III SA/Kr 1499/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Piotr Lechowski (spr.) Sędziowie WSA Dorota Dąbek WSA Hanna Knysiak – Molczyk Protokolant Ewelina Knapczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 maja 2014 r. sprawy ze skargi K. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 25 września 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego skargę oddala. Decyzją nr [....] z dnia 25 września 2013r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpatrzeniu odwołania K. G. utrzymało w mocy zaskarżaną decyzję Prezydenta Miasta z dnia [....] 2013r. znak [....], którą orzeczono o odmowie przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego na osobę uprawnioną: D. G. na okres od 1 czerwca 2013r. do 30 września 2013r. W podstawie prawnej decyzji Organu Odwoławczego wskazano na przepisy art. 9, 10, 12, 15, 18, 20 i 25 ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t. j. Dz. U. z 2012r. poz. 1288 ze zm.) w związku z art. 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2006 nr 139, poz. 992 z późn. zm.) i art. 138 § 1 pkt 1 kodeksu postępowania administracyjnego oraz ogólnie rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z 7 lipca 2010r. w sprawie sposobu i trybu postępowania, sposobu ustalania dochodu oraz wzorów wniosku, zaświadczeń i oświadczeń o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego (Dz. U. nr 123, poz. 836 ze zm.). Uzasadniając decyzję Organ Odwoławczy wskazał następujące okoliczności faktyczne i motywy prawne przyjęte za podstawę rozstrzygnięcia. K. G. dnia 26 czerwca 2013r. złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia alimentacyjnego na uprawnioną, małoletnią ur.[....] 2004r. córkę D. G. Organ I instancji na podstawie złożonych przez wnioskodawczynię dokumentów ustalił, że uzyskany w roku 2011, t. j. w roku poprzedzającym okres świadczeniowy, przeciętny miesięczny dochód na osobę w rodzinie wnioskującej wyniósł kwotę 1291,73 zł. Zgodnie art. 9 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty 725zł. W uzasadnieniu swej decyzji Organ I instancji wskazał na jakiej podstawie ustalił łączną kwotę dochodu w rodzinie K. G. na kwotę 31.001.46 zł za rok 2011, co dawało przeciętny miesięczny dochód rodziny na kwotę 2.583.45 zł, a na osobę w rodzinie połowę tej kwoty t. j. 1291.73 zł, która przekracza ustawowe kryterium. Wskazując na przekroczenie kryterium dochodowego Organ I instancji odmówił przyznania świadczenia alimentacyjnego na wskazany okres. W odwołaniu od powyższej decyzji K. G. podniosła, że nie jest dla niej zrozumiałe, że ustalony dochód na osobę w rodzinie przekracza ustawowy próg, podczas gdy koszty utrzymania jej rodziny są znaczne, a składają się na nie m. in. najem mieszkania w kwocie 900 zł miesięcznie, prąd + gaz – 170 zł oraz wywóz śmieci i inne media – ok. 100 zł. Wskazała, że uwzględnienie tych wydatków, które wpływają na miesięczny dochód członka rodziny, uzasadni przyznanie jej świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Organ Odwoławczy przytoczył treść przepisów art. 9 ust. 1, 2,3, 4 i 4a ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. W szczególności wskazano, że w myśl art. 9 ust. 4 tej ustawy w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny w roku poprzedzającym okres świadczeniowy, ustalając dochód członka rodziny, uzyskany w tym roku dochód dzieli się przez liczbę miesięcy, w których dochód ten był osiągnięty, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w dniu ustalenia prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Przytoczono także przepis art. 9 ust. 4a stanowiący, że w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny po roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy jego dochód ustala się na podstawie dochodu członka rodziny, powiększonego o kwotę uzyskanego dochodu z miesiąca następującego po miesiącu, w którym dochód został osiągnięty, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w dniu ustalenia prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Organ odwoławczy wskazał, że ustawa o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, nie zawiera definicji dochodu i dochodu rodziny, odsyłając w przepisach art. 2 pkt 4 i 5 do ustawy o świadczeniach rodzinnych, co do znaczenia, odpowiednio, pojęć dochodu i dochodu rodziny. Odnosząc się do zarzutów odwołania wyjaśniono, że ustawa o pomocy osobom uprawnionym do alimentów ściśle określa zasady przyznawania świadczeń z funduszu alimentacyjnego poprzez wyliczenie kryteriów, w tym m. in. kryterium dochodowego. Podkreślono, że ustalając wysokość kryterium dochodowego, którego przekroczenie wyłącza powstanie prawa do świadczenia oraz określając zasady obliczenia dochodu i dochodu w rodzinie ustawa nie zawiera żadnego wskazania, co do odliczania od ustalonego wedle jej zasad dochodu, wydatków poniesionych przez rodzinę. Samorządowe Kolegium Odwoławcze podzieliło natomiast stanowisko organu I instancji, że podstawą wyliczenia dochodu rodziny powinien być dochód za rok 2011r. Powtórzono też ustalenia organu I instancji, oparte