III SA/Kr 1364/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: S WSA Renata Czeluśniak Sędziowie: S WSA Ewa Michna ASR WSA Marta Kisielowska (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 7 lutego 2022 r. sprawy ze skargi M. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 13 sierpnia 2021 r., znak [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z dnia 13 sierpnia 2021 r., [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji Prezydenta Miasta z dnia [...] 2021 r. orzekającej o odmowie przyznania M. T. (dalej: "skarżąca") prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny - matką H. R. Podstawę prawną decyzji stanowił art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j. Dz. U. z 2020 r., poz. 111, dalej: "u.ś.r.") oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2021 r., poz. 735, dalej: "k.p.a."). Zaskarżona decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym. Wnioskiem z dnia 9 października 2020 r. skierowanym do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej skarżąca wystąpiła o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką H. R. Do wniosku dołączyła orzeczenie z dnia 13 sierpnia 2020 r. o stopniu niepełnosprawności H. R., z którego wynika, że matka skarżącej posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności, daty powstania niepełnosprawności nie da się ustalić, a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 23 lipca 2020 r. Orzeczenie zostało wydane do dnia 31 sierpnia 2021 r. Jako symbol przyczyny niepełnosprawności wskazano 11-L oraz 05-R. Z orzeczenia wynika również, że matka skarżącej wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Z treści wniosku wynika ponadto, że matka skarżącej ma czworo dzieci: skarżącą, E. M., J. R. oraz P. R. Skarżąca posiada orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, z tego tytułu przysługuje jej na stałe renta socjalna (od 01.10.2003 r.), która od marca 2020 r. wynosi 1200 zł brutto. Z przeprowadzonego w dniu 26 listopada 2020 r. wywiadu środowiskowego wynika, że matka skarżącej mieszka sama. Opiekę nad H. R. sprawuje córka M. T., która sprząta, wykupuje lekarstwa, robi zakupy, przygotowuje posiłki, pomaga w utrzymaniu higieny. Skarżąca mieszka razem z mężem i małoletnią córką. Nie pracuje, utrzymuje się z renty socjalnej z ZUS oraz zasiłku pielęgnacyjnego z MOPS. Mąż skarżącej pracuje. Decyzją z dnia [...] 2021 r. Burmistrz Miasta odmówił przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego. W uzasadnieniu organ wskazał, że niepełnosprawność H. R. powstała po ukończeniu wieku, o którym mowa w art. 17 ust. 1 lit b u.ś.r., a ponadto skarżąca jest uprawniona do renty socjalnej z ZUS. W odwołaniu od decyzji skarżąca zarzuciła: - naruszenie prawa materialnego mające istotny wpływ na wynik sprawy poprzez zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1 b u.ś.r. bez uwzględnienia okoliczności, że na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP; - błędną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. polegającą na pominięciu celów ustawy i przyjęcie, że okoliczność pobierania przez skarżącą renty socjalnej stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W oparciu o podniesione zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i przyznanie wnioskowanego świadczenia. Pismem z dnia 27 kwietnia 2021 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze zwróciło się do pełnomocnika skarżącej na podstawie art. 9 k.p.a. wskazując, że istnieje możliwość złożenia przez skarżącą wniosku o rezygnację z renty socjalnej oraz, że przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego uzależnione jest od przedstawienia decyzji o wstrzymaniu wypłaty renty socjalnej. Wezwanie zostało odebrane przez pełnomocnika skarżącej w dniu 30 kwietnia 2021 r. Pełnomocnik, ani skarżąca nie ustosunkowali się do wezwania. Decyzją z dnia 13 sierpnia 2021 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję Burmistrza Miasta. W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że pełnomocnik skarżącej mimo wezwania przez Kolegium nie wyraził woli dopełnienia przez skarżącą warunku zawieszenia prawa do renty socjalnej, od którego uzależnione jest przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze podniosło, że w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 niedopuszczalna jest odmowa prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ze względu na wiek, w którym powstała niepełnosprawność osoby wymagającej opieki, a zatem w tym zakresie stanowisko przyjęte przez organ I instancji jest nieprawidłowe. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżąca zarzuciła: - naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. polegającą na pominięciu celów ustawy i przyjęciu, że okoliczność pobierania przez opiekuna renty socjalnej stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W oparciu o podniesione zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Skarżąca wniosła również o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko przyjęte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje: Zgodnie z brzmieniem art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej: "p.p.s.a.") sąd administracyjny uwzględnia skargę na decyzję, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy albo stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji w całości lub części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. Zakres kontroli sprawowanej przez sąd wynika z art. 134 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym sąd rozpoznając skargę nie jest związany zarzutami, podstawą prawną, ani formułowanymi przez strony wnioskami. Sąd administracyjny dokonując kontroli rozstrzygnięć organów administracyjnych, kieruje się wyłącznie kryterium legalności, czyli zgodności z przepisami prawa materialnego i procesowego. Oznacza to, że w ramach takiej kontroli sąd nie może kierować się względami słuszności czy zasadami współżycia społecznego. Kontrola legalności zaskarżonej decyzji przeprowadzona w tak określonych granicach wykazała, że odpowiada ona wymogom prawa, a zatem skarga zasługiwała