III SA/Kr 1409/13
WyrokWSA w Krakowie2014-10-01
Skład orzekający: Tadeusz Wołek, Halina Jakubiec, Barbara Pasternak
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy świadczenia rodzinne wypłacone na podstawie decyzji, która następnie została uchylona, mogą być uznane za nienależnie pobrane w rozumieniu art. 30 ust. 2 pkt 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych, jeśli osoba wpłaciła już kwotę odpowiadającą tym świadczeniom na wskazany przez organ rachunek bankowy?Ratio decidendi
Świadczenia rodzinne wypłacone na podstawie decyzji, która następnie została uchylona, mogą być uznane za nienależnie pobrane, jeśli spełnione są przesłanki z art. 30 ust. 2 pkt 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych, a zwłaszcza jeśli osoba stała się uprawniona do świadczeń w innym państwie w związku z koordynacją systemów zabezpieczenia społecznego. Jednakże, jeśli osoba wpłaciła już kwotę odpowiadającą tym świadczeniom na wskazany przez organ rachunek bankowy, a organ zwrócił tę kwotę, nie można jej ponownie obciążać obowiązkiem zwrotu, gdyż wywiązała się z obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia.Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła ustalenia wysokości nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych przez W. W. Po uchyleniu decyzji przyznającej świadczenia, organ ustalił, że świadczenia za okres od maja do czerwca 2007 r. zostały pobrane nienależnie i podlegają zwrotowi wraz z odsetkami. W. W. odwołała się, twierdząc, że poinformowała organ o rezygnacji z pobierania świadczeń i dokonała zwrotu kwoty, która następnie została jej zwrócona przez organ. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W. W. wniosła skargę do WSA, zarzucając naruszenie przepisów k.p.a. i błędną interpretację przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych.Rozstrzygnięcie
Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tadeusz Wołek Sędziowie WSA Halina Jakubiec WSA Barbara Pasternak (spr.) Protokolant Ewelina Kalita po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 października 2014 r. sprawy ze skargi W. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 9 września 2013 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wysokości nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji.
Kierownik Działu Koordynacji Systemów Zabezpieczenia Społecznego Regionalnego Ośrodka Polityki Społecznej, działając z upoważnienia Marszałka Województwa nr [...] z dnia [...] 2010r., decyzją z dnia [...] 2013 r. [...], wydaną na podstawie art. 21 ust. 1 i 2, art. 23a ust. 9, art. 30 ust. 1, ust. 2 pkt 3 i ust. 8 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. 2006.139. 992 ze zm.), po rozpatrzeniu sprawy W. W. ustalił wysokość nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych przyznanych decyzją Wójta Gminy nr [...] z dnia [...] 2007r. w kwocie 1.024,00 zł, tj. zasiłek rodzinny za okres od 01.05.2007r. do 30.06.2007r. wskazując, że świadczeniami tymi są zasiłek rodzinny za maj 2007r. wraz z dodatkiem z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego w kwocie 512 zł, odsetki od tej kwoty naliczane są od dnia 1 czerwca 2007r., oraz zasiłek rodzinny za czerwiec 2007r. wraz z dodatkiem z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego w kwocie 512 zł, odsetki od tej kwoty naliczane są od dnia 1 lipca 2007r.