na dokumentach sprawy, z których wynikało, że uzyskany w roku podatkowym 2011 przez K. G. podlegający opodatkowaniu dochód wyniósł kwotę 27.370.48 zł, od której zgodnie z ustawą o świadczeniach rodzinnych odjęto, należny podatek w kwocie 146.00 zł, składki na ubezpieczenie społeczne w wysokości 3.742.96 zł oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne w kocie 2.186.78 zł. Po tych odliczeniach dochód wyniósł kwotę 21.294.74 zł i ulegał zgodnie z zasadami ustalenia dochodu, powiększeniu o kwotę 9.706.72 zł z tytułu alimentów wyegzekwowanych od dłużnika. Stanowiąca dochód rodziny suma 31.000.46 zł (21.296.74 plus 9.706.72 zł) stanowiła podstawę ustalenia przeciętnego miesięcznego dochodu rodziny (2.538.62 zł) oraz miesięcznego dochodu członka rodziny w 2011r. (1.291.81zl). Z tych względów Organ Odwoławczy utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję na podstawie art. 138 § 1 k. p. a. Skargę, nazwaną "odwołaniem" do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na tę decyzję, z wnioskiem o jej "uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi I instancji lub poprzez merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy w inny sposób niż zaskarżona decyzja", wniosła K. G. Nie wskazując naruszonego przepisu prawa podniosła, że nie może się zgodzić z "rzekomym" przekroczeniem kryterium dochodowego, gdyż akurat w 2011r. ojciec dziecka regulował alimenty "dobrowolnie" i to ponad zasądzoną kwotę, a nadto pracodawca wypłacał jej premie uznaniowe. Te zdarzenia "zawyżyły" dochód otrzymywany przez skarżącą w 2011r., a w następnym okresie ojciec zaniechał łożenia na utrzymanie dziecka, zmniejszyło się też wynagrodzenie skarżącej. Skarżąca podniosła, że małoletnia uprawniona do alimentów z uwagi na zajęcia pozaszkolne wymaga dodatkowych wydatków, a rozpoznanie sprawy winno nastąpić poprzez głęboką analizę wydatków i przychodów rodziny. Na rozprawie, poprzedzającej wydanie wyroku profesjonalny pełnomocnik skarżącej podtrzymując żądanie skargi, podniósł, że organowi nie znana była okoliczność, że skarżąca dotknięta jest chorobą psychiczną, że jej aktualna sytuacja majątkowa jest bardzo trudna, a egzekucja alimentów jest bezskuteczna. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie podtrzymując ustalenia i stanowisko prawne. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył: Skarga jest bezzasadna, gdyż zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Stosownie do przepisu art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r., Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. 2012r. poz. 270 ze zm. – dalej ustawa P. p. s. a.) w związku z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. W sprawie przedmiotem kontroli jest zgodność z prawem zaskarżonej decyzji. Sprawując tę kontrolę, zgodnie z art. 134 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – dalej P. p. s. a. – sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany wnioskami i zarzutami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W związku z zawartym w skardze alternatywnym wnioskiem o "merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy w innymi sposób niż zaskarżona decyzja" stwierdzić należy, iż nie znajduje on oparcia w przepisach prawa. Sposób rozstrzygnięcia sądu administracyjnego w przypadku uwzględnienia skargi na decyzję wydaną w postępowaniu administracyjnym w wyczerpującym zakresie regulują przepisy art. 145 § 1 ustawy P. p. s. a. Zarazem należy podkreślić, że zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a – c, uwzględnić skargę przez uchylenie decyzji (w całości albo w części) sąd administracyjny może wówczas, jeżeli stwierdzi: a/ naruszenie prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, b/ naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c/ inne naruszenie przepisów prawa, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Wynika z tego, że nie każde naruszenie przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania daje podstawę do uwzględnienia skargi. Naruszenie prawa materialnego musi mieć bezpośredni związek z rozstrzygnięciem, polegający na tym, że gdyby naruszenia prawa nie było, to wynik sprawy (a więc treść rozstrzygnięcia) byłby inny. Natomiast naruszenie przepisów postępowania wówczas może stanowić podstawę uchylenia decyzji, gdy istnieje prawdopodobieństwo, że gdyby tego naruszenia nie było, wynik sprawy mógłby być inny. Kontrola zaskarżonej decyzji dokonana na powyższych zasadach prowadzi do przedstawionego wyżej wniosku o bezzasadności skargi. Jak wynika z preambuły do ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t. j. Dz. U. 2012r. 1228 ze zm.), celem uregulowań ustawy jest m. in. nałożenie na państwo obowiązku wspierania osób znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej z powodu niemożności wyegzekwowania alimentów łącznie z działaniami zwiększającymi odpowiedzialność osób zobowiązanych do alimentacji. Ustawa o pomocy osobom uprawnionym do alimentów – dalej ustawa – określając w Rozdziale 3 warunki nabywania prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego, określiła