III SA/Kr 1426/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tadeusz Kiełkowski Sędziowie WSA Katarzyna Marasek-Zybura (spr.) WSA Janusz Kasprzycki po rozpoznaniu w dniu 18 lutego 2022 r. na posiedzeniu niejawnym, w trybie uproszczonym sprawy ze skargi M. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 20 sierpnia 2021 r., znak: [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia wychowawczego I. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz M. B. 480 zł /czterysta osiemdziesiąt złotych/ tytułem zwrotu kosztów postępowania. Decyzją z dnia 20 sierpnia 2021 r. znak [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpoznaniu odwołania M. B. (dalej: skarżący), od decyzji Wójta Gminy z dnia [...] 2021 roku nr [...], w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia wychowawczego na okres zasiłkowy 2021/2022 dla M. B., na dzieci: N. B. – ur. [...] 2008 r. oraz K. B. – ur. [...] 2012 r., na podstawie przepisów ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2019 r., poz. 2407, dalej: ustawa), przepisów rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2017 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczenia wychowawczego oraz zakresu informacji jakie mają być zawarte we wniosku, zaświadczeniach i oświadczeniach o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego (Dz. U. z 2017 r., poz. 1465) oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2021, poz. 735 z późn. zm., dalej: k.p.a.), utrzymało w mocy decyzję organu I instancji Powyższe decyzje zapadły w następującym stanie faktycznym i prawnym. Decyzją objętą odwołaniem, organ I instancji orzekł o odmowie przyznania świadczenia wychowawczego na okres zasiłkowy 2021/2022 dla skarżącego na dzieci: N. B. i K. B. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, iż skarżący zwrócił się do Wójta Gminy o przyznanie świadczenia wychowawczego na okres zasiłkowy 2021/2022 na dzieci: N. B. oraz K. B. Dalej wskazano, że przed wydaniem decyzji ustalono, iż wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na okres zasiłkowy 2021/2022 na dzieci: N. B. oraz K. B. został także złożony przez A. S. - B. Skarżący złożył wniosek w dniu 1 lutego 2021 r. o godzinie 05:18:17, a A. S. – B. złożyła wniosek w dniu 1 lutego 2021 r. o godzinie 00:06:28. Zdaniem organu w przedmiotowej sprawie ma miejsce sytuacja wskazana w treści art. 22 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, zgodnie z którym, w przypadku zbiegu prawa rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka do świadczenia wychowawczego, świadczenie to wypłaca się temu z rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka, który faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem. Jednakże w sytuacji gdy opieka nad dzieckiem sprawowana jest równocześnie przez oboje rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka, świadczenie wychowawcze wypłaca się temu, kto pierwszy złoży wniosek. W przypadku natomiast, gdy po złożeniu wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego przez rodzica, opiekuna prawnego dziecka lub opiekuna faktycznego dziecka drugi rodzic, opiekun prawny dziecka lub opiekun faktyczny dziecka, złoży wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego w związku z opieką nad tym samym dzieckiem, organ właściwy ustala kto sprawuje opiekę, i w tym celu może zwrócić się do kierownika ośrodka pomocy społecznej o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, o którym mowa w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, w celu ustalenia osoby sprawującej opiekę nad dzieckiem. Wskazano, że w dniu 10 maja 2021 roku został przeprowadzony wywiad środowiskowy w domu znajdującym się przy ulicy Z, w miejscowości S. Osoby, z którymi przeprowadzono wywiad, to małżonkowie A. S. – B. i M. B. - rodzice N. B. i K. B. Ustalono, że rodzice wspólnie sprawują opiekę nad małoletnimi dziećmi. Przedstawili jak wygląda ich plan dnia. Z wywiadu wynika, że obydwoje łożą na utrzymanie dzieci, dbają o nie, robią zakupy. Organ przyjął że oboje rodzicie mają pełnię władzy rodzicielskiej, mieszkają razem, utrzymują dzieci, zaspokajają ich potrzeby bytowe, wychowawcze i emocjonalne, co należało traktować jako wspólne sprawowanie opieki nad dziećmi i zgodnie z poczynionymi ustaleniami orzekł o odmowie przyznania świadczenia wychowawczego na okres zasiłkowy 