W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, że w dniu [...] 2010r. Wójt Gminy wydał decyzję nr [...], którą uchylił od dnia 6 marca 2007r. decyzję GOPS [...] z dnia [...] 2007r. przyznającą W. W. prawo do zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami za okres od 1 stycznia 2007r. do 31 sierpnia 2007r. na dzieci G. W. i K. W. Wójt Gminy przekazał akta sprawy W. W. do Regionalnego Ośrodka Polityki Społecznej celem ustalenia prawa do świadczeń rodzinnych za powyższy okres, oraz podał kwotę wypłaconego zasiłku rodzinnego w okresie kiedy był organem niewłaściwym rzeczowo. Decyzją nr [...] z dnia [...] 2013r. Kierownik Działu Koordynacji Systemów Zabezpieczenia Społecznego Regionalnego Ośrodka Polityki Społecznej, działając z upoważnienia Marszałka Województwa, odmówił przyznania W. W. zasiłku rodzinnego na dziecko za okres od 1 maja 2007r. do 31 sierpnia 2008r. Organ wskazał, że na podstawie art. 23a ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych, marszałek województwa ustala i dochodzi zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych w sprawach, w których mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, Kierownik Działu Koordynacji Systemów Zabezpieczenia Społecznego Regionalnego Ośrodka Polityki Społecznej, działając z upoważnienia Marszałka Województwa, wszczął postępowanie w sprawie ustalenia wysokości nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych a to zasiłku rodzinnego wypłaconego W. W. na dzieci G. i K. W. Organ wskazał na treść art. 23a ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, zgodnie z którym za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uznaje się kwoty wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 23a ust. 5 cyt. ustawy, za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenia rodzinne (art. 30 ust. 2 pkt 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych). W związku uchyleniem decyzji przyznającej W. W. świadczenia za okres od 1 stycznia 2007 r. do 31 sierpnia 2007r., oraz wydaniem decyzji o odmowie przyznania w/w świadczeń za okres od 1 maja 2007r. do 31 sierpnia 2007r. (w uzasadnieniu błędnie na k. 51 akt adm. podano "do 31 sierpnia 2008r.") organ uznał, że wypłacone świadczenia są świadczeniami nienależnie pobranymi w rozumieniu art. 30 ust. 2 pkt 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie z ust. 1 tego przepisu osoba, która pobrała nienależne świadczenia rodzinne, jest zobowiązana do ich zwrotu. Na podstawie pisma Kierownika GOPS z dnia 19 kwietnia 2010 r., ustalono, że W. W. pobrała zasiłek rodzinny od dnia od 1 maja 2007r. do 30 czerwca 2007r. Świadczenia za ten okres są świadczeniami nienależnie pobranymi. Organ podał, że zgodnie z art. 30 ust. 8 ustawy o świadczeniach rodzinnych, kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych podlegają zwrotowi łącznie z ustawowymi odsetkami. Odsetki są naliczane od dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń rodzinnych do dnia spłaty. Organ podał numer rachunku bankowego, na który mają być zwrócone kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych wraz z odsetkami, oraz że łączna wysokość odsetek na dzień wydania decyzji wynosi 784,74 złote, zaznaczając, że podanie tych danych ma charakter wyłącznie informacyjny, a decyzja tą ustalono wyłącznie wysokość nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych za okres w niej wskazany.
W odwołaniu od powyższej decyzji W. W. zarzuciła, że z uwagi na wyjazd męża do pracy za granicę w marcu 2007r., oraz przyznanie świadczeń rodzinnych przez Child Benefit, w czerwcu 2007 r. poinformowała Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej o rezygnacji z pobierania świadczeń na moje dzieci, jednocześnie wyrażając wolę spłaty pobranej kwoty za miesiące: kwiecień, maj i czerwiec 2007r. W Urzędzie poinformowano ją aby wstrzymała się z wpłatą do czasu otrzymania stosownej decyzji. W dniu 19 kwietnia 2009r. otrzymała pismo z wyliczoną kwotą oraz z numerem konta, na które należy wpłacić pieniądze, co uczyniła. Po trzech miesiącach pieniądze wysłane na konto podane przez MOPS, powróciły na jej konto. W biurze kierownika MOPS poinformowano ją, że w/w kwota "nie ma jeszcze klauzuli wymagalności" i ewentualne opóźnienia nie będą skutkowały naliczaniem odsetek karnych. Dnia 8 lipca 2013r. wysłano do niej decyzję o zwrocie kwoty 1024.00zł. z odsetkami w kwocie 784.74 zł. i 0.36 zł za każdy dzień zwłoki. Zdaniem odwołującej się obowiązek zwrotu tego świadczenia wygasł, ponieważ nie miała podstaw przypuszczać, że powinna liczyć się z obowiązkiem zwrotu. Działania organu naraziły ją na szkodę w postaci odsetek.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 9 września 2013 r. [...], po rozpatrzeniu odwołania W. W., działając na podstawie art. 21 ust. 1 i 2, art. 23a ust. 5 i 9, art. 30 ust. 1 i ust. 2 pkt 3, ust. 8, ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz art. 138 § 1 pkt 1 kpa utrzymało zaskarżona decyzję w mocy.
