III SA/Kr 1377/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Hanna Knysiak-Sudyka Sędziowie: Sędzia WSA Ewa Michna Asesor WSA Marta Kisielowska (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 21 lutego 2023 r. sprawy ze skargi K. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 12 maja 2022 r. znak SKO.PS/4110/252/2022 w przedmiocie przyznania zasiłku celowego oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z dnia 12 maja 2022 r., znak SKO.PS/4110/252/2022 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji Burmistrza Miasta C. z dnia 1 marca 2022 r. orzekającej o przyznaniu K. G. (dalej: "skarżąca") pomocy w formie zasiłku celowego na częściowe dofinansowanie wydatków mieszkaniowych w kwocie 200 zł. Podstawę prawną decyzji stanowił art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm., dalej: "k.p.a.") oraz art. 8 ust. 1, art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 3, art. 4, 39 ust. 1 i ust. 2, art. 106 ust. 4, art. 107 ust. 4a i 4b ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. j. Dz. z 2021 r., poz. 2268 ze zm., dalej: "u.p.s."). Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym. Wnioskiem z dnia 18 lutego 2022 r. skarżąca zwróciła się do Ośrodka Pomocy Społecznej w C. o przyznanie pomocy w formie zasiłku celowego z przeznaczeniem na opłaty mieszkaniowe. Skarżąca wskazała, że jej dochody w styczniu 2022 r. obejmowały: świadczenia rodzinne 124 zł, alimenty 400 zł, dodatek mieszkaniowy 531,54 zł, dodatek energetyczny 16,79 zł, zasiłek okresowy 400 zł. Z aktualizacji wywiadu środowiskowego wynika, że dochód na osobę w rodzinie skarżącej wynosi 485,18 zł. Skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe z dwójką małoletnich dzieci – A. G. i A. G1. Jest osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym, bezrobotną bez prawa do zasiłku. Cierpi na choroby [...]. Rodzina zajmuje mieszkanie komunalne dwupokojowe, które wymaga remontu. Skarżąca ma zaległości w regulowaniu opłat za mieszkanie w wysokości około 1600 zł. Decyzją z dnia 1 marca 2022 r. Burmistrz Miasta C. przyznał skarżącej zasiłek celowy na częściowe dofinansowanie do wydatków mieszkaniowych w kwocie 200 zł. Organ wskazał, że przyczyną korzystania przez skarżącą pomocy społecznej jest długotrwałe bezrobocie skarżącej oraz zły stan zdrowia skarżącej- długotrwała choroba. Organ ustalił, że skarżąca spełnia kryterium dochodowe, jednakże zwrócił uwagę, że sam fakt spełnienia kryterium dochodowego nie jest wystarczający do przyznania zasiłku w żądanej wysokości. Przyznanie zasiłku musi uwzględniać zasady ogólne k.p.a. – ważenie interesu społecznego i indywidualnego oraz obowiązku ustalenia istotnych dla sprawy okoliczności faktycznych, a także zasad udzielania pomocy społecznej określonych w art. 2, 3 oraz 4 u.p.s. Organ wyjaśnił, że wysokość udzielonej skarżącej pomocy została ustalona po zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego, z uwzględnieniem wszystkich okoliczności związanych z sytuacją osobistą i rodzinną skarżącej, celu na jaki ma być przyznana pomoc, z uwzględnieniem możliwości finansowych organu, który jest zobowiązany do racjonalnego gospodarowania budżetem i takiego wydawania środków, aby zabezpieczyły one potrzeby osób znajdujących się w trudnej sytuacji. Organ podkreślił, że pomoc społeczna nie ma zmierzać do pokrycia wszystkich wydatków osób o nią wnioskujących, lecz ma stanowić doraźne wsparcie rodziny w wysiłkach związanych z przezwyciężeniem trudnej sytuacji życiowej. W odwołaniu od decyzji skarżąca nie zgodziła się z wydanym rozstrzygnięciem. Wskazała, że zaspokajanie podstawowych potrzeb życiowych m. in. opłacanie rachunków, należy do obowiązków instytucji zajmujących się pomocą osobom potrzebującym, a przyznana kwota 200 zł nie zaspokaja potrzeb skarżącej z tytułu opłat mieszkaniowych. W styczniu skarżąca dopłacała do czynszu 300 zł, w lutym 460, a od marca 610 zł. Skarżąca wskazała, że posiada zaległości w opłatach na kwotę 1345 zł. Skarżąca podniosła, że świadczenie wychowawcze zamiast wydawać na potrzeby dzieci, jest zmuszona wykorzystywać do zaspokajania potrzeb takich jak: zapłacenie rachunków, czy zakup żywności. Nie może podjąć pracy ze względu na stan zdrowia. Skarżąca zarzuciła, że organy mają środki na pomoc obywatelom Ukrainy, a nie na