III SA/Kr 145/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: S WSA Renata Czeluśniak Sędziowie: S WSA Hanna Knysiak-Sudyka ASR WSA Marta Kisielowska (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 9 maja 2022 r. sprawy ze skargi R. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] 2021 r., znak [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z dnia 29 października 2021 r., znak [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Burmistrza o odmowie przyznania R. K. (dalej: "skarżący") świadczenia pielęgnacyjnego wnioskowanego na Z. K. Podstawę prawną decyzji stanowił art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j. Dz. U. z 2020 r., poz. 111, dalej: "u.ś.r.") oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2021 r., poz. 735, dalej: "k.p.a."). Zaskarżona decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym. Wnioskiem z dnia 19 lipca 2021 r. skarżący zwrócił się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad matką Z. K. Do wniosku dołączył oświadczenie, że rezygnuje z prawa do zasiłku dla opiekuna od miesiąca złożenia wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Z oświadczenia skarżącego wynika, że po raz ostatni był on zatrudniony w 2005 roku. Z treści wniosku wynika, że Z. K. posiada trójkę dzieci: skarżącego, córkę W. M., mieszkającą w Anglii emerytkę oraz W. K. zamieszkałego w P, cierpiącego na liczne schorzenia. Z orzeczenia z dnia 15 kwietnia 2011 r. wynika, że Z. K. jest trwale niezdolna do samodzielnej egzystencji. Z przeprowadzonego w dniu 22 lipca 2021 r. wywiadu środowiskowego wynika, że Z. K. mieszka z dwoma synami: skarżącym oraz W. K., który jednak nie zajmuje się matką, ponieważ sam jest osobą schorowaną, leczy się u lekarzy specjalistów. W wywiadzie wskazano, że czynności opiekuńcze polegają na budzeniu matki, pomocy przy wstawaniu z łóżka, pomocy przy higienie porannej, wieczornej, kąpieli, zaprowadzaniu matki do toalety również w nocy, przygotowaniu i podaniu lekarstw, przygotowaniu i podaniu posiłków, umawianiu wizyt u specjalistów, zawożeniu matki na wizyty, układaniu matki do snu i czuwaniu w czasie snu. Z. K. oświadczyła, że syn R. opiekuje się nią, pomaga wstawać z łóżka, odprowadza do łazienki, pomaga w porannej i wieczornej toalecie, przygotowuje posiłki, podaje je, podaje lekarstwa, zaprowadza do lekarzy, zabiera na krótkie spacery. Oświadczyła, że bez pomocy syna nie mogłaby zaspokoić swoich potrzeb życiowych. Z oświadczenia skarżącego z dnia 22 lipca 2021 r. wynika, że do roku 1997 pracował na podstawie umowy o pracę, od tego czasu podejmował prace wyłącznie dorywcze. W 2005 r. ze względu na stan zdrowia matki zaprzestał pracy. Skarżący oświadczył, że pobiera zasiłek dla opiekuna. Skarżący budzi matkę, pomaga jej wstać, pomaga przy porannej i wieczornej toalecie, zaprowadza mamę do toalety kilka razy dziennie (także w nocy z powodu zawrotów głowy, na które cierpi matka) przygotowuje posiłki, podaje je, podaje również lekarstwa matce, zaprowadza do lekarzy specjalistów, ćwiczy z matką. Skarżący wskazał, że matka porusza się przy pomocy kul w asyście. Skarżący wychodzi z matką na krótkie spacery, kładzie ją do snu oraz czuwa przy matce w czasie snu. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, że w 2011 r. skarżący pobierał świadczenie pielęgnacyjne, a następnie zasiłek dla opiekuna. Decyzją z dnia [...] 2021 r. Burmistrz odmówił przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad matką. W uzasadnieniu organ wskazał, że niepełnosprawność Z. K. powstała później niż po ukończeniu 25 roku życia. W odwołaniu od decyzji skarżący zarzucił naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wynik sprawy poprzez zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1 b u.ś.r. bez uwzględnienia okoliczności, że na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności przepisu w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP. W oparciu o podniesione zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Decyzją z dnia 18 listopada 2021 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji wydanej z upoważnienia Burmistrza. Zdaniem Kolegium stanowisko organu pierwszej instancji, że skarżący nie spełnia przesłanki, o której mowa w art. 17 ust. 1b u.