III SA/Kr 1496/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Halina Jakubiec Sędziowie WSA Barbara Pasternak (spr.) WSA Maria Zawadzka Protokolant st. sekretarz sądowy Monika Wójcik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 maja 2016 r. sprawy ze skargi A Sp. z o.o. w N na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia 7 września 2015 r. nr [...] w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej za urządzanie gier na automatach poza kasynem gry I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, II. zasądza od Dyrektora Izby Celnej na rzecz A Sp. z o.o. w N kwotę 3137 (trzy tysiące sto trzydzieści siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Naczelnik Urzędu Celnego decyzją z dnia [...] 2015 r. znak: [...], wydaną na podstawie art. 207 Ordynacji podatkowej, art. 89 ust. 1 pkt 2, ust. 2 pkt 2, art. 90, art. 91 ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (Dz. U. nr 201, poz. 1540 ze zm.), wymierzył A sp. z o.o. z siedzibą w N karę pieniężną w wysokości 24.000 zł za urządzanie gier na automatach poza kasynem gry. W uzasadnieniu decyzji organ podał, że 27 stycznia 2015 r. funkcjonariusze Urzędu Celnego przeprowadzili kontrolę w zakresie przestrzegania przepisów regulujących urządzanie i prowadzenie gier hazardowych na stacji benzynowej "P" w R. Ze sporządzonego w trakcie kontroli protokołu wynikało, że w lokalu tym stwierdzono włączone i gotowe do gry dwa urządzenia, których właścicielami była J sp. z o.o., która zawarła z A sp. z o.o. z siedzibą w N umowę umożliwiającą funkcjonowanie spornych automatów w tym lokalu. Ponadto w trakcie kontroli na spornych urządzeniach przeprowadzono eksperyment w postaci gier kontrolnych. Organ przytoczył opisy przeprowadzonych eksperymentów i zaznaczył, że kontrolujący stwierdzili, że w lokalu urządzano gry na dwóch automatach z naruszeniem przepisów ustawy o grach hazardowych oraz ustawy Kodeks karny skarbowy. Organ przeanalizował treść przepisów regulujących warunki urządzania i zasady prowadzenia działalności w zakresie gier losowych, zakładów wzajemnych i gier na automatach i stwierdził, że gry na kontrolowanych automatach spełniają kryteria wymienione w art. 2 ust. 5 ustawy o grach hazardowych, dalej u.g.h., gdyż są to gry na urządzeniach elektronicznych organizowane w celach komercyjnych, a grający na przedmiotowych automatach nie ma możliwości uzyskania wygranej pieniężnej lub rzeczowej, ale gra ma charakter losowy. Ponadto eksperyment przeprowadzony przez funkcjonariuszy na spornych urządzeniach wykazał, że bębny zatrzymywały się samoczynnie bez udziału grającego; a w żadnej z przeprowadzonych gier grający nie miał wpływu na wynik gry. W ocenie organu I instancji nie ulegało też wątpliwości, że przedmiotowe gry na automatach organizowane były w celach komercyjnych i przynosiły organizatorowi określone dochody, bowiem rozpoczęcie gry uzależnione było od wpłaty określonej kwoty przez grającego. Ustalono także, że przedmiotowy lokal nie ma statusu kasyna. Naczelnik Urzędu Celnego uznał, że w rozpatrywanej sprawie za urządzającego nielegalną grę na automatach uznać należało również A sp. z o.o., który to podmiot stworzył odpowiednie warunki, aby nielegalne gry na automatach w ogóle mogły być prowadzone. Organ zaznaczył, że Spółka wynajęła lokal oraz zapewniała ciągłość przebiegu nielegalnych gier poprzez wykonywanie czynności, które w swoim efekcie prowadziły do realizowania wypłaty wygranej z nielegalnej gry hazardowej. Podkreślono, że zachowanie strony nie sprowadzało się jedynie do wynajmu powierzchni użytkowej, na której następnie zainstalowano automaty do nielegalnej gry hazardowej, lecz również na stworzeniu odpowiednich warunków, aby nielegalna gra na automatach w skontrolowanym lokalu w ogóle mogła być prowadzona oraz na realizowaniu przez nią czynności związanych z zapewnieniem ciągłego przebiegu nielegalnych gier na ujawnionych automatach. Organ wskazał, że w punkcie piątym umowy najmu lokalu z dnia 6 września 2014 r. wynajmujący zobowiązał się do stałego nadzorowania i monitorowania funkcjonowania urządzeń i niezwłocznego informowania najemcy o ewentualnych usterkach/uszkodzeniach/awarii urządzeń. Dlatego organ I instancji uznał, że zachodziły podstawy do nałożenia na A sp. z o.o. kary pieniężnej za urządzanie gier na automatach poza kasynem gry. Odwołanie od powyższej decyzji wniosła A sp. z o.o. z siedzibą w N, zarzucając: 1) naruszenie art. 14 ust. 1 oraz art. 6 ust. 1 u.g.h. w związku z art. 1 pkt 11 w związku z art. 8 ust. 1 dyrektywy 98/34/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 22 czerwca 1998 r. ustanawiającej procedurę udzielania informacji w dziedzinie norm i przepisów technicznych oraz zasad dotyczących usług społeczeństwa informacyjnego w związku z § 4, § 5, § 8 i § 10 w związku z § 2 pkt 1a, 2, 3, i 5 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie sposobu funkcjonowania krajowego systemu notyfikacji norm i aktów prawnych poprzez niewłaściwe zastosowanie ustawy o grach hazardowych w sytuacji, gdy urządzenia nie podlegają regulacji przedmiotowej ustawy, a ponadto ustawa nie podlega stosowaniu (w szczególności art. 6, 14 i