W uzasadnieniu decyzji organ przedstawił przebieg postępowania w sprawie, oraz wskazał na treść decyzji wydanych przez Wójta Gminy w dniu [...] 2010 r. i Marszałka Województwa w dniu [...] 2013 r. Przedstawiono także stanowisko i motywy rozstrzygnięcia organu I instancji.
Kolegium stwierdziło, że organ I instancji przeprowadził postępowanie w sposób prawidłowy. Przytoczono treść art. 30 ust. 2 pkt 3 oraz art. 23a ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Wskazało Kolegium, że w wyniku uchylenia w dniu [...] 2010 r. przez Wójta Gminy jego własnej decyzji nr [...] z dnia [...] 2007 r., przyznającej W. W. zasiłek rodzinny na G. i K. W. na okres 1 stycznia 2007 r. do 31 sierpnia 2007 r. oraz dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem K. W. w okresie korzystania z urlopu wychowawczego na okres 4 stycznia 2007 r. do 30 czerwca 2007 r. oraz w wyniku wydania następnie z upoważnienia Marszałka Województwa decyzji nr [...] z dnia [...] 2013 r. odmawiającej przyznania W. W. zasiłku rodzinnego na dziecko za okres od 1 maja 2007 r. do 31 sierpnia 2007 r., świadczenia wypłacone Pani W. W. w okresie od 1 maja 2007 r. do 30 czerwca 2007 r. na podstawie decyzji Nr [...] należy uznać za nienależne. Organ podkreślił, że odwołująca się zapoznała się z pouczeniem zamieszczonym pod częścią V wniosku z dnia 3 stycznia 2007 r., zobowiązując się do m.in. poinformowania organu przyznającego świadczenie o każdej zmianie mogącej mieć wpływ na prawo do zasiłku. Niewątpliwie fakt wyjazdu męża odwołującej się za granicę w celu podjęcia pracy i podjęcie przez niego zatrudnienia (6 marca 2007 r.) jest okolicznością mogącą mieć wpływ na prawo do zasiłku, w zależności od wysokości uzyskiwanych przez niego dochodów. Także w decyzji przyznającej zasiłek (nr [...]) odwołująca się została poinformowana o konieczności notyfikacji organowi wypłacającemu świadczenie o każdej zmianie swojej sytuacji, która może przełożyć się na jej prawo do świadczenia. Dlatego też uznać należy zdaniem SKO, że odwołująca się miała świadomość, że wypłacone od dnia podjęcia pracy przez męża świadczenia mogą okazać się nienależne. Istotnie, były one nienależne od 1 maja 2007 do 30 czerwca 2007 r., co stwierdził Organ I instancji w skarżonej decyzji. Ponadto z uwagi na stwierdzenie przez Marszałka Województwa, że w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji i wszczęcie postępowania w sprawie ustalenia i dochodzenia zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, zasadnym było zastosowanie w sprawie regulacji z art. 30 ust. 2 pkt 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych i ustalenie wysokości nienależnie pobranych świadczeń. Kolegium uznało nadto za prawidłowe ustalenia organu I instancji dotyczące wysokości nienależnie pobranych świadczeń jako prawidłowe. Odnosząc się do zarzutu, że organ zwrócił pieniądze, jakie odwołująca się wpłaciła uprzednio tytułem nienależnie pobranych świadczeń Kolegium wskazało, że pieniądze te zostały zwrócone słusznie. Nie istniała bowiem jeszcze w obrocie ostateczna decyzja ustalająca wysokość nienależnie pobranych świadczeń, a dopiero taka decyzja jest podstawą, na jakiej organ może przyjąć zwrot nienależnego świadczenia. Kolegium poinformowało nadto odwołującą się, że na podstawie art 30 ust. 9 może wnieść do organu I instancji o umorzenie należności głównej, a także odsetek od niej w całości lub części, odroczenie terminu jej płatności lub rozłożenie na raty.
