III SA/Kr 1396/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Ewa Michna Sędziowie: WSA Renata Czeluśniak (spr.) Asesor WSA Magdalena Gawlikowska Protokolant: specjalista Anna Chwalibóg po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 kwietnia 2025 r. sprawy ze skargi J. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 27 czerwca 2024 r. nr SKO.AL/4112/72/2023 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wraz z odsetkami I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji; II. przyznaje od Skarbu Państwa-Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na rzecz adwokat M. P. tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych podwyższoną o podatek od towarów i usług przewidziany od tego rodzaju czynności. Burmistrz Miasta i Gminy S. w decyzji z dnia 19 lipca 2024 r. nr ŚR.531.1.1.2023 w pkt l odmówił skarżącemu umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w kwocie 40.263,38 zł, w pkt 2 odmówił skarżącemu umorzenia odsetek ustawowych za opóźnienie w kwocie 12.763,38 na dzień 19 lipca 2023 r. W uzasadnieniu organ wskazał na dotychczasowy przebieg postępowania wyjaśniając, że decyzjami Miejsko Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w S.: MGOPS- FA-542/57/57/15 z dnia 2015-03-12 , MGOPS- FA-542/3/3 715 z dnia 2015-09-16, MGOPS-FA-530/ 32/32 716 z dnia 2016-10-17, MGOPS- FA-530/ 52 71/18 z dnia 2018-01-09, MGOPS- FA-5307 297 32 718 z dnia 2018-12-14 przyznano świadczenie z funduszu alimentacyjnego dla osoby uprawnionej: W. B. (ur. w [...]), reprezentowanej przez przedstawiciela ustawowego - matkę J. W. Prawo do ww. świadczeń ustalono w związku z bezskutecznością egzekucji zasądzonych alimentów, która wynikała z zaświadczenia wydanego przez Komornika Sądowego prowadzącego postępowanie egzekucyjne. Wysokość przyznanych świadczeń ustalono zgodnie z przepisami ustawy z dnia 7 września 2007 r., o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. O przyznaniu świadczeń z funduszu alimentacyjnego skarżący został poinformowany pisemnie. Jednocześnie organ wskazał, że uchylił prawo do przedmiotowego świadczenia decyzją Nr ŚR.530.1.1.2021 z dnia 2021-01-07 od dnia 2021-02-01 w związku ze zmianą miejsca zamieszkania wierzycielki. Następnie organ wskazał, że w dniu 29 czerwca 2023 r. wpłynął wniosek skarżącego o umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, w którym wskazał on na trudną sytuacją materialną oraz na okoliczność, że teraz to on sprawuje opiekę nad małoletnią córką. Zdaniem organu, w sprawie nie zaistniały przesłanki do umorzenia należności z funduszu alimentacyjnego. Odnosząc się do podnoszonych przez skarżącego warunków życiowych organ wskazał, że stosownie do art. 135 § 1 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego zakres świadczeń alimentacyjnych zależy także od zarobkowych i majątkowych możliwości zobowiązanego, a zatem są one brane pod uwagę przez sąd powszechny przy ustalaniu wysokości alimentów. W przypadku pogorszenia się tych możliwości art. 1 138 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego daje podstawę do ubiegania się o zmianę orzeczenia w przedmiocie alimentacji. W odwołaniu skarżący wniósł o zmianę decyzji i umorzenie odsetek. Wskazał, że od dnia 30 marca 2023 r. sprawuje wyłączną opiekę nad małoletnią córką W. B. z uwagi na śmierć jej matki. Skarżący wyjaśnił, że dotychczasowe zaległości w uiszczaniu alimentów wynikały z tego, że nie miał możliwości wpłacania pieniędzy matce małoletniej córki, ponieważ pieniądze były mu wielokrotnie odsyłane, a matka nie podała mu numeru konta bankowego. Do odwołania załączył kopię postanowienia Sądu Rejonowego w M. III Wydziału Rodzinnego i Nieletnich z dnia 30 marca 2023 r., sygn. akt [...] w przedmiocie przywrócenia mu władzy rodzicielskiej nad małoletnią córką oraz jednocześnie ograniczającego mu wykonywanie władzy rodzicielskiej poprzez ustanowienie nadzoru kuratora i zobowiązującego do kontynuowała współpracy z asystentem rodziny. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie decyzją z dnia 27 czerwca 2024 r. nr SKO.AL/4112/72/2023 utrzymało w mocy decyzję organu l instancji. Zdaniem Kolegium, sytuacja materialna skarżącego nie jest szczególna, jest on bowiem człowiekiem zdrowym, w sile wieku i pozostającym w zatrudnieniu. Na jego utrzymaniu pozostaje zaś jedna córka – W., którą ma prawny obowiązek utrzymywać. Obowiązek ten nie istnieje zaś wobec wskazanej w oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania - partnerki życiowej skarżącego – J. S. Organ nie dał wiary wyjaśnieniom skarżącego zawartym w odwołaniu, że nie miał możliwości wpłacania pieniędzy matce małoletniej córki, ponieważ pieniądze były mu wielokrotnie odsyłane, a matka nie podała mu numeru konta bankowego. Skarżący obowiązany był bowiem do wpłacania alimentów na córkę za pośrednictwem komornika sądowego, a z akt sprawy wynika, że wydane przez organ l instancji decyzje przyznające świadczenie z funduszu alimentacyjnego dla osoby uprawnionej ustalono w związku z bezskutecznością egzekucji zasądzonych alimentów, która wynikała z zaświadczenia wydanego przez Komornika Sądowego prowadzącego postępowanie egzekucyjne. Organ podkreślił, że umorzenie należności w przedmiotowej sprawie prowadziłoby do przerzucenia obowiązku utrzymania dziecka dłużnika na wszystkich podatników, a zatem sprzeciwia się temu interes społeczny. W konsekwencji SKO wskazało, że mając na uwadze wyjątkowość zastosowania instytucji zwolnienia dłużnika z obowiązku zwrotu należności alimentacyjnych, możliwość podejmowania zatrudnienia oraz brak wykazania szczególnej wyjątkowej sytuacji zdrowotnej czy rodzinnej dłużnika alimentacyjnego, rozstrzygnięcia organu l instancji nie można uznać za dowolne. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżący zarzucił zaskarżonej decyzji błąd w ustaleniach faktycznych, iż brak jest podstaw dla umorzenia zadłużenia wynikającego z wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego podnosząc, że jego sytuacja majątkowa i osobista jest trudna i stanowi podstawę do umorzenia należności. W oparciu o powyższe skarżący wniósł o uchylenie decyzji organów obu instancji i umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Podstawowa zasada polskiego sądownictwa administracyjnego została określona w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2023 r., póz. 1615 ze zm.), zgodnie z którym sądy administracyjne sprawują, m.in. wymiar sprawiedliwości przez kontrolę legalności działalności administracji publicznej. Zasada, że sądy administracyjne dokonują kontroli działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, została również wyrażona w art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., póz. 935 ze zm.) dalej - p.p.s.a. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Niezwiązanie zarzutami i wnioskami skargi oznacza, że sąd administracyjny bada w pełnym zakresie zgodność z prawem zaskarżonego aktu organu administracji publicznej. W świetle art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd nie ma jednak obowiązku badania tych zarzutów i wniosków, które nie mają znaczenia dla oceny legalności zaskarżonego aktu (tak NSA w wyroku z dnia 11 października 2005 r., sygn. akt: FSK 2326/04). Wady skutkujące koniecznością uchylenia aktu, stwierdzenia jego nieważności bądź wydania z naruszeniem prawa, przewidziane są w art. 145 § 1 p.p.s.a. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla ten akt w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku nieuwzględnienia skargi sąd ją oddala - art. 151 p.p.s.a. Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji w granicach kompetencji przysługujących sądowi administracyjnemu, na podstawie ww. ustaw, Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem kontroli Sądu była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 27 czerwca 2024 r. nr SKO.AL/4112/72/2023 utrzymującą w mocy decyzję Burmistrza Miasta i Gminy S. z dnia 19 lipca 2024 r. nr ŚR.531.1.1.2023 w pkt l odmawiającą skarżącemu umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w kwocie 40.263,38 zł, w pkt 2 odmawiającą skarżącemu umorzenia odsetek ustawowych za opóźnienie w kwocie 12.763,38 na dzień 19 lipca 2023 r. Materialnoprawną podstawą wydania ww. decyzji stanowiły przepisy ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2023 r. póz. 1993 z późn. zm.) dalej "ustawa". Zgodnie z art. 30 ust. 2 i ust. 3 ustawy, organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Umorzenie należności następuje w drodze decyzji administracyjnej. Zgodnie z art. 27 ust. 1 ustawy, dłużnik alimentacyjny jest obowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej łącznie z odsetkami ustawowymi za opóźnienie. Zasadą jest obowiązek zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego świadczeń wypłaconych osobom, względem których spoczywał na nim obowiązek alimentacyjny, natomiast wyjątkiem, który w związku z tym musi być interpretowany 4 ściśle, jest umorzenie należności. Użyte w art. 30 ust. 2 ustawy słowo "może" oznacza, że decyzja wydana w oparciu o wspomnianą regulację jest podejmowana w ramach tzw. uznania administracyjnego, co oznacza, że organ może podjąć w sprawie rozstrzygnięcie, ale nie ma nakazu ustalenia określonej jego treści. Wypada podkreślić, iż element