ś.r. jest nieprawidłowe. W świetle bowiem wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. okoliczność, że niepełnosprawność Z. K. powstała po ukończeniu 25 roku życia nie może stanowić samoistnej przesłanki odmowy przyznania świadczenia. W ocenie Kolegium zakres opieki sprawowanej przez skarżącego nie jest tego rodzaju, aby wykluczał możliwość podjęcia przez niego zatrudnienia choćby w częściowym wymiarze czasu pracy. Co więcej, zdaniem Kolegium czynności, które nie wymagają użycia znacznego wysiłku fizycznego może dzielić z bratem W. K. Organ podniósł, że na równi z braćmi do alimentacji matki zobowiązana jest córka Z. K. W. M., a realizacja przez nią obowiązku alimentacyjnego może polegać również na łożeniu środków finansowych na osobę uprawnioną. W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżący zarzucił naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącego w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną nie spełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej celem sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. W oparciu o podniesione zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji, orzeczenie co do istoty sprawy oraz zasądzenie na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych oraz rozpoznanie sprawy w postępowaniu w trybie uproszczonym. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie i podtrzymało stanowisko przyjęte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje: Zgodnie z brzmieniem art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2022 r., poz. 329, dalej: "p.p.s.a.") sąd administracyjny uwzględnia skargę na decyzję, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy albo stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji w całości lub części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. Zakres kontroli sprawowanej przez sąd wynika z art. 134 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym sąd rozpoznając skargę nie jest związany zarzutami, podstawą prawną, ani formułowanymi przez strony wnioskami. Sąd administracyjny dokonując kontroli rozstrzygnięć organów administracyjnych, kieruje się wyłącznie kryterium legalności, czyli zgodności z przepisami prawa materialnego i procesowego. Oznacza to, że w ramach takiej kontroli sąd nie może kierować się względami słuszności czy zasadami współżycia społecznego. Kontrola legalności zaskarżonej decyzji przeprowadzona w tak określonych granicach wykazała, że odpowiada ona wymogom prawa, a zatem skarga zasługiwała na oddalenie. Sąd podziela w pełni stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego, że w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 niedopuszczalne jest, jak to uczynił organ pierwszej instancji, oparcie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z powołaniem się na wiek, w którym powstała niepełnosprawność osoby wymagającej opieki. W pierwszej kolejności należy wskazać, że pomiędzy rezygnacją przez skarżącego z zatrudnienia a opieką nad matką brak jest związku czasowego. Z oświadczenia skarżącego wynika bowiem, że do 1997 r. miał stałą pracę, a następnie do 2005 r. podejmował zatrudnienie dorywcze. Z kolei niezdolność do samodzielnej egzystencji matki skarżącego powstała 1 marca 2010 r. (orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z 12.05.2010 r.). W rezultacie, ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że skarżący zaprzestał zatrudnienia pięć lat przed wydaniem orzeczenia o niezdolności do samodzielnej egzystencji matki, a z treści oświadczeń skarżącego nie wynika, żeby w tym okresie stan zdrowia matki był tego rodzaju, że wykluczał podejmowanie zatrudnienia choćby w niepełnym wymiarze czasu. Zgodnie z treścią art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne w związku z rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje, jeżeli osoba uprawniona rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Podstawowym wymogiem do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki, wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub powodującej konieczność zrezygnowania z pracy. Świadczenie to bowiem ma być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga. Świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (por. wyrok NSA z 17 października 2020 r., I OSK 1148/20, CBOSA). Pojęcie opieki, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., utożsamiać należy ze stałą i bezpośrednią troską o zapewnienie osobie niepełnosprawnej realizacji jej podstawowych potrzeb życiowych i społecznych, których sama nie jest ona w stanie zrealizować z uwagi na swoją niepełnosprawność. Opieka ta powinna być przy tym tak absorbująca, że podjęcie jakiejkolwiek aktywności zawodowej przez opiekuna musiałoby się odbyć ze szkodą dla niej (por. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 18 marca 2021 r., IV SA/Wr 51/21, CBOSA). Ustawodawca wymaga, aby brak podejmowania zatrudnienia lub rezygnacja z zatrudnienia przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 i ust. 1 a u.ś.r. pozostawały w bezpośrednim związku przyczynowo-skutkowym z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Aby spełnione były przesłanki określone w art. 17 ust. 1 u.ś.r., opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły (por. wyrok NSA z 12 lutego 2020 r. I OSK 516/19, CBOSA). W każdej sprawie właściwy organ musi dokonać oceny, czy w okolicznościach konkretnej sprawy istotnie osoba sprawująca opiekę nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia lub zmuszona jest zrezygnować z zatrudnienia (por. wyrok NSA z 13 maja 2015 r., I OSK 2820/13, CBOSA). W ocenie Sądu prawidłowo ustaliło Kolegium, że brak podejmowania przez skarżącego zatrudnienia nie pozostaje w związku z opieką nad matką. Wskazać należy, że skarżący zaprzestał pracy pięć lat przed orzeczeniem niezdolności matki do samodzielnej egzystencji, co więcej zakres czynności opiekuńczych oraz fakt, że matka skarżącego zamieszkuje z bratem skarżącego, wyklucza przyjęcie, że opieka nad matką jest tego rodzaju, że uniemożliwia podjęcie zatrudnienia przez skarżącego choćby w częściowym wymiarze czasu pracy. Co więcej, w ocenie Sądu, stan zdrowia matki skarżącego istniejący w dniu wydawania zaskarżonej decyzji, nie był tego rodzaju, żeby wymagała ona stałej i nieprzerwanej opieki skarżącego. Matka skarżącego nie jest osobą leżącą, wymaga pomocy w codziennych czynnościach, ale mieszka razem z synem, który również nie jest osobą leżącą, a zatem może pomagać mamie w pewnych czynnościach życia codziennego, w rezultacie pomoc udzielana matce przez skarżącego nie wyklucza podjęcia przez skarżącego zatrudnienia choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Zauważyć ponadto należy, że matka skarżącej posiada jeszcze syna oraz córkę zobowiązanych do alimentacji, a zatem rodzeństwo może wspólnie realizować obowiązek alimentacyjny względem matki. Podkreślić należy, że okoliczność przebywania na emeryturze, czy problemy zdrowotne nie stanowią obiektywnej przesłanki zwalniającej z obowiązku alimentacji względem rodziców. Zgodnie z art. 128 ustawy z dnia Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t. j. Dz. U. z 2020 r., poz. 1359 ze zm., dalej: "k.r.o.") obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby również środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Zgodnie z art. 129 § 2 k.r.o. krewnych w tym samym stopniu obciąża obowiązek alimentacyjny w częściach odpowiadających ich możliwościom zarobkowym i majątkowym. W rezultacie, możliwe jest zdaniem Sądu takie podzielenie się obowiązkami, żeby skarżący mógł podjąć zatrudnienie choćby w częściowym wymiarze czasu pracy.. Co więcej, realizacja obowiązku nie musi polegać na osobistych staraniach, lecz może polegać na finansowaniu usług opiekuńczych dla matki. Zgodnie z art. 135 § 2 k.r.o. wykonanie obowiązku alimentacyjnego względem dziecka, które nie jest jeszcze w stanie utrzymać się samodzielnie albo wobec osoby niepełnosprawnej może polegać w całości lub w części na osobistych staraniach o utrzymanie lub o wychowanie uprawnionego; w takim wypadku świadczenie alimentacyjne pozostałych zobowiązanych polega na pokrywaniu w całości lub w części kosztów utrzymania lub wychowania uprawnionego. Taka możliwość istnieje w szczególności w odniesieniu do córki, która na stałe przebywa za granicą. Sąd nie dopatrzył się w zaskarżonej decyzji naruszeń, które dawałyby podstawę do jej uchylenia. W ocenie Sądu zaskarżona decyzja została wydana w prawidłowo ustalonym stanie faktycznym, z prawidłowo zastosowanymi przepisami postępowania oraz prawa materialnego. Sprawa została rozpoznana w postępowaniu w trybie uproszczonym zgodnie z art. 119 pkt 2 p.p.s.a. Mają na względzie powyższe, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.