na oddalenie. W niniejszej sprawie bezsporną okolicznością jest, że matka skarżącej H. R. mieszka sama, utrzymuje się ze świadczenia emerytalnego, posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności. Skarżąca mieszka z mężem i córką, odwiedza matkę codziennie. Opieka skarżącej nad matką polega na sprzątaniu, robieniu zakupów, wykupywaniu leków, przygotowaniu posiłków, pomocy w utrzymaniu higieny osobistej. Skarżąca pobiera rentę socjalną od 1 października 2003 r., świadczenie zostało przyznane na stałe na podstawie orzeczenia o ustaleniu umiarkowanego stopnia niepełnosprawności. Wysokość renty w marcu 2020 r. wynosiła 1200 zł. Bezsporną okolicznością jest również, że pełnomocnikowi skarżącej w dniu 30 kwietnia 2021 r. doręczono pismo informujące, że przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego skarżącej uzależnione jest od przedstawienia decyzji o wstrzymaniu wypłaty renty socjalnej. Pełnomocnik do czasu wydania rozstrzygnięcia przez organ II instancji (sierpień 2021 r.) nie ustosunkował się do wezwania. Z oświadczenia skarżącej wynika również, że pobiera ona zasiłek pielęgnacyjny, nie pracuje. Zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1a u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, gdy osoba sprawująca opiekę posiada m. in. prawo do renty socjalnej. 5. Zgodnie z art. 27 ust. 5 u.ś.r. w przypadku zbiegu uprawnień do następujących świadczeń: 1) świadczenia rodzicielskiego lub 2) świadczenia pielęgnacyjnego, lub 3) specjalnego zasiłku opiekuńczego, lub 4) dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, lub 5) zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami. Przepis ten nie odnosi się do renty socjalnej, co jednak w ocenie Sądu nie stoi na przeszkodzie dokonaniu przez osobę uprawnioną do renty socjalnej wyboru świadczenia, które chce pobierać. Sąd w niniejszej sprawie podziela prezentowany w orzecznictwie NSA pogląd, że osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera świadczenie wymienione w art. 17 ust. 5 pkt. 1 lit. a u.ś.r., powinna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń poprzez rezygnację z pobierania świadczenia niższego, tj. w niniejszej sprawie renty socjalnej. W przypadku zbiegu uprawnień do różnych świadczeń rodzinnych, ustawodawca wprowadził bowiem zasadę wypłaty jednego świadczenia wybranego przez osobę uprawnioną (art. 27 ust. 5 u.ś.r.). Zbieg uprawnień do świadczeń uregulowany jest również w art. 95 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z 2022, poz. 504, dalej: "u.e.r.f.u.s.") zgodnie z którym, w razie zbiegu u jednej osoby prawa do kilku świadczeń przewidzianych w ustawie, wypłaca się jedno z tych świadczeń - wyższe lub wybrane przez zainteresowanego (por. wyrok NSA z dnia 24 marca 2021 r., sygn. I OSK 2631/20, CBOSA). Wybór jednego świadczenia można zrealizować poprzez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do renty socjalnej na podstawie art. 103 ust. 3 u.e.r.f.u.s.. Zawieszenie prawa do renty socjalnej, zgodnie z art. 134 ust. 1 pkt 1 u.e.r.f.u.s. w zw. z art. 15 pkt 1 ustawy z dnia 27 czerwca 2003 r. o rencie socjalnej (Dz.U. z 2021 r. poz. 1300 ze zm.), skutkować będzie wstrzymaniem wypłaty renty socjalnej poczynając od miesiąca, w którym została wydana decyzja o wstrzymaniu wypłaty (art. 134 ust. 2 pkt 2 u.e.r.f.u.s.). Istota ograniczenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla osoby pobierającej rentę socjalną, czy inne świadczenie wymienione w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. musi być interpretowana jako wiążąca się, nie z samym prawem do świadczenia, lecz z jego realizacją w postaci jego wypłaty. Skoro zawieszenie prawa do reny socjalnej skutkuje wstrzymaniem jej wypłaty, to uznać należy, że eliminuje się w ten sposób negatywną przesłankę wyłączającą nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Pełnomocnik skarżącej, będący zawodowym pełnomocnikiem (adwokatem) został wezwany do przedstawienia decyzji o wstrzymaniu wypłaty przysługującej skarżącej renty socjalnej, jednakże w żaden sposób nie zareagował na wezwanie organu. Brak było zatem możliwości wydania decyzji o przyznaniu skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ze względu na treść art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. W ocenie Sądu, w niniejszej sprawie nie zostały spełnione również inne przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego związane z zakresem opieki skarżącej nad matką. Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Zgodnie z treścią art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne w związku z rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje, jeżeli osoba uprawniona rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Podstawowym wymogiem do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki, wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub powodującej konieczność zrezygnowania z pracy. Świadczenie to bowiem ma być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga. Świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (por. wyrok NSA z 17 października 2020 r., I OSK 1148/20, CBOSA). Tymczasem, z treści wywiadu środowiskowego wynika, że H. R. mieszka sama, a córka odwiedza ją codziennie. Co więcej z oświadczeń H. R. oraz skarżącej wynika, że skarżąca robi zakupy, sprząta, wykupuje leki przygotowuje posiłki oraz pomaga matce w czynnościach higienicznych, a zatem nie są to czynności, które uniemożliwiają podjęcie zatrudnienia choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy przez skarżącą. Z oświadczenia skarżącej wynika także, że w przeszłości nie podejmowała zatrudnienia, a ustalony stopień niepełnosprawności H. R. istnieje od 2020 r. Zdaniem Sądu, z okoliczności niniejszej sprawy wynika zatem również, że brak jest związku przyczynowego oraz czasowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą a opieką nad matką, a zatem również z tej przyczyny zasadnie organy I i II instancji odmówiły skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a. Mając na względzie powyższe, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.