III SA/Kr 1495/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Zawadzka (spr.) Sędziowie WSA Renata Czeluśniak WSA Ewa Michna po rozpoznaniu w dniu 5 kwietnia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi W. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego skargę oddala. Decyzją z dnia 30 sierpnia 2021 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpatrzeniu odwołania W. S. (dalej: skarżący) utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Burmistrza z dnia [...] 2021 r., znak: [...] o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad ojcem B. S., legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Powyższa decyzja została wydana w następującym stanie prawnym i faktycznym: Decyzją z dnia [...] 2021 r. organ l instancji odmówił skarżącemu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad ojcem wskazując, że powodem odmowy przyznania świadczenia jest okoliczność, że niepełnosprawność ojca skarżącego nie powstała w terminie określonym w art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz.U.2020.111). Ojciec skarżącego legitymował się orzeczeniem Obwodowej Komisji Lekarskiej do Spraw Inwalidztwa i Zatrudnienia z dnia 19 marca 1997 r., został zaliczony do pierwszej grupy inwalidów z ogólnego stanu zdrowia. Z orzeczenia tego wynika, że inwalidztwo I grupy istnieje od listopada 1996 r. W odwołaniu skarżący zarzucił organowi naruszenie prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 1b cyt. ustawy i powołał wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt: K 38/13. Nadto skarżący wskazał, że jego ojciec jest osobą niepełnosprawną, który wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Decyzją z dnia 30 sierpnia 2021 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzje organu l instancji. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy stwierdził, że w obecnej sytuacji prawnej nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1b cyt. ustawy, której niekonstytucyjność stwierdził Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13. Uznano jednak, że mimo błędnego stanowiska organu pierwszej instancji w powyższym zakresie decyzja organu l instancji odpowiada prawu. Powołując się na treść art. 17 ustawy stwierdzono, że zakres opieki jakiej wymaga ojciec skarżącego i jaki faktycznie wykonuje skarżący tj. pranie, gotowanie posiłków, podawanie leków, umawianie wizyt lekarskich, sprzątanie, pomoc w czynnościach związanych z higieną osobistą, nie uniemożliwia skarżącemu podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Podkreślono, że ojciec skarżącego, choć niewątpliwe schorowany to jednak nie jest osobą leżącą, czy obłożnie chorą. Porusza się sam, przy pomocy kul. Zdaniem Kolegium w niniejszej sprawie nie zachodzi związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy rezygnacją czy niepodejmowaniem zatrudnienia, a sprawowaną opieką przez skarżącego. Nadto organ ustalił, że oprócz skarżącego w równym stopniu zobowiązani do alimentacji ojca są również siostry i bracia skarżącego, którzy powinni i mogą angażować się przynajmniej finansowo w opiekę nad ojcem. Kolegium wskazało również, że skarżący w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym ojcem pobiera specjalny zasiłek opiekuńczy, przyznany decyzją z dnia [...] 2020 r. znak: [...] na okres od 1.11.2020 r. do 31.10.2021 r. W skardze do WSA w Krakowie skarżący zarzucił zaskarżonej decyzji naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 cyt. ustawy, i przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącego w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub egzystencji. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w całości podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko i wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd administracyjny w Krakowie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity Dz.U. z 2021 r., poz. 137 ze zm.) sąd kontroluje zaskarżone akty pod względem ich zgodności z prawem, przy czym nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, lecz granicami danej sprawy - art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r., poz. 329) - dalej jako: "p.p.s.a.". Sąd ma obowiązek dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu, biorąc pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, które mogły mieć wpływ na wynik sprawy, nawet jeżeli nie zostały podniesione w skardze. Sąd bada legalność zaskarżonej decyzji, jej zgodność z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Uchylenie decyzji następuje w szczególności w przypadku, gdy zaskarżony akt narusza przepisy prawa materialnego lub przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 3 § 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Skarga w niniejszej sprawie nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżona decyzja została wydana bez naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Rozstrzygając w sprawie organy nie naruszyły także przepisów prawa materialnego. Instytucję świadczenia pielęgnacyjnego reguluje, jak prawidłowo wskazało Kolegium, art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020 r., poz. 111) – dalej u.