pomoc własnym obywatelom. Decyzją z dnia 12 maja 2022 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta C. W uzasadnieniu organ wskazał, że skarżąca jest objęta stałą pomocą ze strony Ośrodka Pomocy Społecznej w C. i w miarę posiadanych przez ten ośrodek środków finansowych, wnioski skarżącej są uwzględniane. Organ II instancji wskazał, że skarżącej została przyznana pomoc w postaci zasiłku celowego na zakup żywności w łącznej wysokości 2172 zł na okres od 1 stycznia 2022 r. do 30 czerwca 2022 r., decyzją z dnia 13 stycznia 2022 r. przyznano skarżącej zasiłek z powodu bezrobotności w kwocie 400 zł miesięcznie, a także zasiłek celowy na zakup środków czystości w kwocie 50 zł. Kolegium podkreśliło, że pomoc społeczna ma mieć charakter wspierający, nie może stanowić wyłącznego i stałego źródła utrzymania. Organ zwrócił uwagę, że skarżąca jest osobą młodą, jest w stanie podjąć pracę, choćby dorywczą. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżąca wniosła o odrzucenie w całości decyzji SKO, rewaloryzację wysokości świadczeń oraz zwolnienie z kosztów sądowych. Skarżąca podniosła, że jej rodzina składa się z trzech osób, w tym dwójki dzieci w wieku szkolnym. Rodzina nie ma środków na zabezpieczenie podstawowych potrzeb jakimi są: żywność, opłacenie podstawowych rachunków, zapewnienie dzieciom dostępu do edukacji oraz odzieży i obuwia. Skarżąca podniosła, że instytucje pomocowe mają obowiązek zaspokajać podstawowe potrzeby ludności w zakresie żywności, bezpiecznego domu, higieny. W ocenie skarżącej organy pomocowe mają możliwości zdobycia większych środków poprzez skierowanie odpowiednich wniosków do budżetu Państwa. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie wniosło o jej oddalenie i podtrzymało stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Pismem z dnia 16 stycznia 2023 r. skarżąca podniosła zarzut łamania praw człowieka i dziecka przez Ośrodek Pomocy Społecznej w C. oraz Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie, łamania przepisów Konstytucji RP – niezbywalności godności ludzkiej oraz dyskryminacji społecznej i gospodarczej, łamania przepisów u.p.s. oraz wykorzystywania stanowiska i przekraczania uprawnień w celu znęcania się fizycznego, psychicznego i ekonomicznego, ze szczególnym okrucieństwem nad skarżącą i jej córkami. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje: Zgodnie z brzmieniem art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2023 r., poz. 259 ze zm., dalej: "p.p.s.a.") sąd administracyjny uwzględnia skargę na decyzję, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy albo stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji w całości lub części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. Zakres kontroli sprawowanej przez sądy wynika z treści art. 134 § 1 p.p.s.a. Zgodnie z tą regulacją, sąd rozpoznając skargę nie jest związany zarzutami, podstawą prawną ani formułowanymi przez strony wnioskami. W świetle przywołanych regulacji, sąd administracyjny dokonując kontroli rozstrzygnięć organów administracji kieruje się wyłącznie kryterium legalności, czyli zgodności z przepisami prawa materialnego i procesowego. Oznacza to, że w ramach takiej kontroli sąd nie może kierować się względami słuszności czy zasadami współżycia społecznego. Kontrola legalności decyzji przeprowadzona zgodnie z ww. granicami wykazała, że nie zawiera ona wad dających podstawę do jej uchylenia, a zatem skarga zasługiwała na oddalenie. W niniejszej sprawie bezsporne są następujące okoliczności: skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe z dwiema małoletnimi córkami, posiada orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, spełnia określone w ustawie kryterium dochodowe przyznania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Skarżąca jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. Z oświadczeń skarżącej wynika ponadto, że cierpi ona na przewlekłą chorobę [...]