uznaniowości nie polega jednak na tym, że wydana decyzja polega na dowolności działania organu (zob. wyrok WSA w Gdańsku z 27 lipca 2017 r., sygn. akt III SA/Gd 458/17) Organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa (art. 6 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego Dz. U. z 2024 r., póz. 572 ze zm. - dalej k.p.a.), stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.) oraz prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej (art. 8 ust. 1 k.p.a.). Obowiązkiem organów administracji jest dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy, co zakłada wyczerpujące zebranie i rozpatrzenie przez organy całego materiału dowodowego. Jako dowolne należy więc traktować ustalenia faktyczne znajdujące wprawdzie potwierdzenie w materiale dowodowym, ale niekompletnym, czy nie w pełni rozpatrzonym. Zarzut dowolności wykluczają dopiero ustalenia dokonane w całokształcie materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.), zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.), a więc przy podjęciu wszelkich czynności niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego jako warunku niezbędnego wydania decyzji o przekonującej treści. Podkreślić należy, że materiał dowodowy zebrany w sprawie powinien być kompletny, czyli dotyczący wszystkich okoliczności faktycznych, które mają znaczenie z punktu widzenia norm prawa materialnego. Obowiązkiem organów administracji jest również wyjaśnienie stronom zasadności przesłanek, którymi kierują się przy załatwianiu sprawy (art. 11 k.p.a.). Wyniki poczynionych ustaleń organ winien przedstawić w uzasadnieniu decyzji sporządzonym zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a. Uzasadnienie faktyczne powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. Natomiast uzasadnienie prawne musi zawierać wyjaśnienie podstawy prawnej z przytoczeniem przepisów prawa. Sądowa kontrola decyzji wydanej w ramach uznania administracyjnego obejmuje przede wszystkim zbadanie czy organ procedując nad sprawą w sposób wyczerpujący zebrał materiał dowodowy i czy wszechstronnie zbadał okoliczności mogące mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia. Zdaniem Sądu analiza akt sprawy wskazuje, że organ powyższym obowiązkom nie uczynił zadość, wskutek czego naruszył przepisy postępowania w stopniu istotnie rzutującym na wynik sprawy. Przede wszystkim stwierdzić należy, że kontrola zaskarżonej decyzji nie jest możliwa ze względu na nieustalenie przez Kolegium stanu faktycznego sprawy w zakresie analizy wysokości zadłużenia skarżącego z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, których umorzenie jest przedmiotem toczącego się postępowania. Z urzędu Sądowi wiadome jest bowiem (z uzasadnienia wyroku tut. Sądu z dnia 15 lipca 2024 r, sygn. akt III SA/Kr 4/24, w sprawie w której akta w dniu 3 stycznia 2025 r. przekazano do NSA ze skargą kasacyjną), że na dzień 31 sierpnia 2023 r. zaległości skarżącego wynosiły 21 170 zł. Z kolei w rozpoznawanej sprawie Burmistrz Miasta i Gminy S. w decyzji z dnia 19 lipca 2023 r. ustalił, że wysokość należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wynosi 40236,38 zł, plus odsetki w kwocie 12763,38 zł. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie utrzymując decyzję Burmistrza Miasta i Gminy S. z dnia 19 lipca 2023 r. w dniu 27 czerwca 2024 r. zaakceptowało ww. ustalenia pomimo, że we wcześniejszej decyzji z dnia 23 października 2023 r. (kontrolowanej w sprawie o sygn. akt III SA/Kr 4/24) zaaprobowało ustalania Wójta Gminy T., który przyjął, że ww. należności na dzień 31 sierpnia 2023 r. wynoszą 21 170 zł. Ponadto zauważyć należy, że zaskarżona decyzja z dnia 27 czerwca 2024 r. utrzymała w mocy decyzję z dnia 19 lipca 2023 r., w której organ w pkt l odmówił skarżącemu umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w kwocie 40.263,38 zł, a w pkt 2 - umorzenia odsetek ustawowych za opóźnienie w kwocie 12.763,38 na dzień 19 lipca 2023 r. (łącznie zatem 53 026,76 zł), podczas gdy z załączonego do akt zestawienia zobowiązań dłużnika alimentacyjnego: J. B. wynika, że odsetki mieściły się już w kwocie 40.263,38 zł (k. 63 a.a.). W związku z powyższym, Sąd uchylił zaskarżoną decyzję, celem wyjaśnienia za jaki okres orzekał organ i co do których zaległości, uwzględniając wydaną wcześniej decyzję Wójta Gminy T. z dnia 31 sierpnia 2023 r. oraz fakt, że decyzja ta, jak i decyzja ją utrzymująca mocy z dnia 23 października 2023 r. zostały poddane kontroli Sądu - wyrok w sprawie o sygn. akt III SA/Kr 4/24. W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1c p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.