III SA/Kr 1457/11

Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Grzegorz Karcz po rozpoznaniu w dniu 10 lutego 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. K. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. K. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 24 października 2011 r. nr [...] w przedmiocie przyznania płatności postanawia: oddalić wniosek. Skarżący w złożonym na urzędowym formularzu "PPF" wniosku o przyznanie prawa pomocy domagał się zwolnienia od kosztów sądowych. Objaśniając swoją sytuację rodzinną podał, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Określając swój majątek uwidocznił, że w jego skład wchodzi gospodarstwo rolne i "banalnie mały budynek". Nie posiada zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych. Swoje stałe miesięczne dochody skarżący oszacował na kwotę 1600 zł emerytury. Uzasadniając swoje starania zaakcentował, że jest w podeszłym wieku. Wezwany okazał kopie rachunków obrazujących wysokość stałych miesięcznych obciążeń gospodarstwa domowego. Wynika z nich, że na prąd ostatnimi czasy przeznaczał 13,16 zł (wcześniej zaś kwoty po 10 zł, 83 zł, 14,30 zł) a na leki 124,97 zł. Ponadto skarżący twierdzi, że na wodę przeznaczać musi 10 zł, na opał 200 zł, i na jedzenie 500 zł. Z przedstawionego przez skarżącego wyciągu z rachunku bankowego wynika, że emerytury otrzymuje do wypłaty 1299,82 zł a prócz wymienionych wyżej obciążeń skarżący spłaca raty kredytów w łącznej wysokości 155,12 zł. Jednocześnie wyciąg ten obrazuje, że po doręczeniu skarżącemu w dniu 13.12.2011 r. wezwania o uiszczeniu wpisu od skargi (vide: dowód doręczenia) skarżący w dniu 15 grudnia 2011 r. wypłacił ze swojego rachunku bankowego kwotę 5380 zł. Mając na uwadze powyższe zważyć należało co następuje: Stosownie do art. 252 w związku z art. 246 §1 pkt. 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej "ppsa", osoba fizyczna może domagać się przyznania prawa pomocy obejmujące m.in. zwolnienie od kosztów sądowych o ile – poza samym wnioskiem (art. 243 ppsa) - złoży również oświadczenie którym wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Oświadczenie to zgodnie z wolą ustawodawcy ma być "dokładne", a owa "dokładność" stopniowana jest przeświadczeniem sądu, że strona okoliczności te wykazała, czyli przedstawiła je w sposób przekonywujący. Jednocześnie przyjęta przez ustawodawcę konstrukcja prawna opiera się na założeniu, że jeżeli oświadczenie strony pozwala na zorientowanie się co do tego, iż stać ją będzie na uiszczenie wymaganych kosztów i nie wzbudza jakichś istotnych wątpliwości to tym samym sąd nie ma obowiązku dokonywania wezwań o złożenie dodatkowych wyjaśnień czy przedłożenie dokumentów źródłowych bo generalnie ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 18 czerwca 2004 r. FZ 165/04). W realiach rozstrzyganego przypadku skarzacy złożył oświadczenie, które jest wystarczające dla wyprowadzenia następujących wniosków. Po pierwsze, wnioskodawca ma zapewnione stałe źródło dochodu w wysokości 1299,82 zł. Po drugie wymagane koszty sądowe, na obecnym etapie sprowadzają się do konieczności uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 200 zł (vide: zarządzenie z dnia 7.12 2011 r.) i nie pozostają w takiej dysproporcji z wykazanymi przez skarżącego stałymi miesięcznymi obciążeniami by jej poniesienie groziło skarżącemu zachwianiem sytuacji materialnej i bytowej w taki sposób aby nie był w stanie zapewnić sobie minimum egzystencji. Przeciwnie. Dokonanie prostej operacji arytmetycznej obrazuje bowiem, że z otrzymywanej renty (1299,82 zł) po opłaceniu prądu (13,16 zł), wykupieniu leków (124,97 zł), opłaceniu wody (10 zł), zakupie opału (200 zł) i jedzenia (500 zł) oraz spłaceniu rat kredytów (2,32 zł +152,80 zł) skarżącemu pozostaje do swobodnej dyspozycji 296,57 zł. Po trzecie, nie można tracić z pola widzenia tego, że po doręczeniu skarżącemu w dniu 13.12.2011 r. wezwania o uiszczeniu wpisu od skargi (vide: dowód doręczenia) skarżący w dniu 15 grudnia 2011 r. wypłacił ze swojego rachunku bankowego kwotę 5380 zł. Ponieważ skarżący nie wyjaśnił czy pieniądze te przeznaczył na cokolwiek należy przyjąć, że pozostają one w jego gestii. Skoro zaś skarżący dysponuje stałym dochodem, wysokość ustalonych kosztów nie przekracza środków jakimi dysponuje i jednocześnie skarżący nie podjął próby dokładnego wyjaśnienia swojej rzeczywistej sytuacji to przyznanie w takich warunkach skarżącemu prawa pomocy poprzez zwolnienie go od kosztów sądowych nie znajduje dla siebie wystarczających podstaw. Sprzeciwia się temu zarówno reguła prawa ustanowiona w przepisie art. 246 §1 pkt. 2 ppsa jak i aktualne poglądy doktryny zgodnie z którymi jest to instytucja o charakterze wyjątkowym, która powinna stanowić przywilej dla osób, które muszą korzystać z ochrony prawnej przed sądem a w przypadku ubogiego społeczeństwa, jakim jest społeczeństwo polskie, prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu (tak H Knysiak – Molczyk w "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz". pod redakcją prof. T. Wosia. Warszawa 2005 s. 631). Postulatom tym wtóruje zresztą praktyka orzecznicza sądów administracyjnych zgodnie z którą, udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. postan. NSA z 27 maja 2008 r. I FZ 160/08). W ślad za Naczelnym Sądem Administracyjnym powtórzyć tez trzeba, że ponieważ prawo do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń (postan. NSA z 15 marca 2006 r. II OZ 258/06), to sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy (por. postan. NSA z 31 marca 2005 r. I FZ 63/05). Z przytoczonych względów orzeczono zatem jak w sentencji na podstawie art. 243 §1 oraz art. 252 w związku z art. 246 §1 pkt. 2 i art. 245 §1 i 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).