III SA/Kr 1482/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Zawadzka (spr.) Sędziowie WSA Renata Czeluśniak WSA Ewa Michna po rozpoznaniu w dniu 5 kwietnia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi E. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego skargę oddala. Decyzją z dnia 3 września 2021 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpatrzeniu, odwołania E. C. (dalej: skarżąca), utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Wójta Gminy z dnia [...] 2021 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką E. M. Powyższa decyzja została wydana w następującym stanie prawnym i faktycznym: Decyzją z dnia [...] 2021 r. organ l instancji, w wyniku ponownego rozpoznania wniosku skarżącej z dnia 1 kwietnia 2021 r. odmówił jej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad matką, legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności na stałe, wskazując że niepełnosprawność ta istnieje od 1982 r., a zatem skarżąca nie spełniła przesłanek z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. W odwołaniu skarżąca stwierdziła, że po śmierci ojca stan zdrowia mamy uległ pogorszeniu. W wyniku stresu pojawiła się u mamy mgła w oczach, która prawie całkowicie uniemożliwia jej widzenie. To z kolei uniemożliwia skarżącej podjęcie pracy zawodowej, ponieważ sprawuje opiekę nad matką. Wyjaśniła, że nie jest ubezpieczona w KRUS, ponieważ zaprzestała pracy w gospodarstwie już w 2015 r. opiekując się ojcem, a następnie matką. Gospodarstwo nie jest użytkowane, jedynie raz do roku jest koszona trawa. Gospodarstwem obecnie zajmuje się mąż. W 2021 r. skarżąca nie składała wniosku, ani nie pobierała żadnych opłat unijnych. Decyzją z dnia 3 września 2021 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzje organu l instancji. W uzasadnieniu decyzji Kolegium powołało art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. 2020.111.) oraz podkreśliło, że w obecnej sytuacji prawnej nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy, której niekonstytucyjność stwierdził Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13. Mimo to uznano, że decyzja organu pierwszej instancji odpowiada prawu. Jak wskazano skarżąca złożyła oświadczenie, że jest rolnikiem i od dnia 15 marca 2015 r. zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego. Skarżąca wyjaśniła, że w okresie od 1 kwietnia 2021 r. nie podejmowała żadnego zatrudnienia, a do dnia 29 marca 2021 r. pobierała świadczenie pielęgnacyjne na ojca. Obecnie sprawuje zaś opiekę nad matką, posiada gospodarstwo rolne, w którym zaprzestała pracy od 2015 r. z powodu opieki nad rodzicami. Jednocześnie oświadczyła, że aktualnie podlega ubezpieczeniu zdrowotnemu w KRUS. Skarżąca podała też, że jej matka jest osobą niedowidzącą, wymaga pomocy przy przemieszczaniu się z miejsca na miejsce. Czynności pomocnicze jakich wymaga matka to: zaprowadzenie do łazienki, pomoc przy załatwianiu spraw fizjologicznych oraz myciu, przygotowaniu lekarstw, posiłków, podawanie do stołu, nadzorowanie ich spożycia, pomoc przy ubieraniu i rozbieraniu, pomoc przy siadaniu na krzesło, łóżko, toaletę, przygotowywanie i nadzorowanie inhalacji. Według córki matka nie może pozostać sama, bo to zagraża jej bezpieczeństwu. Przy opiece nad matką pomagają jej członkowie rodziny. Organ odwoławczy stwierdził, że w sprawie nie zachodzi bezpośredni związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy deklarowanym przez skarżącą zaprzestaniem pracy w gospodarstwie rolnym, a konicznością sprawowania stałej opieki nad niepełnosprawną matką. Kolegium podkreśliło, że wbrew wcześniejszym deklaracjom o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego w latach 2004-2020 skarżąca pobierała dopłaty bezpośrednie jako rolnik. Z informacji zawartych w wywiadzie środowiskowym wynika zaś, że w opiece nad matką pomagają członkowie rodziny, a zakres sprawowanej opieki nie wyklucza w sposób zupełny możliwości podjęcia aktywności zawodowej, w szczególności prowadzenia gospodarstwa rolnego. Nie kwestionując zatem złego stanu zdrowia matki skarżącej Kolegium podkreśliło, że sama koniczność sprawowania opieki czy też wykonywanie czynności stanowiących w istocie codzienną pomoc nie stanowi w świetle art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych samodzielnej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W skardze do WSA w Krakowie skarżąca zakwestionowała powyższą decyzję. Stwierdziła, że nie jest prawdą, że nadal prowadzi gospodarstwo rolne oraz, że uzyskuje pomoc innych członków rodziny w opiece nad matką. Podała, że matka kilka razy została sama z babcią gdy skarżąca miała do załatwienia ważne sprawy. Podniosła, że wnioskowane świadczenie powinno być przyznawane sprawiedliwie i że opieka nad osobą niepełnosprawną stanowi duże obciążenie psychiczne dla opiekuna. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w całości podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko i wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd administracyjny w Krakowie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity Dz.U. z 2021 r., poz. 137 ze zm.) sąd kontroluje zaskarżone akty pod względem ich zgodności z prawem, przy czym nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, lecz granicami danej sprawy - art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r., poz. 329) - dalej jako: "p.p.s.a.". Sąd ma obowiązek dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu, biorąc pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, które mogły mieć wpływ na wynik sprawy, nawet jeżeli nie zostały podniesione w skardze. Sąd bada legalność zaskarżonej decyzji, jej zgodność z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Uchylenie decyzji następuje w szczególności w przypadku, gdy zaskarżony akt narusza przepisy prawa materialnego lub przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 3 § 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Skarga w niniejszej sprawie nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżona decyzja została wydana bez naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Rozstrzygając w sprawie organy nie naruszyły także przepisów prawa materialnego. Instytucję świadczenia pielęgnacyjnego reguluje, jak prawidłowo wskazało Kolegium, art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020 r., poz. 111) – dalej u.