inne ustawy) z uwagi na brak dopełnienia obowiązku notyfikacji, 2) naruszenie art. 2 ust. 3 u.g.h. poprzez jego zastosowanie w sytuacji, kiedy z treści opisu gry wynika, iż urządzenie nie spełniają przesłanek określonych definicją ustawową, brak jest ustalenia elementu losowego w grze, a faktycznie urządzenia służą celom zabawowo - zręcznościowym, które to urządzenia nie podlegają stosowaniu ustawy o grach hazardowych; 3) naruszenie art. 180 w związku z art. 121 § 1 i art. 122 Ordynacji podatkowej, dalej O.p. poprzez nieprzeprowadzenie postępowania dowodowego pozwalającego na ustalenie, kto faktycznie urządzał gry, 4) brak przeprowadzenia w myśl art. 180 O.p. dowodów, które pozwoliłyby na ustalenie najistotniejszych w sprawie okoliczności, tj. okoliczność zasad funkcjonowania urządzeń oraz okoliczność ustalenia kto urządzał gry; 5) rażące naruszenie art. 659 kc i nast. poprzez zupełne niezrozumienie instytucji umowy najmu i uznanie, iż oddający w najem przedmiot w tym powierzchnię w lokalu (stacja paliw) innemu podmiotowi (wynajmującemu) odpowiada za czynności wykonywane przez wynajmujące na najmowanej powierzchni; 6) błąd w ustaleniach stanu faktycznego poprzez jednoczesne ustalenie, że strona wynajęła spółce powierzchnię w lokalu pod wstawienie urządzeń, po czym sama miała urządzać gry na urządzeniach, 7) błąd w ustaleniach faktycznych wynikających bądź z pominięcia zeznań świadków B. K. i K. S., którzy zeznali, że urządzenia były obsługiwane przez mężczyznę, który w imieniu wynajmującego serwisował i obsługiwał urządzenia, 8) błąd logiczny w wywodach przejawiający się wewnętrzną sprzecznością wynikającą z jednej strony ze wskazania, że "urządzanie" oznacza m.in. zakup lub wynajem lokalu, stworzenie zasad i systemu danej gry, następnie ustalenie, iż ten lokal (a właściwie powierzchnię pod wstawienie urządzeń dokonuje spółka J sp. z o.o.), a następnie uznaje, iż to jednak strona urządzała gry, chociaż wynajęła powierzchnię pod wstawienie urządzeń innemu podmiotowi; 9) błąd logiczny poprzez przyjęcie, że strona przez m.in. dostawę prądu urządzała gry, przy braku prowadzenia postępowania wobec dostawy prądu, bez czego rozgrywanie gier nie byłoby możliwe; 10) rażące naruszenie art. 201 § 1 pkt 2 O.p. przejawiające się brakiem zawieszenia postępowania w sprawie w sytuacji przedstawienia przez WSA w Gliwicach postanowieniem z dnia 21 maja 2012 r. wydanym w sprawie III SA/Gl 1979/12, Trybunałowi Konstytucyjnemu zagadnienia prawnego, [...], wydaną na podstawie art. 233 § 1 pkt 1 Ordynacji podatkowej w związku z art. 8 ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych, utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Dyrektor Izby Celnej decyzja z dnia 7 września 2015 r. znak [...], wydana na podstawie art. 233 § 1 pkt. 1 Ordynacji podatkowej w zw. z art. 8 ustawy o grach hazardowych utrzymał w mocy decyzje organu pierwszej instancji. Analizując pojęcie "urządzania gier" organ uznał, że odwołująca się Spółka, jako udostępniająca część powierzchni swojego lokalu na automaty do gier, mogła być uznana za urządzającego gry w rozumieniu ustawy o grach hazardowych. Dlatego, w ocenie organu odwoławczego, organ I instancji słusznie wymierzył odwołującej się karę pieniężną, o której mowa w art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy o grach hazardowych. Oceniając zebrane dowody, Dyrektor Izby Celnej podzielił stanowisko organu I instancji i uznał, że skontrolowane urządzenia spełniały wymogi do zakwalifikowania gier na nich prowadzonych za gry na automatach w rozumieniu art. 2 ust. 3 ustawy o grach hazardowych. Potwierdziły to eksperymenty przeprowadzone przez funkcjonariuszy celnych na każdym z nich, które to eksperymenty wykazały, że bębny automatów zatrzymywały się samoczynnie bez udziału grającego, a w żadnej z przeprowadzonych gier grający nie miał wpływu na jej wynik. Bez wątpienia gry urządzane na spornych automatach miały również charakter komercyjny, tzn. były urządzane w celu osiągnięcia zysku i przynosiły ich właścicielowi określone dochody, bowiem rozpoczęcie gry było uwarunkowane wpłatą określonej kwoty przez grającego. Dlatego organ doszedł do przekonania, że eksperyment przeprowadzony na spornych urządzeniach dostatecznie potwierdził fakt losowego charakteru dostępnych na nich gier. Organ nie podzielił stanowiska o technicznym charakterze art. 6 ust. 1 oraz art. 14 ust. 1 u.g.h. Stwierdził też, że nawet gdyby hipotetycznie przyjąć, iż, ww. przepisy są przepisami technicznymi w rozumieniu dyrektywy 98/34/WE, to i tak przepisy te nie podlegałyby obowiązkowi ich uprzedniej notyfikacji Komisji Europejskiej, gdyż są one wyłączone spod obowiązku notyfikacji w oparciu o klauzulę derogacyjną przewidzianą w art. 10 ust. 1 dyrektywy 98/34/WE. Art. 10 ust. 1 dyrektywy 98/34/WE stanowi, że przepisów tej dyrektywy mówiących o obowiązku uprzedniej notyfikacji przepisów technicznych oraz zawierających klauzulę standstill nie stosuje się m. in. do takich przepisów krajowych, które stosują klauzule bezpieczeństwa, wprowadzone przez obowiązujące wspólnotowe akty prawne lub które ograniczają się do wykonania orzeczenia Trybunału Sprawiedliwości