W. W. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na opisaną wyżej Decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 9 września 2013 r., [...]. Skarżąca zarzuciła organom rażące naruszenie art. 10, art. 12 i art. 35 kpa, przez rozpoznanie sprawy i wydanie decyzji po trzech latach od dnia wszczęcia postępowania. Załatwienie sprawy ze zwłoką wynoszącą kilka lat dotyka bezpośrednio sfery praw majątkowych skarżącej i naraża ją na zapłatę wysokiej kwoty odsetek. Zdaniem skarżącej zwrot przez organ w dniu 26 maja 2010 r. przekazanej przez nią kwoty był działaniem sprzecznym z prawem. Już sam fakt uchylenia w dniu 24 marca 2010r. decyzji przyznającej świadczenie skarżącej pozwalał uznać je za świadczenie nienależne, bez konieczności procedowania w dalszej kolejności przez Marszałka Województwa. Zarzuciła skarżąca, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie rozważyło kwestii wygaśnięcia obowiązku świadczenia, ani obowiązku zwrotu świadczenia. Skarżąca wskazała, że obowiązek zwrotu świadczenia wygasł, ponieważ zostało ono w całości zużyte, przez co nie jest ona już wzbogacona.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie. Organ uznał za bezzasadne zarzuty skargi, w szczególności zarzut dotyczący zbędności wydawania decyzji o uznaniu świadczenia za nienależne w sytuacji, kiedy wydana została decyzja uchylająca prawo doświadczenia, gdyż obowiązek zwrotu nie powstaje z mocy samego prawa. Powtórzono argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje :
Stosownie do art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), w skrócie p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2002r. Nr 153, poz. 1269), kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi, oraz powołaną podstawą prawną - art. 134 p.p.s.a. Orzekanie - w myśl art. 135 p.p.s.a. - następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność i odbywa się z uwzględnieniem ówcześnie obowiązujących przepisów prawa. Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a) p.p.s.a.), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. b), oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt.1 lit. c) p.p.s.a.). W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 kodeksu postępowania administracyjnego sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia (art. 145 § 1 pkt. 2 p.p.s.a.), jeżeli zachodzą przyczyny określone w innych przepisach, sąd stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa.
Sądowa kontrola zaskarżonej decyjzji dokonana z uwzględnieniem powyższych reguł prowadzi do uznania, że skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek tylko częściowo z przyczyn, które zarzuca skarżąca.
Przepis art. 30 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. 2006.139.992 ze zm.), dalej u.ś.r., będący materialnoprawną podstawą orzekania w niniejszej sprawie, obowiązujący w dacie wydawania zaskarżonej decyzji, stanowił w ust. 1, że osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu.
Zgodnie z ust. 2 tego artykułu za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się:
1) świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania;
2) świadczenia rodzinne przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia;
3) świadczenia rodzinne wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 23a ust. 5, za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenia rodzinne;
4) świadczenia rodzinne przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa albo świadczenie rodzinne przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia rodzinnego.
Niewątpliwie zatem zaistnienie jednej z wyżej wskazanych przesłanek wystarczające jest do uznania świadczenia za nienależnie pobrane, w rozumieniu art. 30 ust. 2 ustawy. W kontrolowanej sprawie podstawą wydania decyzji ustalającej, że skarżąca pobrała świadczenia rodzinne nienależnie był przepis art. 30 ust. 2 pkt. 3 u.ś.r., który stanowi podstawę uznania świadczenia za nienależnie pobrane wówczas, gdy były one wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 23a ust. 5 u.ś.r., za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej to świadczenie. Przepis art. 23a ust. 5 u.