ś.r, w którym szczegółowo określono przesłanki, od spełnienia których uzależnione jest pozytywne rozpatrzenie wniosku opiekuna osoby niepełnosprawnej o przyznanie świadczenia mającego choć w niewielkim stopniu rekompensować brak możliwości świadczenia pracy w związku z opieką, jaką sprawuje nad osobą niepełnosprawną. Wskazane przez ustawę przesłanki muszą być spełnione kumulatywnie. Wskazany przepis jednocześnie bezpośrednio wskazuje przesłanki negatywne przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce lub ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom na których zgodnie z przepisami ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Z normy art. 17 ust. 1 powołanej ustawy wynika, że podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne jest rezygnacja z pracy zarobkowej, spowodowana koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o znacznym stopniu niepełnosprawności. Na równi z rezygnacją z zatrudnienia należy traktować niepodejmowanie pracy. Należy jednak wyraźnie podkreślić, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku osoby zobowiązanej do alimentacji, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Nie może być ono zatem traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Podkreślić należy, że jakkolwiek ustawa o świadczeniach rodzinnych nie zawiera definicji sprawowania opieki, to jednak z treści art. 17 ust. 1 wynika, że aby można było mówić o opiece w jej rozumieniu musi ona być "stała" lub "długoterminowa". Te określenia - "stała" lub "długoterminowa" - wskazują zaś na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie (zob. wyrok NSA z dnia 2 lutego 2017 r., sygn. akt l OSK 2201/15). Przepis art. 17 ust. 1 ustawy należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. System świadczeń rodzinnych został bowiem tak skonstruowany, aby rekompensować utratę dochodów z powodu konieczności pielęgnacji członka rodziny wymuszającej rezygnację lub niepodejmowanie zatrudnienia. Jednak wówczas wnioskujący musi sprawować stałą opiekę nad osobą niepełnosprawną i być jej niezbędny w tak znacznym wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między obiema tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowo skutkowy. Zdaniem Sądu, organ odwoławczy prawidłowo uznał, że w przedmiotowej sprawie skarżący nie spełnił przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki, ponieważ z zebranego materiału dowodowego nie wynika, aby opieka nad niepełnosprawnym ojcem sprawowana przez skarżącego wykluczała podjęcie przez niego jakiegokolwiek zatrudnienia. Jak wskazuje stan faktyczny sprawy ojciec skarżącego, choć niewątpliwe schorowany to jednak nie jest osobą leżącą, czy obłożnie chorą. Porusza się sam, za pomoc kul. Skarżący pomaga ojcu w codziennym funkcjonowaniu, robi posiłki, pomaga przy porannej i wieczornej toalecie, przy ubieraniu, umawia wizyty lekarskie, towarzyszy na spacerach, kładzie do łóżka i czuwa podczas snu ojca. W okresie grzewczym pali w piecu. Podkreślić jednak należy, że czynności takie jak: pranie, gotowanie posiłków, podawanie leków, umawianie wizyt lekarskich, sprzątanie, pomoc w czynnościach związanych z higieną osobistą - nie odbiegają od czynności, które wykonują osoby zajmujące się opieką nad starszymi rodzicami i jednocześnie pracujące zawodowo. Czynności te nie mają charakteru tego rodzaju, że należy je wykonywać przez cały dzień, a jedynie w ściśle określonych porach - z reguły rano i wieczorem, a zatem trudno uznać, że ich wykonywanie uniemożliwia podjęcia jakiejkolwiek pracy, chociażby w ograniczonym zakresie. Ponadto jak skarżący sam wskazał, czynności wykonywane podczas opieki nad ojcem nie należą do czynności niecierpiących zwłoki, wymagających stałej, czy też natychmiastowej pomocy opiekuna, który musi wykonywać je pilnie. Organ słusznie uwzględnił również okoliczność, że skarżący był aktywny zawodowo do listopada 2015 r. podczas gdy niezdolność do samodzielnej egzystencji ojca istnieje od listopada roku 1996 r. Ponadto podkreślić należy, że skarżący ma pięcioro rodzeństwa, które w równym stopniu, co skarżący zobowiązane jest alimentacyjnie względem ojca. Brak możliwości sprawowania osobistej opieki z powodów osobistych lub zawodowych nie zwalnia z obowiązków alimentacyjnych i zawsze daje możliwość ich realizacji chociażby w formie finansowej partycypacji w kosztach zapewnienia opieki. Tym samym Sąd w pełni podzielił stanowisko organów w zakresie ustalenia braku związku przyczynowo skutkowego pomiędzy sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym ojcem, a nie podejmowaniem zatrudnienia przez skarżącego. Na marginesie Sąd zauważa, że podniesiona w decyzji organu odwoławczego kwestia pobierania specjalnego zasiłku opiekuńczego nie miała znaczenia dla rozstrzygnięcia wobec ustalenia braku związku przyczynowego pomiędzy sprawowaniem opieki nad ojcem, a nie podejmowaniem zatrudnienia przez skarżącego. Gdyby taki związek przyczynowy zaistniał, sam fakt pobierania tego zasiłku nie wykluczałby skutecznego ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne, ponieważ jak wskazuje ugruntowane orzecznictwo sądów administracyjnych uprawionemu w takiej sytuacji służy prawo wyboru świadczenia. Konkludując, w ocenie Sądu, zaskarżone rozstrzygnięcie zostało oparte na prawidłowej analizie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, który pozwolił na wyczerpujące ustalenie istotnych okoliczności sprawy, to jest zakresu i rozmiaru sprawowanej przez skarżącego opieki nad ojcem. Ustalenia poczynione w tym zakresie znalazły odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Zaskarżona decyzja zawiera wyczerpujące uzasadnienie faktyczne i prawne podjętego przez organ rozstrzygnięcia, które w ocenie Sądu w całości odpowiada prawu. Mając na uwadze powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę oddalił jako bezzasadną.