. Zaskarżoną decyzją skarżącej został przyznany wnioskowany zasiłek celowy, jednakże skarżąca kwestionuje jego wysokość. Należy zwrócić uwagę, że zgodnie z art. 8 ust. 1 u.p.s. prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40, art. 41, art. 53a i art. 91, przysługuje: 1) osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 776 zł, zwanej dalej "kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej", 2) osobie w rodzinie, w której dochód na osobę nie przekracza kwoty 600 zł, zwanej dalej "kryterium dochodowym na osobę w rodzinie", 3) rodzinie, której dochód nie przekracza sumy kwot kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, zwanej dalej "kryterium dochodowym rodziny"- przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił przepis art. 39 ust.1 u.p.s., zgodnie z którym w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Zgodnie z ust. 2 zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, ogrzewania, w tym opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Decyzja wydawana na podstawie art. 39 u.p.s. jest decyzją uznaniową, w konsekwencji kontrola jej legalności dokonywana jest przez Sąd w ograniczonym zakresie. Jak słusznie wskazuje Naczelny Sąd Administracyjny, polega ona na zbadaniu, czy przed podjęciem decyzji organ dysponował niezbędnym materiałem dowodowym uzasadniającym rozstrzygnięcie sprawy i czy dokonał wszechstronnej oceny okoliczności faktycznych istotnych dla takiego rozstrzygnięcia (por. wyrok NSA z 27.10.2020 r., I OSK 1011/20, CBOSA). Kontrolując legalność aktu, Sąd ocenia, czy w sprawie zachodziły warunki materialnoprawne uzasadniające skorzystanie przez organ administracji z przysługujących mu uprawnień oraz czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, z zachowaniem przepisów procedury administracyjnej (tak: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 czerwca 2016 r., sygn. akt I OSK 2429/14, CBOSA). W niniejszej sprawie w toku postępowania administracyjnego został zebrany materiał dowodowy, na podstawie którego organy ustaliły istotne dla sprawy okoliczności faktyczne, w szczególności wysokość dochodów skarżącej, jej sytuację rodzinną, zdrowotną, majątkową i życiową. Organ ustalił, że skarżąca korzysta ze świadczeń z pomocy społecznej, a także ich wysokość. W oparciu o dokonane ustalenia, organy zasadnie stwierdziły, że skarżąca spełnia kryterium dochodowe do uzyskania zasiłku celowego, a w konsekwencji zachodzą materialnoprawne podstawy do orzekania na podstawie art. 39 u.p.s. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organy wyjaśniły sposób rozumowania i określania wysokości zasiłku celowego, która musi uwzględniać nie tylko potrzeby osoby wnioskującej o jego przyznanie, ale także możliwości finansowe organu pomocowego, a nadto ilość osób potrzebujących pomocy w danej gminie oraz konieczność rozdzielania środków zgodnie z zasadami określonymi w Konstytucji RP oraz ustawie o pomocy społecznej. Z treści art. 39 u.p.s. wynika, że zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej. Sąd podziela stanowisko przyjmowane w orzecznictwie, że organy pomocowe muszą dokonywać ustalenia hierarchii potrzeb beneficjentów. Z jednej strony muszą brać pod uwagę możliwości ośrodków pomocy społecznej, mając na uwadze, że możliwości budżetu państwa są ograniczone, co jest rzeczą powszechnie znaną i nie wymagającą przeprowadzania postępowania dowodowego, z drugiej zaś strony muszą uwzględniać ogromną ilość osób oczekujących pomocy, wśród których znajdują się osoby samotne, samotnie wychowujące dzieci, niepełnosprawne i chore, bez własnych źródeł dochodu lub pobawione nie ze swej winy możliwości zarobkowania. Dysponowanie środkami finansowymi w ramach pomocy społecznej musi być więc nie tylko bardzo wyważone, ale także musi podlegać ograniczeniom, tak aby pomoc została udzielona osobom jej najbardziej potrzebującym oraz aby takie osoby nie zostały pozostawione bez jakiegokolwiek wsparcia (tak wyrok WSA w Krakowie z dnia 26 lutego 2021 r., III SA/Kr 870/20, CBOSA). Pomoc społeczna ma nie tylko dostarczyć środków bieżącego utrzymania osobom, które nie są w stanie zapewnić ich sobie same, ale także doprowadzić do usamodzielnienia się osób korzystających ze świadczeń (wyrok NSA z 22 lutego 2021 r., I OSK 2517/20, CBOSA). Podkreślić należy, że nawet spełnienie przez ubiegającego się o zasiłek warunków koniecznych do uzyskania zasiłku celowego nie tworzy roszczenia o przyznanie świadczenia, tym bardziej w wysokości lub formie uznanej przez stronę za odpowiednią (por. wyrok NSA z 20 listopada 2020 r., I OSK 1322/20, CBOSA). Organy są upoważnione do limitowania rozmiaru przyznawanych świadczeń z uwagi na