Wspólnot Europejskich. Organ odwoławczy podkreślił, że przepisy art. 6 ust. 1 i art. 14 ust. 1 ustawy o grach hazardowych są właśnie przejawem zastosowania klauzul bezpieczeństwa wprowadzonych przez obowiązujące unijne (dawniej wspólnotowe) akty prawne, a konkretnie wprowadzonych przez Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE) oraz przez dyrektywę 2006/123/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 12 grudnia 2006 r. dotyczącą usług na rynku wewnętrznym. Równocześnie przepisy art. 6 ust. 1 i art. 14 ust. 1 ustawy o grach hazardowych ograniczają się w istocie (w omawianym tutaj zakresie) jedynie do wykonania orzeczeń Trybunału Sprawiedliwości UE, a mianowicie do wykonania tych orzeczeń, w których TSUE wskazywał, w jaki sposób państwa członkowskie powinny w świetle przepisów TFUE regulować działalność w zakresie gier hazardowych. Organ powołał się na postanowienie Sądu Najwyższego z 28 listopada 2013 r. sygn. akt I KZP 15/13, z którego wynika, że, zakwestionowane przepisy mogą być niestosowane dopiero wtedy, gdy Trybunał wydał wyrok usuwający te przepisy z porządku prawnego, stwierdzając ich niekonstytucyjność, a zatem organ podatkowy do czasu stosownego orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego nie ma podstaw do kwestionowania mocy obowiązującej ustawy o grach hazardowych w kwestionowanym przez odwołującego się zakresie z uwagi na podnoszony argument o technicznym charakterze tych regulacji w rozumieniu dyrektywy 98/34/WE. Podobne stanowisko zajął Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 25 czerwca 2012 r. sygn. akt I FPS 4/12. Organ powołał się na stanowisko Trybunału Konstytucyjnego wyrażone w wyroku z 11 marca 2015 r. sygn. akt P 4/14 orzekł, dotyczące zgodności art. 14 ust. 1 i art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. z przepisami Konstytucji RP. Ponadto wyjaśniono, że norma zawarta w art. 89 u.g.h. nie stanowi typowej sankcji karnej, lecz posiada znamiona wyłącznie kary administracyjnej realizującej cel restytucyjny oraz prewencyjny. Zdaniem organu, fakt nałożenia na sprawcę czynu określonego w art. 107 k.k.s. kary grzywny, która ma charakter represyjny, nie wyklucza możliwości ukarania karą pieniężną w postępowaniu administracyjnym, która to kara ma charakter rekompensaty za niewpłacony podatek, jaki powinien wpłynąć z tytułu legalnie prowadzonej działalności. Organ zaznaczył, że przy sankcji administracyjnej, inaczej niż przy karnej, nie odgrywa żadnej roli wina zobowiązanego, jak też nie ma zastosowania zasada ne bis in idem. O podwójnym karaniu można mówić tylko wtedy, gdy kara administracyjna ma charakter represyjny. Podkreślenia wymaga, że nie każda kara administracyjna ma taki charakter i ustalenie jej charakteru musi być dokonane w oparciu o okoliczności konkretnej sprawy. Skargę na decyzję Dyrektora Izby Celnej wniosła A sp. z o.o. z siedzibą w N, zarzucając: 1) naruszenie art. 14 ust. 1 oraz art. 6 ust. 1 u.g.h. w związku z art. 1 pkt 11 i art. 8 ust. 1 dyrektywy 98/34/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 22 czerwca 1998 r. poprzez niewłaściwe zastosowanie ustawy o grach hazardowych w sytuacji, gdy urządzenia nie podlegają regulacji przedmiotowej ustawy, a ponadto w/w ustawa nie podlega stosowaniu (w szczególności art. 6, art. 14 i inne ustawy) z uwagi na brak dopełnienia obowiązku notyfikacji, 2) błąd w ustaleniach faktycznych przez przyjęcie, że to skarżąca urządzała gry, podczas gdy już Naczelnik Urzędu Celnego uznał, iż w tym samym zakresie przedmiotowym (te same urządzenia, miejsce i czas urządzania gier) urządzającym gry jest J sp. z o.o., którą organ celny ukarał karą pieniężną w wysokości 14.000 zł; 3) naruszenie art. 2 ust. 3 u.g.h. oraz art. 2 ust. 4 i 5 u.g.h. poprzez jego zastosowanie, w sytuacji kiedy z treści opisu gry wynika, iż urządzenia nie spełniają przesłanek określonych definicją ustawową a faktycznie służą celom zabawowo - zręcznościowym, 4) naruszenie art. 2 ust. 3, 4 i 5 u.g.h. poprzez powołanie się w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji na wszystkie definicje określone w przywołanych przepisach prawa, bez wskazania, którą z definicji gry na automacie urządzenia spełniają, 5) naruszenie art. 2 ust. 3, 4 i 5 u.g.h. przez uznanie, że urządzenia spełniają wszystkie definicje, w sytuacji w której definicje z art. 2 ust. 3 i 5 wzajemnie się wykluczają, 6) naruszenie art. 2 ust. 3 i 4 u.g.h. przez ich niewłaściwe zastosowanie, tj. uznanie, że urządzenia spełniają wskazane definicje gier na automatach, podczas gdy organ w żaden sposób nie wykazał, iż urządzenia wypłacają jakąkolwiek wygraną czy to pieniężną czy też rzeczową, a jeżeli rzeczową (art. 2 ust. 4), to o jaki czas uzyskane punkty umożliwiły przedłużenie czasu gry bądź o ile gier umożliwiły kontynuowanie gry; 7) rażące naruszenie art. 121 § 1 i 2 O.p. poprzez niewskazanie jakiego rodzaju są urządzenia (którą z definicji zawartych w art. 2 ustawy o grach hazardowych urządzenia wypełniają); 8) błąd w ustaleniach stanu faktycznego polegający na przyjęciu, że urządzenia spełniają definicję gier na automatach określona art. 2 ust. 3, 4 i 5 ustawy przy braku ustalenia