w art. 9 ust. 2 granice udzielanego przez państwo wsparcia stanowiąc, że świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty 725 zł. Ustawa nie zawiera żadnych wyjątków, dopuszczających powstanie prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego mimo przekroczenia dochodu rodziny na osobę w rodzinie ponad kwotę 725 zł. Zarazem zgodne z przepisami jest stanowisko Samorządowego Kolegium Odwoławczego, że ustawa określa poprzez odesłanie art. 2 pkt 4 i pkt 5 do ustawy o świadczeniach rodzinnych zasady obliczania dochodu i dochodu w rodzinie, natomiast nie daje podstawy do pomniejszania tego dochodu poprzez analizę wydatków na potrzeby tej rodziny. Zgodnie z art. 3 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. 2013. 1456 j. t. ze zm. – dalej u. ś. r.), przez dochód rozumie się – po odliczeniu alimentów świadczonych na rzecz innych osób - przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach określonych w art. 27, 30 b, 30 c i 30 e ustawy z dnia 26 lipca 1991r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. 2012r., poz. 261 z późn. zm.) pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenie społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne. Skarżąca przedstawiła stosowne zaświadczenie z Urzędu Skarbowego, że jest płatnikiem tego podatku i obrazujące powyższe dane. Nadto zgodnie z art. 3 pkt 1 lit. c tiret 14-te do dochodu dolicza się także uzyskanie alimenty na rzecz dzieci. Wysokość dochodu w rodzinie skarżącej została zatem ustalona zgodnie z prawem, mimo, że zaskarżona decyzja nie wskazała konkretnych regulacji z art. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych, ograniczając się do objaśnienia ich treści. Ustawa przepisem art. 2 pkt 8 definiuje okres świadczeniowy – jako okres, na jaki ustala się prawo do świadczenia z funduszu alimentacyjnego t. j. od dnia 1 października do dnia 30 września następnego roku kalendarzowego. Skarżąca złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego w dniu 26 czerwca 2013r., a zatem w okresie świadczeniowym, który zgodnie z art. 2 pkt 8 ustawy rozpoczął się dnia 1 października 2012r. Wnioski o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na nowy okres świadczeniowy, w myśl art. 20 ust. 3 są przyjmowane od dnia 1 sierpnia. Zgodnie z art. 18 ust. 1 ustawy, prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego ustala się na okres świadczeniowy począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek do organu właściwego wierzyciela, nie wcześniej niż od początku okresu świadczeniowego do końca tego okresu. W świetle powyższego, przedmiotem sprawy mogła być i była kwestia rozstrzygnięcia czy osobie uprawnionej służyło prawo do świadczenia z funduszu alimentacyjnego za okres od 1 czerwca 2013r. do 30 września 2013r. Powołując między innymi przepis art. 18 ustawy, w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji nie wymieniono tej podstawy prawnej. Z przepisów art. 9 ust. 3, 4 i 4 a ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów wynika, że w stanie prawnym obowiązującym od 1 stycznia 2012r., podstawę ustalenia dochodu rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie, o którym mowa w art. 9 ust. 2 – co do zasady – stanowi dochód rodzinny uzyskany w roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy. Zgodnie z art. 9 ust. 4 w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny w roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy, ustalając dochód członka rodziny, uzyskany w tym roku dochód dzieli się przez liczbę miesięcy, w których dochód ten był osiągnięty, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w dniu ustalania prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Rokiem poprzedzającym okres świadczeniowy w sprawie (1.10.2012r. – 30.09.2013r.), był zatem rok 2011. Z tych względów zgodne z prawem jest stanowisko zaskarżonej decyzji, że podstawę wyliczenia dochodu rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie skarżącej, stanowił dochód uzyskany w 2011r. Ocena zgodności z prawem zaskarżonej decyzji dotyczy stanu prawnego i faktycznego z daty jej podjęcia, przy czym okoliczności inne niż ustawowo określone przesłanki warunkujące powstanie prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego, nie mają doniosłości prawnej. W świetle art. 9 ust. 1 ustawy, świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują osobie uprawnionej, czyli tej na rzecz której zasądzone są alimenty - w sprawie małoletniej córki, którą skarżąca reprezentuje, i z którą tworzą rodzinę. Podnoszone w skardze okoliczności faktyczne dotyczące wydatków ponoszonych na utrzymanie domu i wychowanie dziecka nie należą do ustawowych przesłanek mających wpływ na prawidłowość ustalonego dochodu na osobę w rodzinie skarżącej w roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy. Z tych względów skarga ulegała oddaleniu na podstawie art. 151 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, a dostrzeżone uchybienia przepisowi art. 107 § 3 in fine, nie miały żadnego wpływu na wynik sprawy.