ś.r, w którym szczegółowo określono przesłanki, od spełnienia których uzależnione jest pozytywne rozpatrzenie wniosku opiekuna osoby niepełnosprawnej o przyznanie świadczenia mającego choć w niewielkim stopniu rekompensować brak możliwości świadczenia pracy w związku z opieką, jaką sprawuje nad osobą niepełnosprawną. Wskazane przez ustawę przesłanki muszą być spełnione kumulatywnie. Wskazany przepis jednocześnie bezpośrednio wskazuje przesłanki negatywne przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce lub ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom na których zgodnie z przepisami ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Z normy art. 17 ust. 1 cyt. ustawy wynika, że podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne jest rezygnacja z pracy zarobkowej, spowodowana koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o znacznym stopniu niepełnosprawności. Na równi z rezygnacją z zatrudnienia należy traktować niepodejmowanie pracy. Należy jednak wyraźnie podkreślić, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku osoby zobowiązanej do alimentacji, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Nie może być ono zatem traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Podkreślić należy, że jakkolwiek ustawa o świadczeniach rodzinnych nie zawiera definicji sprawowania opieki, to jednak z treści art. 17 ust. 1 wynika, że aby można było mówić o opiece w jej rozumieniu musi ona być "stała" lub "długoterminowa". Te określenia: "stała" lub "długoterminowa" - wskazują zaś na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie (zob. wyrok NSA z dnia 2 lutego 2017 r., sygn. akt l OSK 2201/15). Przepis art. 17 ust. 1 ustawy należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. System świadczeń rodzinnych został bowiem tak skonstruowany, aby rekompensować utratę dochodów z powodu konieczności pielęgnacji członka rodziny wymuszającej rezygnację lub niepodejmowanie zatrudnienia. Jednak wówczas wnioskujący musi sprawować stałą opiekę nad osobą niepełnosprawną i być jej niezbędny w tak znacznym wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między obiema tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowo skutkowy. Zdaniem Sądu, organ odwoławczy prawidłowo uznał, że w przedmiotowej sprawie nie zachodzi związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją z pracy skarżącej w gospodarstwie rolnym, a opieką sprawowaną nad niepełnosprawną matką. Podnieść należy, że rezygnacja z pracy w gospodarstwie była związana z opieką nad ojcem skarżącej, z tytułu czego skarżąca pobierała świadczenie pielęgnacyjne. Natomiast w toku kontrolowanego postępowania ustalono, że w latach 2004 - 2020 skarżąca pobierała dopłaty bezpośrednie jako rolnik, a aktualnie w gospodarstwie nadal podejmowane są działania rolnicze w postaci koszenia trawy. Ponadto z informacji zawartych w wywiadzie środowiskowym wynika, że w opiece nad matką pomagają członkowie rodziny, zaś zakres sprawowanej opieki nie wyklucza w sposób zupełny możliwości podjęcia aktywności zawodowej, a w szczególności prowadzenia gospodarstwa rolnego. Sąd zauważa również, że matka skarżącej ma stwierdzony znaczny stopień niepełnosprawności od 2003 r., podczas gdy skarżąca jeszcze w latach 2004-2020 r. pobierała dopłaty bezpośrednie co oznacza, że godziła pracę w gospodarstwie i opiekę nad matką. Jednocześnie odnośnie niedołęstwa matki skarżącej związanego z niedowidzeniem w akta sporawy znajduje się jedynie zaświadczenie lekarskie z prywatnego gabinetu z dnia 1 lipca 2021 r., z którego wynika, że matka skarżącej leczyła się tam w latach 2010 – 2017. Nie ma żadnych dokumentów wskazujących na znaczne pogorszenie zdolności widzenia matki skarżącej od tego czasu. Nie można pomiąć też okoliczności, że skarżąca ma jeszcze dwie siostry w równym stopniu zobowiązane alimentacyjne wobec matki. Nie ma obiektywnych przeszkód aby realizowały one swój obowiązek alimentacyjny w sposób faktyczny lub partycypowały w kosztach zorganizowania opieki dla chorej matki. Tym samym, nie kwestionując złego stanu zdrowia matki skarżącej, Sąd w pełni podzielił stanowisko organów w zakresie ustalenia braku związku przyczynowo skutkowego pomiędzy sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką, a zaprzestaniem wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym przez skarżącą. Konkludując, w ocenie Sądu, zaskarżone rozstrzygnięcie zostało oparte na prawidłowej analizie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, który pozwolił na wyczerpujące ustalenie istotnych okoliczności sprawy, co do istnienia związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją skarżącej z pracy w gospodarstwie, a opieką sprawowaną nad niepełnosprawną matką. Ustalenia poczynione w tym zakresie znalazły odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Zaskarżona decyzja zawiera wyczerpujące uzasadnienie faktyczne i prawne podjętego przez organ rozstrzygnięcia, które w ocenie Sądu w całości odpowiada prawu. Mając na uwadze powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę oddalił jako bezzasadną.