możliwości wypłaty jakiejkolwiek wygranej (art. 2 ust. 3), wartości wygranej rzeczowej, lub ilości czasu pozwalającego na przedłużenie czasu gry (art. 2 ust. 4), czy też współczynnika losowości (art. 2 ust. 5); 9) błąd w ustaleniach faktycznych przez brak przeprowadzenia dowodu, a następnie wskazania w decyzji (chociażby w uzasadnieniu), jakiego rodzaju automatami do gier są urządzenia, 10) naruszenie art. 180 w zw. z art. 121 § 1, art. 122 O.p. poprzez nieprzeprowadzenie jakiegokolwiek postępowania dowodowego pozwalającego na ustalenie kto faktycznie urządzał gry, o ile gry te podlegały ustawie o grach hazardowych; 11) rażące naruszenie art. 190 w związku z art. 124 § 1 O.p. przez przeprowadzenie dowodów z przesłuchania świadków (cytowanych w decyzji organu l instancji) z pominięciem obowiązku poinformowania strony o zaplanowanej czynności przesłuchania; 12) brak przeprowadzenia w myśl art. 180 O.p. dowodów, które pozwoliłyby na ustalenie najistotniejszych w sprawie okoliczności, tj. okoliczność zasad funkcjonowania urządzeń oraz okoliczność ustalenia kto urządzał gry; 13) rażące naruszenie art. 659 k.c. i następne przez niezrozumienie instytucji umowy najmu, praw i obowiązków stron umowy najmu i uznanie, że oddający w najem przedmiot w tym powierzchnię w lokalu (stacja paliw) innemu podmiotowi (wynajmującemu) odpowiada za czynności wykonywane przez wynajmujące na najmowanej powierzchni; 14) błąd w ustaleniach stanu faktycznego poprzez jednoczesne ustalenie, że strona wynajęła spółce powierzchnię w lokalu pod wstawienie urządzeń, po czym sama miała urządzać gry na urządzeniach, do obsługi których nawet nie była uprawniona; 15) błąd ustaleniach faktycznych wynikających bądź z pominięcia zeznań świadków B. K. i K. S.; 16) błąd logiczny w wywodach, przejawiający się wewnętrzną sprzecznością wynikającą z jednej strony ze wskazania, że "urządzanie" oznacza m.in. zakup lub wynajem lokalu, stworzenie zasad i systemu danej gry, następnie ustalenie, iż ten lokal (a właściwie powierzchnię pod wstawienie urządzeń dokonuje spółka J sp. z o.o.), a następnie uznaje, iż to jednak strona urządzała gry, chociaż wynajęła powierzchnię pod wstawienie urządzeń innemu podmiotowi; 17) błąd logiczny poprzez przyjęcie, że strona przez m.in. dostawę prądu urządzała gry, przy braku prowadzenia postępowania wobec dostawy prądu, bez czego rozgrywanie gier nie byłoby możliwe; 19)rażące naruszenie art. 201 § 1 pkt 2 O.p. przejawiające się brakiem zawieszenia postępowania w sprawie, w sytuacji przedstawienia przez WSA w Gliwicach Trybunałowi Konstytucyjnemu, postanowieniem w sprawie III SA/Gl 1979/12 do rozstrzygnięcia zagadnienia prawnego, oraz nałożenia w tej samej sprawie – w tym samym zakresie przedmiotowym, przez Naczelnika Urzędu Celnego decyzją z czerwca 2015 r. znak: [...] kary pieniężnej na urządzającego gry J sp. z o.o. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Postanowieniem z dnia 17 stycznia 2016 r. WSA w Krakowie odmówił wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne powołane są do kontroli zgodności z prawem działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania administracyjnego, nie będąc przy tym związanym granicami skargi, stosownie do treści art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718), zwanej dalej "ppsa". Orzekanie - w myśl art. 135 ppsa - następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Sąd, uwzględniając skargę na decyzję, uchyla decyzję w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co wynika z art. 145 § 1 pkt 1 ppsa. Kontrolując zaskarżoną decyzję zgodnie z powyższymi kryteriami należało uznać, że skarga zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego mającym wpływ na wynik sprawy. Zdaniem Sądu organy dokonały błędnej interpretacji pojęcia "urządzający gry", użytego w art. 89 ust. 1 pkt. 2 u.g.h. Pozostałe zarzuty podnoszone w toku postępowania, nie znajdują uzasadnienia. Przede wszystkim należało rozważyć zasadność zarzutu dotyczącego stosowania przepisów u.g.h. pomimo braku notyfikacji przepisu art. 89 ust. 1 pkt. 2 w zw. z art. 14 i art. 2 ust. 5 u.g.h., w świetle art. 1 pkt. 11 i art. 8 ust. 1 dyrektywy nr 98/34/WE. Powyższe zagadnienie prawne budziło istotne wątpliwości w orzecznictwie. Prezes Naczelnego Sądu Administracyjnego wnioskiem z dnia 8 marca 2016 r. wystąpił o podjęcie przez skład siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego na podstawie art. 15 § 1 pkt 2 w związku z art. 264 § 1-3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) uchwały mającej na celu wyjaśnienie przepisów prawnych: "1. Czy art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy z 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (Dz. U. z 2015 r. poz. 612, ze zm.) jest przepisem technicznym w rozumieniu art. 1 pkt 11 dyrektywy 98/34/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 22 czerwca 1998 r. ustanawiającej procedurę udzielania informacji w dziedzinie norm i przepisów technicznych oraz zasad dotyczących usług społeczeństwa informacyjnego (Dz. Urz. UE. L z 1998 r. Nr 204, s. 37, ze zm.), którego projekt powinien być przekazany Komisji Europejskiej zgodnie z art. 8 ust. 1 akapit pierwszy tej dyrektywy i czy wobec braku notyfikacji tego przepisu w Komisji Europejskiej, mógł on być podstawą do wymierzenia kary pieniężnej za naruszenie niektórych przepisów ustawy o grach hazardowych? 