2021/2022 dla skarżącego. Odwołanie od powyższej decyzji, złożył skarżący. W uzasadnieniu odwołania zakwestionowano wszystkie ustalenia organu I instancji. Wskazał w szczególności, że A. S. – B. nie mieszka przy ulicy Z, w miejscowości S. Mieszka natomiast w miejscowości W, przy ulicy J. Na potwierdzenie tego, do odwołania dołączono umowę najmu lokalu mieszkalnego. Ponadto, zdaniem skarżącego, A. S. – B. przyjeżdża do domu, w którym mieszkają dzieci okazjonalnie. W rzeczywistości bowiem mieszka w wynajętym mieszkaniu. Podniósł także, iż przedstawione przez nią paragony potwierdzające wydatki ponoszone na dzieci, nie są imienne, a tym samym nie mogą stanowić dowodu. Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpoznaniu odwołania oraz zapoznaniu się z materiałem dowodowym zgromadzonym w aktach sprawy, wskazało że podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowią przepisy ustawy z 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci i przywołało treść art. 4 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 oraz art. 22 ustawy. Organ odwoławczy wskazał, że w niniejszej sprawie Wójt Gminy, wobec złożenia w wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na okres zasiłkowy 2021/2022 na dzieci: N. B. i K. B., przez A. S. – B. i skarżącego przeprowadził, zgodnie z powołanymi regulacjami, postępowanie wyjaśniające celem ustalenia kto sprawuje opiekę nad dziećmi, i kto z nimi zamieszkuje. W szczególności, organ przeprowadził w dniu 10 maja 2021 roku, wywiad środowiskowy z A. S. – B. i skarżącym. Z treści wywiadu wynika, że dzieci i A. S. – B. i skarżącego (T., N. i K.) zamieszkują z obojgiem rodziców i pozostają pod opieką obojga rodziców (N. i K.), sprawa o rozwód nie została jeszcze zakończona. Ponadto opiekę nad małoletnimi dziećmi (N. i K.) sprawują oboje rodzice. Odnosząc się do zarzutu podniesionego w treści odwołania, dotyczącego niecodziennego nocowania A. S. – B. pod adresem Z, w miejscowości S, Kolegium stwierdziło, że nie kwestionując zapisów zawartych na dostarczonych przez skarżącego płytach CD, jak i nie kwestionując istnienia umowy najmu lokalu mieszkalnego w miejscowości W, przy ulicy J, opierając się na oświadczeniu A. S. -B . w zakresie jej codziennego nocowania w domu pod adresem Z, w miejscowości S i na stwierdzeniu skarżącego, ze nie nocuje tam codziennie, bez zaprzeczenia, iż w ogóle pod tym adresem nie nocuje, uważa zarzut ten za bezzasadny. Biorąc pod uwagę dostarczony przez skarżącego dowód - pismo Przewodniczącego Zespołu Interdyscyplinarnego do Spraw Przeciwdziałania Przemocy w Rodzinie z dnia 24 lutego 2020 roku, Kolegium uznało za potwierdzoną okoliczność ustaloną przez organ I instancji dotyczącą zdarzających się w rodzinie kłótni i faktu trwającej sprawy rozwodowej. Zdaniem Kolegium, z zebranego materiału dowodowego wynika również, że oboje rodzice ponoszą wydatki związane z utrzymaniem dzieci. Wobec wskazanych wyżej ustaleń, Kolegium podzieliło ocenę Wójta Gminy, że w niniejszej sprawie opieka nad dziećmi sprawowana jest równocześnie przez oboje rodziców. W takim przypadku świadczenie wychowawcze wypłaca się temu rodzicowi, który pierwszy złoży wniosek. Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynęła skarga M. B. na powyższą decyzję. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie przepisów prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj.: - art. 107 § 1 pkt. 9 k.p.a. poprzez błędne pouczenie o przysługującym prawie sprzeciwu, podczas, gdy w niniejszej sprawie przysługuje skarga; - art. 7 i art. 77 k.p.a. poprzez niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, poprzez uznanie za wiarygodny wadliwie przeprowadzony środowiskowy wywiad rodzinny, ograniczony do informacji uzyskanych wyłącznie od rodziców małoletnich, podczas gdy w związku ze sprzecznymi stanowiskami rodziców małoletnich, przeprowadzający wywiad powinien zasięgnąć informacji od dorosłego syna stron T. B., a także małoletnich synów stron w wieku 13 lat i 9 lat oraz niepoddanie materiału dowodowego dokładnej analizie i badaniu, w szczególności treści środowiskowego wywiadu rodzinnego, umowy najmu mieszkania, zawartej przez matkę małoletnich i sprawozdań detektywistycznych oraz dowodów na potwierdzenie ponoszonych wydatków na utrzymanie małoletnich i ich mocy dowodowej; - art. 107 § 1 i 3 k.p.a. poprzez brak prawidłowego uzasadnienia faktycznego decyzji. Ponadto, zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie przepisów materialnego prawa administracyjnego, które miało wpływ na wynik sprawy, a to: - art. 4 ust. 2 pkt. 1 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, poprzez przyjęcie, że matka zamieszkuje wspólnie z małoletnimi, prowadzi z nimi wspólne gospodarstwo domowe oraz ich utrzymuje, podczas gdy zamieszkuje oddzielnie w mieszkaniu wynajętym w W, prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z nowym partnerem W. B. i nie utrzymuje małoletnich. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości, jak również uchylenie poprzedzającej ją decyzji organu i instancji. Skarżący zarzucił, że organ administracyjny II instancji, błędnie pouczył o przysługującym prawie do wniesienia sprzeciwu w trybie art. 64a p.p.s.a., podczas, gdy stronie przysługuje prawo do wniesienia skargi w trybie art. 53 § 1 p.p.s.a. Skarżący podniósł, że ustalenia Kolegium w kwestii wspólnego zamieszkiwania matki małoletnich z synami, oraz wspólnego utrzymywania dzieci, są nieprawidłowe. Skarżący podkreślił, że Organ II instancji w żaden sposób nie wskazał, na jakich dowodach się oparł, stwierdzając ustaloną przez siebie okoliczność. Stwierdzenie, że oparł się na materiale dowodowym jest absolutnie niewystarczające. Z treści rodzinnego wywiadu środowiskowego wynika, że rodzice prezentują odmienne stanowiska, gdy matka małoletnich coś stwierdza, ojciec małoletnich zaprzecza. W związku z powyższym krąg osób uczestniczących z wywiadzie powinien zostać rozszerzony o dzieci, tj. dorosłego syna T., który jest domownikiem oraz małoletnich synów N. i K. Organ II instancji nie wyjaśnił, dlaczego i w jakim celu ustalił, że z pisma przewodniczącego Zespołu Interdyscyplinarnego do spraw przeciwdziałania przemocy w rodzinie z dnia 24 lutego 2020 r., wynika że w rodzinie zdarzały się kłótnie i trwa sprawa rozwodowa; skoro matka małoletnich nawiązała romans z 12 lat młodszym trenerem personalnym, to jest oczywiste, że z tego powodu musiały zaistnieć kłótnie, tym bardziej, że matka małoletnich postanowiła rozwieść się i poślubić swego nowego partnera. Skarżący podniósł, że matka małoletnich zamieszkuje w W z partnerem, okazjonalnie odwiedza dzieci (przykładowo wizyta na urodziny syna K. w dniu 18 września 2021 r. trwała 1 godzinę), świadczenia wykorzystuje na własne potrzeby, np. utrzymanie wynajmowanego mieszkania. W odpowiedzi organ II instancji, wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczasową argumentację. W toku postępowania sądowoadministracyjnego, do akt sprawy wpłynęło postanowienie Sądu Okręgowego z dnia 22 grudnia 2021 r., sygn. [...], którym Sąd ten powierzył skarżącemu sprawowanie pieczy nad małoletnimi dziećmi do czasu prawomocnego zakończenia postępowania w sprawie o rozwód. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje. Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r. poz. 2167) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329, dalej p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego w sposób, który miał wpływ na wynik sprawy bądź przepisów postępowania w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także stosują środki określone w ustawie. Sąd administracyjny, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a p.p.s.a., co oznacza, że jeżeli sąd administracyjny dostrzega naruszenie prawa w zaskarżonej decyzji, to niezależnie od argumentów skarżącego, tenże sąd administracyjny uprawniony jest do uwzględnienia skargi. Skarga zasługiwała na uwzględnienie. Zgodnie z art. 61 § 1 k.p.a., postępowanie administracyjne wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. Datą wszczęcia postępowania na żądanie strony, wniesione drogą elektroniczną, jest dzień wprowadzenia żądania do systemu teleinformatycznego organu administracji publicznej (art. 61 § 3a k.p.a.). Z przepisu art. 61a § 1 k.p.a. wynika, że gdy żądanie, o którym mowa w art. 61, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Przepis art. 61 § 5 stosuje się odpowiednio. Zgłoszenie żądania wszczęcia postępowania, obligowało organ I instancji do wstępnego zbadania dopuszczalności podania strony. W szczególności organ winien zweryfikować istnienie przesłanek procesowych zezwalających na wszczęcie postępowania administracyjnego. Jedną