. Instytucję świadczenia pielęgnacyjnego reguluje art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2022 r., poz. 615), w którym szczegółowo określono przesłanki, od spełnienia których uzależnione jest pozytywne rozpatrzenie wniosku opiekuna osoby niepełnosprawnej o przyznanie świadczenia mającego choć w niewielkim stopniu rekompensować brak możliwości świadczenia pracy w związku z opieką, jaką sprawuje nad osobą niepełnosprawną. Wskazane przez ustawę przesłanki muszą być spełnione kumulatywnie. Powołany przepis jednocześnie bezpośrednio wskazuje przesłanki negatywne przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce lub ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom na których zgodnie z przepisami ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Podkreślić należy, że jakkolwiek ustawa o świadczeniach rodzinnych nie zawiera definicji sprawowania opieki, to z treści art. 17 ust. 1 wynika, że aby można było mówić o opiece w jej rozumieniu musi ona być "stała" lub "długoterminowa". Ustawodawca wymaga zatem, aby brak podejmowania zatrudnienia lub rezygnacja z zatrudnienia przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 i ust. 1a ustawy, pozostawały w bezpośrednim i ścisłym związku przyczynowo-skutkowym z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. (wyrok NSA z 12 lutego 2020 r. I OSK 516/19). W każdej sprawie właściwy organ musi dokonać oceny, czy w okolicznościach konkretnej sprawy istotnie osoba sprawująca opiekę nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia lub zmuszona jest zrezygnować z zatrudnienia (por. wyrok NSA z 13 maja 2015 r. I OSK 2820/13). W ocenie Sądu organ odwoławczy prawidłowo uznał, że w przedmiotowej sprawie nie zostały spełnione przesłanki przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego, tj. nie zaistniała przesłanka w postaci istnienia związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia przez skarżącego, a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką. Skarżący pracował w T. Sp. z o.o. do 30 listopada 2021 r. Został zwolniony z pracy z uwagi na zwolnienia grupowe i w okresie od 19.12.2021 r. do 16.06.2022 r. pobierał zasiłek dla bezrobotnych. Od 17.06.2022r. skarżący posiadał status bezrobotnego bez prawa do zasiłku (z uwagi na upływ okresu pobierania zasiłku). Orzeczenie o niepełnosprawności matki skarżącego zostało wydane w dniu 20.01.2022 r., z jednoczesnym stwierdzeniem, że ustalony stopień niepełnoprawności datuje się od 23.12.2021 r., a wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na matkę skarżący złożył w dniu 3.03.2022r., a więc w okresie, kiedy jeszcze pobierał zasiłek dla bezrobotnych. W trakcie postępowania ustalono, że w ramach opieki nad matką skarżący wykonuje takie czynności jak: kąpiel, strzyżenie włosów, mierzenie poziomu cukru, podawanie leków, przygotowywanie posiłków, towarzyszenie w wizytach lekarskich, wykonywanie czynności porządkowych, opłacanie rachunków, robienie zakupów. Skarżący stara się codziennie spacerować z matką, jednak jest to trudne, ponieważ mieszkają na 4 piętrze. Nie ulega wątpliwości, że matka skarżącego jest osobą chorą i wymaga opieki, jednak takie czynności, jak przygotowywanie posiłków i ich podanie, podanie leków, pomoc przy kąpieli, (zakupy, sprzątanie, pranie, itd.) trudno uznać za czynności wymagające całodobowej dyspozycyjności opiekuna. Są to bowiem typowe czynności dnia codziennego, które są wykonywane przez osoby, które na co dzień pracują zawodowo i mają pod opieką starszych i z reguły schorowanych rodziców i które wykonują przed rozpoczęciem pracy i po jej zakończeniu, czy też w dni wolne od pracy. Podkreślić również należy, że zgodnie z oświadczeniem skarżącego z dnia 22 marca 2022 r. chorobę [...] zdiagnozowano u matki w czerwcu 2021r., a jednak skarżący do końca listopada pracował na cały etat i jednocześnie sprawował opiekę nad matką. W konsekwencji nie sposób przyjąć, aby konieczność opieki sprawowanej przez skarżącego nad niepełnosprawną matką powodował brak możliwości podjęcia przez niego zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy (wyrok WSA w Krakowie z dnia 5 grudnia 2022 r., sygn. akt III SA/Kr 918/22). Sąd, podobnie jak organy, nie kwestionuje złego stanu zdrowia matki skarżącego i konieczności pomocy matce przez skarżącego (do czego jest on, jako syn, zobowiązany zgodnie z Kodeksem rodzinnym i opiekuńczym), jednak samo sprawowanie opieki, jak wyżej podkreślono, nie stanowi w świetle art. 17 ust. 1 ww. ustawy, samodzielnej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu została oparta na prawidłowej analizie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, który pozwolił na wyczerpujące ustalenie istotnych okoliczności sprawy. Poczynione przez organy ustalenia znalazły odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Decyzja ta zawiera wyczerpujące uzasadnienie faktyczne i prawne podjętego przez organ rozstrzygnięcia, które w ocenie Sądu w całości odpowiada prawu. Mając na uwadze powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę oddalił jako bezzasadną.