2. Czy dla rekonstrukcji znamion deliktu administracyjnego opisanego w art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (Dz. U. z 2015 r. poz. 612, ze zm.) oraz stosowalności tego przepisu w sprawach o nałożenie kary pieniężnej, ma znaczenie brak notyfikacji oraz techniczny - w rozumieniu dyrektywy 98/34/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 22 czerwca 1998 r. ustanawiającej procedurę udzielania informacji w dziedzinie norm i przepisów technicznych oraz zasad dotyczących usług społeczeństwa informacyjnego (Dz. Urz. UE. L z 1998 r. Nr 204, s. 37, ze zm.) - charakter art. 14 ust. 1 tej ustawy?" 3. Czy urządzający gry na automatach poza kasynem gry, bez koncesji i wymaganej rejestracji automatu, podlega karze pieniężnej, o której mowa w art. 89 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (Dz. U. z 2015 r. poz. 612, ze zm.), czy też karze pieniężnej przewidzianej w art. 89 ust. 1 pkt 2 tej ustawy?". Naczelny Sąd Administracyjny podjął uchwałę w dniu 16 maja 2016 r., II GPS 1/16, zgodnie z którą: " 1. Art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy z 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (Dz. U. z 2015 r. poz. 612, ze zm.) nie jest przepisem technicznym w rozumieniu art. 1 pkt 11 dyrektywy 98/34/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 22 czerwca 1998 r. ustanawiającej procedurę udzielania informacji w dziedzinie norm i przepisów technicznych oraz zasad dotyczących usług społeczeństwa informacyjnego (Dz. Urz. UE. L z 1998 r. Nr 204, s. 37, ze zm.), którego projekt powinien być przekazany Komisji Europejskiej zgodnie z art. 8 ust. 1 akapit pierwszy tej dyrektywy i może stanowić podstawę wymierzenia kary pieniężnej za naruszenie przepisów ustawy o grach hazardowych, a dla rekonstrukcji znamion deliktu administracyjnego, o którym mowa w tym przepisie oraz jego stosowalności w sprawach o nałożenie kary pieniężnej, nie ma znaczenia brak notyfikacji oraz techniczny - w rozumieniu dyrektywy 98/34/WE - charakter art. 14 ust. 1 tej ustawy. 2. Urządzający gry na automatach poza kasynem gry, bez względu na to, czy legitymuje się koncesją lub zezwoleniem - od 14 lipca 2011 r., także zgłoszeniem lub wymaganą rejestracją automatu lub urządzenia do gry - podlega karze pieniężnej, o której mowa w art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (Dz. U. z 2015 r. poz. 612, ze zm.)". Przepis art. 269 § 1 ppsa nie pozwala żadnemu składowi sądu administracyjnego rozstrzygnąć sprawy w sposób sprzeczny ze stanowiskiem zawartym w uchwale i przyjmować wykładni prawa odmiennej od tej, która została przyjęta przez skład poszerzony Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienie NSA z dnia 8 lipca 2014 r., II GSK 1518/14; wyrok NSA z dnia 26 listopada 2014 r., II FSK 1474/14). Jeżeli skład sądzący w sprawie nie stwierdzi zasadności uruchomienia trybu przewidzianego w art. 269 ppsa – a taka sytuacja ma miejsce w niniejszej sprawie - to obowiązany jest respektować stanowisko wyrażone w uchwale składu poszerzonego Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. wyrok NSA z dnia 4 lutego 2015 r., II OSK 1632/13). W związku z powyższym należy stwierdzić, że nie mógł w niniejszej sprawie osiągnąć zamierzonego skutku zarzut zawarty w pkt. 1 skargi, dotyczący bezpodstawnego - wobec braku notyfikacji - zastosowania przepisów u.g.h. Za nieuzasadniony należało również uznać zarzut zawarty w pkt. 19 skargi dotyczący naruszenia art. 201 § 1 pkt. 2 o.p. przez brak zawieszenia postępowania z przyczyn podanych w uzasadnieniu tego zarzutu. Zgodnie z tym przepisem organ podatkowy zawiesza postępowanie, jeżeli rozstrzygnięcie zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd pozostaje w takim związku z postepowaniem podatkowym, że bez jego rozstrzygnięcia nie jest możliwe rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji, nie zaś wydanie decyzji określonej treści. Stwierdzić należy, że stanowisko organu odwoławczego, iż nie istniały podstawy do zawieszenia postępowania na podstawie art. 201 § 1 pkt. 2 o.p. było prawidłowe. Ponadto słusznie stwierdził organ, że samo wystąpienie do Trybunału Konstytucyjnego o zbadanie zgodności z ustawą zasadniczą danego przepisu nie pozbawia go konstytucyjności, a organ podatkowy działa na podstawie i w granicach prawa, mającego zastosowanie w danej sprawie. Należy podkreślić, że same tylko wątpliwości, dotyczące konstytucyjności obowiązujących przepisów prawa, nie dają podstaw prawnych, czy też uzasadnionych przesłanek do stwierdzenia, że rozstrzygnięcie tej kwestii w innym postępowaniu niż prowadzone lub w innej, choćby tożsamej sprawie, stanowi zagadnienie wstępne, o którym mowa w art. 201 § 1 pkt 2 O.p Ponadto należy zauważyć, że ustawodawca nie powiązał możliwości zastosowania tej instytucji z oczekiwaniem na ogłoszenie orzeczenia Trybunału. Zawieszenie postępowania może nastąpić tylko i wyłącznie w przypadkach określonych przez ustawodawcę, który wyczerpująco