z podstaw dopuszczalności postępowania administracyjnego jest stwierdzenie, iż w zakresie zgłoszonego żądania strony, nie toczy się już postępowanie w tym przedmiocie. Zawisłość sprawy (lis pendens) należy zaliczyć do przesłanek procesowych negatywnych, której wystąpienie skutkuje tym, iż postępowanie jurysdykcyjne nie może zostać wszczęte. Skarżący wniósł dwa podania obejmujące identycznej treści żądanie, jednakże podania te zostały wniesione niejednocześnie. W tej sytuacji organ winien ustalić, czy obydwa żądania spełniają wymogi niezbędne do wszczęcia postępowania administracyjnego. W sytuacji stwierdzenia przez organ, że obydwa podania odpowiadają wymogom formalnym podania, winno nastąpić ustalenie w jakim czasie podania zostały wniesione do organu. Ustalenie pierwszeństwa winno nastąpić poprzez określenie chwili wprowadzenia żądania do systemu teleinformatycznego organu administracji publicznej. W odniesieniu do podania, które zostało wniesione jako pierwsze, organ powinien podjąć czynność polegającą na wszczęciu postępowania administracyjnego. Po wszczęciu tego postępowania aż do jego zakończenia, nie jest dopuszczalne wszczęcie kolejnego postępowania administracyjnego, którego przedmiotem byłaby ta sama sprawa administracyjna tj. sprawa tożsama pod względem podmiotowym i przedmiotowym. Z uwagi na stan zawisłości sprawy, organ I instancji winien zastosować art. 61a § 1 k.p.a. poprzez wydanie postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania. Z przepisu art. 61a § 1 k.p.a. wynika, że obejmuje on swym zakresem dwie odrębne podstawy wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania. Pierwsza podstawa dotyczy przypadku wniesienia podania przez osobę niebędącą stroną, natomiast druga opiera się na ogólnej przesłance niemożności wszczęcia postępowania z innych uzasadnionych przyczyn. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, odnosząc się do zakresu zastosowania tego przepisu, wskazano iż "przyczyny te nie zostały w wymienionym przepisie skonkretyzowane jednakże nie ulega wątpliwości, że dotyczy to sytuacji, które w sposób oczywisty stanowią przeszkodę do wszczęcia postępowania. Z taką sytuacją będziemy mieli do czynienia np. gdy żądanie wszczęcia postępowania dotyczy sprawy, w której prowadzone jest już postępowanie, wydano w sprawie rozstrzygnięcie, albo brak jest podstawy materialnoprawnej do rozpatrzenia zgłoszonego żądania" (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2014 r., sygn. I OSK 2159/12, LEX nr 1497293). Tym samym w odniesieniu do żądania wniesionego później, wszczęcie postępowania administracyjnego, a następnie rozstrzygnięcie sprawy decyzją, było niedopuszczalne. Zgodnie z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która wydana została bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa. Decyzja, która została wydana w postępowaniu administracyjnym dotyczącym żądania wniesionego później, a dotyczącego tej samej sprawy administracyjnej, winna zostać zakwalifikowana do kategorii decyzji wydanej z rażącym naruszeniem prawa. Naruszenie to w tej sprawie dotyczy art. 61 § 3a k.p.a. oraz art. 61a § 1 k.p.a. Należy przyjąć, że naruszenie to ma charakter oczywisty. Powstała sytuacja, w której w tej samej sprawie, tożsamej podmiotowo i przedmiotowo, wydane zostały dwie decyzje administracyjne, które uzyskały cechę ostateczności. Powstał stan, w którym w zakresie jednego stosunku administracyjnoprawnego obowiązywały w tym samym czasie dwie decyzje administracyjne. Tego rodzaju stan jest sprzeczny z zasadą trwałości decyzji ostatecznych a także podważa zasadę budzenia zaufania do władzy publicznej (por. W. Chróścielewski, Kodeks postępowania administracyjnego Komentarz, Warszawa 2019, str. 859). O tym, że zasadne jest uznanie, że w tej sprawie ma miejsce przypadek rażącego naruszenia prawa, przemawia także okoliczność, że zgodnie z art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. stwierdza się nieważność decyzji, która dotyczy sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną. Wobec powyższego na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. oraz art. 135 p.p.s.a. orzeczono o stwierdzeniu nieważności zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. O kosztach postępowania w pkt II sentencji wyroku, orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a.