ś.r. stanowi, że w przypadku, gdy marszałek województwa, w sytuacji, o której mowa w ust. 2 (wyjazd członka rodziny do państwa, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego po wydaniu przez organ właściwy decyzji przyznającej świadczenie rodzinne) ustali, że mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy uchyla decyzję przyznającą świadczenia rodzinne od dnia, w którym osoba podlega ustawodawstwu państwa, o którym mowa w ust. 1, w zakresie świadczeń rodzinnych w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Przedstawiona przez organy w uzasadnieniach rozstrzygnięć argumentacja wskazuje, iż wydane zostały one na skutek błędnej interpretacji powyższych przepisów, a także przepisu art. 23a ust. 9 u.ś.r., zgodnie z którym marszałek województwa ustala i dochodzi zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych w sprawach, w których mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Przepis art. 30 stosuje się odpowiednio. Zwrócić należy bowiem uwagę i podkreślić, że organy błędnie interpretują powyższe przepisy, co niewątpliwie miało wpływ na treść zaskarżonego rozstrzygnięcia. Z uzasadnienia decyzji SKO, jak i decyzji ją poprzedzającej wynika, iż organy uznają, że w sprawie, w której mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego ustalenie, że świadczenia zostały pobrane nienależnie w rozumieniu art. 23a ust. 5 u.ś.r. uwarunkowane jest pozostawaniem w obrocie prawnym decyzji odmawiającej przyznania świadczeń rodzinnych, podjętej na podstawie ust. 6 tego przepisu. Tymczasem wydanie decyzji ustalającej, iż takie świadczenia, co do których mają zastosowanie przepisy dotyczące koordynacji systemu zabezpieczenia społecznego, uwarunkowane jest pozostawaniem w obrocie prawnym tylko i wyłącznie decyzji właściwego organu o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenia rodzinne na podstawie art. 23a ust. 5 u.ś.r. Wskazuje na to brzmienie art. 30 ust. 2 pkt 3 u.ś.r., w którym pojęcie nienależnie pobranego świadczenia zostało zdefiniowane wprost. I tak za nienależenie pobrane świadczenia uważa się świadczenia rodzinne wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 23a ust. 5 za okres od dnia w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemu zabezpieczenia społecznego do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenie rodzinne. Ocena, że świadczenia rodzinne zostały pobrane nienależnie nie jest natomiast uzależniona od wydania decyzji podjętych w trybie art. 23a ust. 6 u.ś.r. Uchylenie decyzji przyznającej świadczenia, o którym mowa w art. 23a ust. 5 u.ś.r. z przyczyn tam wskazanych i wydanie przez marszałka województwa decyzji w sprawie świadczeń rodzinnych na podstawie art. 23a ust. 6 u.ś.r. są decyzjami podjętymi w wyniku dwóch różnych postępowań administracyjnych, prowadzonych w różnych sprawach. Powyższy pogląd jest zgodny z poglądem wyrażonym przez Naczelny Sąd Administracyjny, który w wyroku z dnia 9 sierpnia 2012 r., I OSK 349/12 (LEX nr 1264778) orzekł : " Świadczeniami nienależnymi na gruncie ustawy o świadczeniach rodzinnych są świadczenia wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 23a ust. 5 u.ś.r., których istotę definiuje w sposób zupełny art. 30 ust. 2 tejże ustawy. Ocena, że świadczenia zostały pobrane nienależnie nie jest natomiast uzależniona od wydania decyzji podjętych w trybie art. 25a ust. 6 u.ś.r." W kontrolowanej sprawie Wójt Gminy wydał w dniu [...] 2010r. decyzję nr [...], którą uchylił decyzję własną z dnia [...] 2007 r. , przyznającą skarżącej zasiłek rodziny oraz dodatek do zasiłku rodzinnego od dnia 1 stycznia 2007 r. do dnia 31 sierpnia 2007r. Decyzja ta jest ostateczna i pozostaje w obrocie prawnym. Nie była ona objęta kontrolą Sądu w niniejszej sprawie. Powyższe rozstrzygnięcie Wójta Gminy spowodowało od dnia uzyskania waloru ostateczności, zaistnienie stanu prawnego, w którym można uznać, że świadczenie przyznane skarżącej od dnia 6 marca 2010 r. było świadczeniem nienależnie pobranym i podlegało zwrotowi. Usprawiedliwiało to istnienie po stronie skarżącej takiego przekonania o konieczności dokonania zwrotu pobranych świadczeń. Zaistnienie takiego stanu nie wymagało też wydania przez Marszałka Województwa decyzji odmawiającej skarżącej przyznania zasiłków, bowiem spełniona została przesłanka z art. 23a ust. 5 u.ś.r. wystarczająca do uznania istnienia po stronie skarżącej nienależnego świadczenia. Wydanie przez Marszałka Województwa decyzji z dnia [...] 