określił jego przesłanki. Sam fakt zainicjowania postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym nie stwarzał więc obowiązku zawieszenia postępowania w kontrolowanej sprawie. Przede wszystkim jednak rację ma organ, że kontrolowane postępowanie toczyło się wobec spółki prawa handlowego, natomiast przedstawione Trybunałowi Konstytucyjnemu pytanie dotyczyło możliwości równoczesnego karania osoby fizycznej za przestępstwo skarbowe i wymierzenia tej osobie fizycznej kary na pieniężnej na podstawie art. 89 ust. 1 pkt. 1 i 2, ust. 2 pkt. 1 i 2 u.g.h. Sąd nie znalazł także podstaw, aby uznać za usprawiedliwiony zarzut dotyczące braku zawieszenia postępowania z uwagi na toczące się postępowanie karnoskarbowe o czyn z art. 107 § 1 k.k.s., ponieważ oczywiście postępowanie to dotyczyło innego niż skarżąca podmiotu. Spółka z o.o. jako osoba prawna odpowiada za swoje działania (lub zaniechania) jako jednostka organizacyjna według art. 89 u.g.h., natomiast osoba fizyczna, której zachowanie wypełnia znamiona czynu zabronionego opisanego w art. 107 § 1 k.k.s., przy czym zachowanie to cechuje znamię zawinienia, ponosi odpowiedzialność za swój własny, przez nią popełniony czyn. Sankcja wynikająca z art. 89 u.g.h. nie stanowi sankcji karnej, lecz jest karą administracyjną, która realizuje cel restytucyjny i prewencyjny, a nie represyjny, którą to funkcję spełnia kara grzywny orzekana na podstawie art. 107 k.k.s. Zatem zagrożenie podwójnego karania tego samego podmiotu mogłoby dotyczyć wyłącznie osoby fizycznej, na którą zostałaby nałożona karę administracyjna, oraz która zostałaby skazana na grzywnę na podstawie art. 107 k.k.s. W związku z tym zarzutem należy wskazać również, że ustalenie w postępowaniu karno-skarbowym osoby odpowiadającej za przestępstwo skarbowe z art. 107 k.k.s. lub wykroczenie skarbowe z art. 107 § 4 k.k.s. nie wiąże organu wymierzającego karę administracyjną z art. 89 ust. 1 u.g.h. Z przepisów u.g.h. nie wynika również, aby kara za urządzenia gier na automatach poza kasynem gry mogła być wymierzona tylko jednemu podmiotowi urządzającemu nielegalnie gry. Za chybione należało uznać również zarzuty skargi, sprowadzające się do twierdzenia, że sporne automaty służą celom zabawowo-zręcznościowym i w związku z tym nie podlegają przepisom u.g.h., zaś organy prowadzące postepowanie miały obowiązek przeprowadzenia wskazanych przez skarżąca dowodów, a to wobec braku wiedzy merytorycznej do przeprowadzania gry na urządzeniach i oceny zasad funkcjonowania urządzeń. Skarżąca twierdzi, że ustalenie charakteru automatów oparte zostało wyłącznie na "widzimisię" urzędników celnych, którzy przeprowadzali kontrolę w lokalu, dlatego ustalenie tych okoliczności powinno odbywać się po uzyskaniu opinii biegłego posiadającego wiedze w tym zakresie. Zarzuty te są nieuzasadnione. Sąd w składzie rozpoznającym sprawę podziela pogląd o kompetencji organów podatkowych do czynienia własnych ustaleń w przedmiocie charakteru automatów do gier. W toku postępowania prowadzonego w przedmiocie wymierzenia kary na podstawie art. 89 ust. 1 pkt. 2 u.g.h. organy prowadzą samodzielne ustalenia dotyczące istnienia przesłanek nałożenia takiej kary. Zatem w toku postępowania w przedmiocie wymierzenia kary za urządzanie gier poza kasynem gry, zgodnie z art. 180 § 1 o.p. jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. Zgodnie z art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h., karze pieniężnej podlega urządzający gry na automatach poza kasynem gry. W świetle brzmienia przytoczonej regulacji nałożenie kary pieniężnej wymaga ustalenia, że gra urządzana poza kasynem stanowiła grę na automacie, w rozumieniu powołanej u.g.h. Wymaga więc przeprowadzenia postępowania, w którym organy celne muszą samodzielnie ustalić ustawowe przesłanki nałożenia takiej kary. W tym zakresie mogą korzystać we wszelkich środków dowodowych. I tak stosownie do treści art. 30 ust. 2 pkt. 3 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o Służbie Celnej (Dz.U. 2013.1404), dalej u.s.c. w brzmieniu obowiązującym w dacie przeprowadzenia eksperymentu, Służbie Celnej podlega kontrola przestrzegania przepisów regulujących urządzanie i prowadzenie gier hazardowych, o których mowa w ustawie z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych, oraz zgodność tej działalności z udzieloną koncesją lub zezwoleniem oraz zatwierdzonym regulaminem. Art. 32 u.s.c. zawiera katalog uprawnień funkcjonariuszy wykonujących kontrolę. Zgodnie z brzmieniem art. 32 ust. 1 pkt. 13 u.s.c. (obowiązującym do dnia 2 stycznia 2016 r. tj. do dnia wejścia w życie art. 116 pkt. 4 u.g.h.): "Funkcjonariusze wykonujący kontrolę są uprawnieni do przeprowadzenia w uzasadnionych przypadkach, w drodze eksperymentu, doświadczenia lub odtworzenia możliwości gry na automacie, gry na automacie o niskich wygranych lub gry na innym urządzeniu." Protokół sporządzony z kontroli stanowi materiał dowodowy podlegający ocenie organu prowadzącego postępowanie administracyjne. Strona może podważać ustalenia dokonane w toku kontroli. W kontrolowanym postępowaniu, ustaleń dotyczących charakteru gier na spornych urządzeniach dokonały organy na podstawie danych zawartych w protokole kontroli z dnia 27 stycznia 2010 r. nr [...]