ograniczone środki finansowe. Posiadane fundusze muszą rozdzielać pomiędzy stale rosnącą liczbę osób, wymagających wsparcia (wyrok NSA z I OSK 1032/20 z 29 września 2020 r.). Sąd podziela stanowisko wyrażone w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 lipca 2022 r. (I OSK 1777/21), zgodnie z którym, udzielając świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, organ kieruje się ogólną zasadą dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględnienia potrzeb osób korzystających z pomocy, jeżeli potrzeby te odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej. Nie można przy tym tracić z pola widzenia, że celem pomocy społecznej nie jest stałe dostarczanie środków utrzymania i zaspakajanie wszystkich potrzeb jej beneficjentów. Pomoc ta nie może zatem polegać na stałym zapewnieniu środków utrzymania i ma jedynie subsydiarny charakter w stosunku do aktywności samego zainteresowanego. W ocenie Sądu prawidłowo przyjęły organy w zaskarżonych decyzjach, że ustawowym celem pomocy społecznej (art. 2 u.p.s.) jest pomoc w rozwiązywaniu trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać samodzielnie wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Podkreślić jednak należy, że osoby korzystające z pomocy społecznej są zobowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej. W ocenie Sądu zasadnie wskazano w zaskarżonych decyzjach, że skarżąca jest osobą młodą, nieposiadającą orzeczenia o całkowitej niezdolności do pracy, powinna zatem podjąć starania o polepszenie swojej sytuacji życiowej, podejmując zatrudnienie, choćby w częściowym wymiarze czasu pracy. W niniejszej sprawie organy prawidłowo ustaliły stan faktyczny sprawy (sytuację finansową, rodzinną i zdrowotną skarżącej), zakres i formy uzyskanej przez skarżącą pomocy społecznej, prawidłowo ustaliły podstawę prawną decyzji, wyjaśniły dokładnie możliwości finansowe organu pomocowego, a także wyjaśniły na jakiej podstawie określiły wysokość przyznanego zasiłku celowego. Organ II instancji ustosunkował się do zarzutów odwołania i wyjaśnił, że nie kwestionuje i dostrzega, że skarżąca znajduje się w trudnej sytuacji życiowej, finansowej i zdrowotnej, ale świadczenia z pomocy społecznej nie mają na celu zaspokajania wszystkich niezaspokojonych potrzeb skarżącej, lecz mają umożliwić przezwyciężenie trudnej sytuacji, w której się znalazła, uwzględniając równocześnie potrzebę pomocy innym osobom, a przede wszystkim możliwości finansowe organu, tak aby pomoc była pomocą rzeczywistą i realną. W rezultacie, organy pomocowe, wbrew zarzutom skarżącej, nie mają obowiązku ustalania wszystkich jego niezaspokojonych potrzeb, a tym bardziej ich zaspokajania. Organy zasadnie wzięły pod uwagę, że skarżąca korzysta ze stałej pomocy OPS, a także okoliczność, że nawet spełnienie przesłanek przyznania zasiłku celowego, o których mowa w art. 39 u.p.s. nie tworzy po stronie skarżącej roszczenia o przyznanie tego świadczenia w oczekiwanej wysokości. Odnosząc się do podniesionych przez skarżącą zarzutów skargi, Sąd zauważa, że samo zacytowanie przez skarżącą przepisów Konstytucji, umów międzynarodowych i ustaw, statuujących ogólne zasady prawa oraz uprawnienia człowieka i obywatela, nie jest podstawą do zakwestionowania rozstrzygnięcia organów na gruncie okoliczności konkretnej, sprawy (tak słusznie wyrok WSA w Krakowie z dnia 9 grudnia 2022 r., III SA/Kr 1043/22). W ocenie Sądu decyzje organów obu instancji nie były arbitralne, lecz podjęte zostały z poszanowaniem mających zastosowanie przepisów materialnoprawnych oraz przepisów procedury, w tym w szczególności z uwzględnieniem art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. Analiza natomiast akt sprawy jednoznacznie wskazuje, że kontrolowane decyzje wydane zostały w oparciu o całokształt materiału dowodowego sprawy, który pozyskany został w wyniku prawidłowo przeprowadzonego postępowania i przy jednoczesnym zaprezentowaniu prawidłowej oceny tego materiału. Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym zgodnie z art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 1842 ze zm.). Mając na względzie powyższe oraz fakt, że Sąd nie dopatrzył się w decyzji organu I i II instancji naruszeń prawa dających podstawę do ich uchylenia, na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.