III SA/Kr 1445/13

Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Grzegorz Karcz po rozpoznaniu w dniu 14 lutego 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. S. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi A. S. postanawia: oddalić wniosek. Skarżąca w złożonym na urzędowym formularzu "PPF" wniosku o przyznanie prawa pomocy podała, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, przy czym nie posiada żadnego majątku ani dochodów. Uzasadniając swoje starania ograniczyła się do skrótowego nakreślenia nurtującej ją sprawy oraz zaakcentowania, że wszystkie potrzebne dokumenty są w aktach sprawy. Do wniosku dołączyła kopie zaświadczenia Naczelnika Urzędu Skarbowego, że w roku podatkowym 2012 nie składała zeznania podatkowego, odpisu skróconego aktu zgonu K. S., kopię zaświadczenia Urzędu Miejskiego, że nie figuruje w rejestrze podatku rolnego, leśnego, od nieruchomości, kopię zaświadczenia z MGOPS, że nie korzystała i nie korzysta ze świadczeń z pomocy społecznej. Wobec tego, że z oświadczenia skarżącej nie wynikał zakres żądań wniosku a jednocześnie zawarte w formularzu informacje wzbudziły wątpliwości wezwano więc stronę o: • poczynienie w rubryce 4 formularza PPF odpowiednich skreśleń, albo nadesłanie pisemnych wyjaśnień które pozwolą zorientować się jaki jest zakres żądań strony • wyjaśnienie dlaczego w rubryce 6 formularza PPF skarżąca wymieniła tylko siebie skoro we wcześniej składanych wnioskach ujawniała także ojca? Jeśli ojciec skarżącej zmarł albo wyprowadził się z domu to proszę określić datę tych zdarzeń? W takim przypadku proszę też o wyjaśnienie w jaki sposób przy deklarowanym braku dochodów skarżąca jest w stanie prowadzić jednoosobowe gospodarstwo domowe? Jeśli ojciec skarżącej żyje i zamieszkuje pod tym samym adresem co skarżąca to proszę podać jakie aktualnie jest źródło i wysokość jego dochodów i co wchodzi w składa jego majątku? Jeśli skarżąca podtrzymywać będzie tezę o prowadzeniu odrębnego od ojca gospodarstwa domowego, to proszę przytoczyć konkretne okoliczności, które zdaniem skarżącej za tym przemawiają, • wyjaśnienie jak kształtuje się wysokość miesięcznych obciążeń gospodarstwa domowego na opłaty za prąd, gaz, dostawę wody, wywóz nieczystości, telefony, RTV, leki i przedłożenie na tę okoliczność kopii stosownych rachunków albo pokwitowań z ostatniego miesiąca albo za ostatni okres rozliczeniowy. Jeśli występują problemy z terminowym regulowaniem tych należności przedłożenie kopii stosownych monitów, wezwań o zapłatę, nakazów, wyroków zasądzających etc. W odpowiedzi skarżąca podała, że domaga się zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. Powołując się na uniwersalne prawo do zwarcia małżeństwa i założenia rodziny a także na definicję osoby uczącej się stwierdziła, że wcześniejsze ujawnianie ojca w formularzach było błędem. Ograniczyła się podania, że dom należy do ojca a ten utrzymuje się z emerytury. Stwierdziła, że nie ma pojęcia jak kształtuje się wysokość miesięcznych obciążeń związanych z utrzymaniem domu, opłaceniem prądu, gazu i wody. Mając na uwadze powyższe zważyć należało co następuje: Stosownie do art. 252 ppsa w związku z art. 246 §1 pkt. 1 osoba fizyczna może domagać się przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym o ile – poza wnioskiem (art. 243 ppsa) - złoży oświadczenie którym wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Oświadczenie to zgodnie z wolą ustawodawcy ma być "dokładne", a owa "dokładność" stopniowana jest przeświadczeniem sądu, że strona okoliczności te wykazała, czyli przedstawiła je w sposób przekonywujący, bo generalnie ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 18 czerwca 2004 r. FZ 165/04). Oświadczeniu skarżącej nie można przypisać tej cechy. Z przyczyn sobie wiadomych skarżąca nie ujawniła stałych miesięcznych obciążeń związanych z utrzymaniem domu i opłaceniem mediów. Zbyła milczeniem pytanie jak przy deklarowanym braku dochodów jest w stanie prowadzić jednoosobowe gospodarstwo domowe. Nie wyjaśniła, jaka jest wysokość emerytury ojca. W takiej sytuacji przyznanie skarżącej prawa pomocy nie znajduje więc dla siebie wystarczających podstaw. Sprzeciwia się bowiem temu zarówno reguła prawa ustanowiona w przepisie art. 246 §1 pkt. 2 ppsa jak i aktualne poglądy doktryny zgodnie z którymi jest to instytucja o charakterze wyjątkowym, która powinna stanowić przywilej dla osób, które muszą korzystać z ochrony prawnej przed sądem a w przypadku ubogiego społeczeństwa, jakim jest społeczeństwo polskie, prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu (tak H Knysiak – Molczyk w "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz". pod redakcją prof. T. Wosia. Warszawa 2005 s. 631). Postulatom tym wtóruje zresztą praktyka orzecznicza sądów administracyjnych zgodnie z którą, udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. postan. NSA z 27 maja 2008 r. I FZ 160/08). W ślad za Naczelnym Sądem Administracyjnym powtórzyć tez trzeba, że ponieważ prawo do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń (postan. NSA z 15 marca 2006 r. II OZ 258/06), to sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy (por. postan. NSA z 31 marca 2005 r. I FZ 63/05). Ponadto należy też wskazać, że choć co do zasady konstrukcja prawna prawa pomocy uniemożliwia dokonywanie oceny zasadności udziału pełnomocnika z urzędu w sprawie (mimo że koszty takiego udziału ponosi Skarb Państwa), to jednak bardzo szeroki dostęp do prawa pomocy w procedurze sądowo administracyjnej pozwala na ocenę sposobu realizacji przez skarżących przysługujących im publicznych prawa podmiotowych w świetle konstrukcji czy to nadużycia prawa do sądu czy też nadużycia uprawnienia do składania wniosku o ustanowienie adwokata lub radcy prawnego z urzędu. Jeśli chodzi o kwestię nadużycia prawa do sądu to w opracowanej ostatnio przez Biuro Orzecznictwa NSA informacji rocznej o działalności sądów administracyjnych za rok 2012 znalazła się wypowiedź, że prawo pomocy stanowiące formę realizacji prawa do sądu, nie może być przyznane podmiotowi, który ze swojego prawa czyni nienależyty użytek. Niedopuszczalne jest bowiem używanie uprawnień procesowych do celów innych od tych, które odpowiadają ich przeznaczeniu. W konsekwencji zachowanie, które jest formalnie zgodne z literą prawa lecz sprzeciwia się jej sensowi nie może zasługiwać na ochronę. Tak zaś należy oceniać np. działania podmiotu, który inicjuje szereg postępowań sądowych nie w celu ochrony swoich realnych praw, ale dla którego inicjowanie tychże postępowań jest celem samym w sobie (rozdział 15.5 str. 236). Z przytoczonych względów orzeczono zatem jak w sentencji na podstawie art. 243 §1 oraz art. 252 w związku z art. 246 §1 pkt. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.