. Na tej podstawie ustalono, że sporne urządzenia są automatami do gry w rozumieniu art. 2 ust. 5 u.g.h.– automaty wypłacały wygrane pieniężne a gry miały charakter losowy – udział gracza sprowadzał się tylko do wciśnięcia przycisku uruchamiającego grę i obserwowania jej przebiegu. Wynik gier był więc niezależny od zręczności grającego. Nieuzasadnione są zdaniem Sądu zarzuty skargi dotyczące oparcia rozstrzygnięcia na niepełnym materiale dowodowym, co miało być wynikiem naruszenia przepisów o.p. wskazanych w skardze. Sąd orzekający stoi na stanowisku, że okoliczność ta nie obligowała organów prowadzących postępowanie o wymierzenie kary pieniężnej do prowadzenia dalszych dowodów – w szczególności celem potwierdzenia stanowiska skarżącej o zabawowo-zręcznościowym charakterze urządzeń. Za udowodnione uznać należało na podstawie przeprowadzonych eksperymentów, że grający nie miał żadnego wpływu na to, w jakiej konfiguracji zostaną ułożone symbole na ekranie, zatem wynik gry zależny był od przypadku a nie od umiejętności gracza. Stwierdzić należy, że w toku postępowania organy zebrały rozpatrzyły materiał dowodowy zgodnie z przepisami o.p. i nie naruszyły przepisów wskazanych w skardze. Charakter spornych urządzeń został prawidłowo ustalony i określony a przeprowadzone postępowanie dowodowe dające podstawę do tych ustaleń Sąd uznaje za prawidłowe, zatem organy nie miały obowiązku prowadzenia dalszych dowodów. Wbrew zarzutom skargi organy ustaliły, że skontrolowane urządzenia spełniły ustawowe wymogi do zakwalifikowania gier na nich prowadzonych za gry na automatach w rozumieniu art. 2 ust. 3 u.g.h., ponieważ umożliwiały grającemu uzyskanie wygranej pieniężnej a gry na nich prowadzone miały charakter losowy (str. 5 uzasadnienia zaskarżonej decyzji). Za uzasadnione należało natomiast uznać zarzuty kwestionujące stanowisko organów, zgodnie z którym w stosunku do skarżącej jako wynajmującej część powierzchni lokalu pod zainstalowanie i eksploatację automatów przez inny podmiot, zasadne było zastosowanie przepisów u.g.h. i wydanie decyzji nakładającej karę pieniężną z tytułu urządzania gier poza kasynem gry. Stanowisko takie należy uznać za przedwczesne. Kwestią sporną pozostaje, czy skarżąca jako wynajmująca powierzchnię pod instalację automatów do gier może być uznana za podmiot urządzający gry na automatach, czyli, czy prawidłowa jest dokonana przez organy wykładnia pojęcia "urządzający gry". Przypomnieć więc należy, że zgodnie z art. 89 ust. 1 u.g.h., karze pieniężnej podlega: 1. urządzający gry hazardowe bez koncesji lub zezwolenia, bez dokonania zgłoszenia, lub bez wymaganej rejestracji automatu lub urządzenia do gry, 2. urządzający gry na automatach poza kasynem gry, 3. uczestnik w grze hazardowej urządzanej bez koncesji lub zezwolenia. Sankcja w postaci kary pieniężnej nakładana jest na podmiot urządzający gry hazardowe i gry na automatach, a więc dokonujący "urządzania gier". Zdaniem Sądu stanowisko organu co do tego, że skarżący był podmiotem "urządzającym gry" w rozumieniu przepisu art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. nie zasługuje na aprobatę. Trafnie wskazały organy, że pojęcie "urządzanie gier" nie posiada w u.g.h. definicji legalnej. Oznacza to konieczność posłużenia się przy interpretacji tego przepisu powszechnie przyjętym znaczeniem słowa "urządzanie". Według "Uniwersalnego słownika języka polskiego" (pod red. Prof. S. Dubisza, PWN, W-wa 2003), pojęcie "urządzić, urządzać" stanowi synonim takich pojęć jak "wyposażać, zaopatrzyć w coś", "zagospodarowywać jakieś miejsce", "zorganizować jakieś przedsięwzięcie" itp. W tym kontekście zwrot "urządzanie gier" w rozumieniu art. 89 ust. 1 u.g.h. obejmuje niewątpliwie podejmowanie aktywnych działań, czynności dotyczących zorganizowania przedsięwzięcia w zakresie gier na automatach, w znaczeniu art. 2 ust. 3 i ust. 5 ustawy. Uznać należy, że w praktyce, w odniesieniu do takiej działalności jak urządzanie gier na automatach obejmuje w szczególności zachowania aktywne polegające na zorganizowaniu i pozyskaniu odpowiedniego miejsca na zamontowanie urządzeń, przystosowania go do danego rodzaju działalności, umożliwienie dostępu do takiego miejsca nieograniczonej ilości graczy, utrzymywanie automatów w stanie stałej aktywności umożliwiające ich sprawne funkcjonowanie, wypłacanie wygranych (w stosunku do automatów o których mowa w art. 2 ust. 3 u.g.h.), a także czynności związane z obsługą urządzeń czy zatrudnieniem odpowiedniego przeszkolonego personelu. Podmiot wykonujący takie właśnie działania, może być uznany za urządzającego gry w rozumieniu art. 89 ust. 1 u.g.h. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika natomiast, iż podstawą do ustalenia, że skarżący jest "urządzającym gry" był fakt zawarcia umowy najmu powierzchni, oraz pobierania z tego tytułu czynszu. Organy, bazując wyłącznie na "słownikowym" znaczeniu pojęcia "urządzanie" przyjęły, że urządzającym gry na automatach poza kasynem gry w rozumieniu art. 89 ust. 1 pkt. 2 u.g.h jest każdy podmiot, zaangażowany w udostępnienie automatu, zarządzanie nim lub czerpanie z tego procederu korzyści. Rację należy przyznać organowi, że sama tyko okoliczność, iż dany podmiot nie jest właścicielem automatów nie może przesądzać o braku przesłanek do wymierzenia kary za urządzanie gier. Jednakże, skoro warunkiem wymierzenia kary jest urządzanie gier a nie tytuł własności do kwestionowanych urządzeń, to organ powinien wykazać, że ukarany podmiot podejmował działania, które bez wątpliwości decydują o tym, że ten właśnie podmiot urządza gry na automatach. Podkreślić należy, że przepis art. 89 ust. 1 u.g.h. nakłada na podmioty "urządzające gry" sankcję w postaci kary administracyjnej, zatem ustalenie zakresu jego zastosowania nie może być dokonywane w drodze wykładni rozszerzającej. Z treści zawartej przez skarżącą umowy nie wynika, aby skarżący zobowiązał się do jakichkolwiek innych działań, poza wykonaniem postanowień umownych, tj. udostępnieniem części powierzchni lokalu za określony w umowie stały czynsz. Wbrew twierdzeniom organu, postanowienia umowy o zobowiązaniu się skarżącej do powstrzymania od prowadzenia działalności konkurencyjnej (§ 4 pkt. 2 i 3) nie świadczy o urządzaniu przez skarżącą gier na spornych automatach. Umowa nie nakładała na skarżącą obowiązków związanych z eksploatacją automatów - przeczy takiemu ustaleniu jej treść. Zapis umowy dotyczący obowiązku nadzorowania i monitorowania funkcjonowania urządzeń wynikał z obowiązku wynajmującego informowania o ewentualnych uszkodzeniach urządzeń. Organ nie odniósł się natomiast do treści zeznań świadków, przesłuchanych w dniu kontroli (23 lutego 2015 r., k. 48 akt. adm.) pomimo wynikającego z art. 191 O.p. obowiązku. Z zezań tych nie wynika, aby pracownicy skarżącej podejmowali jakąkolwiek aktywność, która może być uznana za urządzanie gier na automatach. Ustalenie więc, że skarżąca urządzała takie gry dokonane zostało z pominięciem przeprowadzonych przez organ dowodów czyli z naruszeniem art. 191 O.p. Nie jest także wbrew stanowisku organów korzyścią z urządzania gier pobierany przez skarżącą czynsz, który stanowi ustalony umownie ekwiwalent za wydzierżawienie powierzchni a nie zysk z działania automatów. Materiał dowodowy sprawy nie uzasadnia także przyjęcia, że wysokość czynszu była uzależniona od wysokości zysku właścicieli automatów. Tak dokonana ocena narusza zdaniem Sądu przepis art. 89 ust. 1 pkt. 2 u.g.h. przez błędną jego interpretację. Jej przyjęcie oznaczałoby bowiem, iż w przypadku, gdy dany lokal nie stanowi własności podmiotu eksploatującego automaty do gier, to zawsze występuje wielość podmiotów urządzających gry, tj. nie tylko podmiot eksploatujący automat, ale i podmiot (co najmniej jeden, zakładając brak podnajmu) oddający temu podmiotowi powierzchnię do eksploatacji automatów). Zwrócić należy uwagę, że zgodnie z art. 35 pkt 6 u.g.h., wniosek o koncesję na kasyno gry powinien zawierać "odpis dokumentów wskazujących na prawo do władania budynkiem (lokalem) lub umowy zobowiązującej do oddania we władanie budynku (lokalu), w którym będą urządzane gry". Regulacja ta niewątpliwie wskazuje, że na gruncie przepisów u.g.h. brak tożsamości pomiędzy urządzaniem gier a zawarciem umowy zobowiązaniowej, uprawniającej do korzystania z lokalu (z jego części). Brak jest zatem podstaw prawnych, by już samą czynność cywilnoprawną oddania lokalu lub jego części do władania innemu podmiotowi dla eksploatacji automatów utożsamiać z pojęciem "urządzanie gier" w znaczeniu art. 89 ust.1 u.g.h. W konsekwencji oddanie lokalu (lub części jego powierzchni) nie może być uznane za wystarczającą przesłankę do kwalifikowania podmiotu wynajmującego lokal pod eksploatację automatów jako urządzającego gry i podlegającego karze pieniężnej. O udziale wynajmującego (wydzierżawiającego) lokal lub jego część można mówić, gdy – nawet wbrew postanowieniom zawartej umowy najmu, rzeczywiście aktywnie uczestniczy on we wskazanych wyżej czynnościach i działaniach, przy czym jego zachowania wynikają z porozumienia dokonanego z podmiotem wstawiającym automat i eksploatującym go, a dotyczącym wspólnego prowadzenia przedsięwzięcia w zakresie gier na automatach (gier hazardowych). Ponownie rozpatrując sprawę organy, rozważając zasadność wymierzenia skarżącej kary winny uzupełnić postępowanie dowodowe celem bezspornego ustalenia, jaki podmiot faktycznie umożliwiał podłączanie urządzeń, ich techniczną obsługę, usuwanie awarii i wypłacanie wygranych. Oceniając ponownie działania skarżącej organy wezmą pod uwagę przedstawione wyżej stanowisko w kwestii interpretacji pojęcia "urządzanie gier", jako koniecznej przesłanki przy wymierzeniu kary administracyjnej z art. 89 ust. 1 pkt. 2 w zw. z ust. 2 pkt. 2 u.g.h. Z powołanych wyżej przyczyn Sąd orzekł na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) w zw. z art. 135 ppsa jak w pkt. I sentencji. O kosztach postępowania orzeczono stosownie do art. 205 § 2 ppsa., mając na względzie wynagrodzenie pełnomocnika strony, będącego adwokatem, ustalone zgodnie z § 6 pkt 5 w zw. z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. a) rozporz. Min. Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (t. j. Dz. U. z 2013 r., poz. 461 ze zm.).