2013 r. [...], nie było warunkiem możliwości dochodzenia przez ten organ zwrotu nienależnie pobranego przez skarżącą świadczenia. Z chwilą wydania przez Wójta Gminy decyzji uchylającej decyzję o przyznaniu skarżącej świadczenia, została także spełniona przesłanka, o której mowa w art. 30 ust. 1 ustawy, to znaczy skarżąca stała się osobą zobowiązaną do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia. Z analizy przepisów art. 30 ust. 1 i art. 23 ust. 9 u.ś.r. nie wynika, aby uczynienie zadość przez osobę, która pobrała nienależnie świadczenie rodzinne, obowiązkowi zwrotu tego świadczenia, było ograniczone jakimikolwiek ramami czasowymi, w szczególności wyznaczeniem daty czy chwili, od której z obowiązku tego można się wywiązać. Ograniczenie takie nie wynika też z innych przepisów u.ś.r. Dodatkowo podkreślenia wymaga w realiach niniejszej sprawy, że skarżąca, już po wydaniu przez Wójta Gminy decyzji z dnia [...] 2010r. (uchylającej decyzję przyznającą świadczenie) otrzymała pismo GOSP z dnia 19 kwietnia 2010 r. (pomyłkowo oznaczony rok jako 2009, k. 40 akt adm.), podające wysokość kwoty zasiłków wypłaconych od dnia 1 kwietnia do dnia 30 czerwca 2007 r., oraz wskazujące numer rachunku bankowego GOPS. Zdając sobie sprawę z tego, iż obciąża ją obowiązek zwrotu świadczenia, czemu dawała wyraz informując w 2007 r. organ o podjęciu przez męża pracy za granicą i staraniach o przyznanie tam zasiłku, oraz rezygnując z dalszego pobierania świadczenia rodzinnego, dokonała zwrotu kwoty w wysokości określonej w powyższym piśmie, działając w uzasadnionym przekonaniu co do prawidłowości i zasadności swojego działania, oraz co do charakteru pisma jako wezwania do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia. Nie można więc skarżącej czynić zarzutu działania niezgodnie przepisami prawa, biorąc także pod uwagę skomplikowany - dla osoby nie obeznanej z treścią przepisów prawa, charakter przepisów regulujących przedmiotową materię. Nie dostrzegły także organy, że skarżąca działała w zaufaniu do organów Państwa, dokonując wpłaty na wskazany rachunek bankowy, będący rachunkiem organu, który wypłacił skarżącej w 2007 r. świadczenia. W tym miejscu przypomnienia nadto wymaga, że stosownie do regulacji wynikającej z art. 104 kpa, organ ocenia stan faktyczny sprawy według chwili wydania decyzji administracyjnej. W niniejszej sprawie oznacza to, że organ powinien był rozważyć, czy w dacie wydania zaskarżonej decyzji skarżącą można było uznać za osobę, o której mowa w art. 30 ust. 1 u.ś.r. a kwotę zwróconą skarżącej przez GOPS w 2010 r. za świadczenie, o którym mowa w art. 2 pkt. 3, skoro w istocie nienależnie pobrane świadczenia zostały zwrócone przez skarżącą organowi, który je wypłacił. Uwzględnić przy tym należało, że w dacie zwrotu przez GOPS wpłaconej przez skarżącą kwoty nie pozostawała już w obrocie prawnym decyzja Wójta Gminy z dnia [...] 2007r. przyznająca skarżącej świadczenia rodzinne. Z powyższych względów zdaniem Sądu należało uznać, że zachodzi brak podstawowej przesłanki do wydania decyzji na podstawie art. 30 ust. 1 i ust 2 pkt. 3 u.ś.r. ponieważ nie zachodzi stan nienależnie pobranego przez skarżącą świadczenia. Nie można także nie zauważyć, że konsekwencją istnienia w obrocie prawnym decyzji ustalającej istnienie i wysokość nienależnie pobranego świadczenia, jest dochodzenie przez organ zapłaty odsetek od ustalonej kwoty, co w przypadku skarżącej byłoby nie do pogodzenia z podstawowymi zasadami działania organów państwa wyrażonymi w Konstytucji RP, oraz w kpa. Skarżąca bowiem wywiązała się z obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia w 2010r. i rzeczą organu było wówczas odpowiednie zakwalifikowanie wpłaconej przez skarżącą kwoty jako zwrotu nienależnie pobranego świadczenia.
Z powyższych względów, mając na uwadze, że zaskarżona i poprzedzająca ją decyzja zostały wydane z naruszeniem prawa materialnego - art. 30 ust. 1 i ust. 2 pkt. 3 w zw. z art. 23a ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych, polegającym na błędnej ich interpretacji, mającym wpływ na wynik sprawy, należało na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a) p.p.s.a. orzec jak w sentencji.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 22.07.2026. · Źródło