III SA/Kr 150/23
WyrokWSA w Krakowie2023-07-04
Skład orzekający: Maria Zawadzka, Ewa Michna, Marta Kisielowska
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy skarżącemu przysługuje świadczenie pielęgnacyjne z tytułu opieki nad matką, jeśli nie wykazał bezpośredniego związku przyczynowo-skutkowego między rezygnacją z zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki, a także czy fakt posiadania siostry zobowiązanej do alimentacji wpływa na możliwość przyznania świadczenia?Ratio decidendi
Sąd oddalił skargę, uznając, że skarżący nie wykazał bezpośredniego związku przyczynowo-skutkowego między rezygnacją z zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki nad matką, a zakres czynności opiekuńczych nie wykluczał całkowicie możliwości podjęcia przez niego zatrudnienia. Ponadto, sąd podkreślił, że istnienie innej osoby zobowiązanej do alimentacji (siostry) powinno być uwzględnione przy ocenie zasadności przyznania świadczenia, zgodnie z zasadą subsydiarności pomocy państwa.Stan faktyczny
Skarżący złożył wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad matką, która posiadała orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności. Organy administracji odmówiły przyznania świadczenia, uznając, że skarżący nie wykazał bezpośredniego związku przyczynowo-skutkowego między rezygnacją z zatrudnienia a opieką nad matką, a także że zakres opieki nie wykluczał całkowicie możliwości podjęcia przez niego pracy. Skarżący zarzucił naruszenie przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, wskazując m.in. na wyrok Trybunału Konstytucyjnego dotyczący wieku powstania niepełnosprawności oraz na fakt, że siostra skarżącego mieszka za granicą.Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Maria Zawadzka Sędziowie: Sędzia WSA Ewa Michna Asesor WSA Marta Kisielowska (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 4 lipca 2023 r. sprawy ze skargi G. Ś. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 30 listopada 2022 r. znak SKO.ŚR/4111/1215/2022 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.
Zaskarżoną decyzją z dnia 30 listopada 2022 r., znak SKO.ŚR/4111/1215/2022 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji Wójta Gminy O. z dnia 31 sierpnia 2022 r. odmawiającej G. Ś. (dalej: "skarżący") prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką B. Ś. Podstawę prawną decyzji stanowił art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2022 r., poz. 2000, dalej: "k.p.a.") oraz art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j. Dz. U. z 2022 r., poz. 615 ze zm., dalej: "u.ś.r.").
Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym.
Wnioskiem z dnia 4 sierpnia 2022 r. skarżący zwrócił się do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w O. o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawną matką. Z orzeczenia z dnia 24 listopada 1986 r. wynika, że matka skarżącego została zaliczona do pierwszej grupy inwalidów. Z orzeczenia z dnia 23 stycznia 2017 r. Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w O. wynika, że matka skarżącego jest osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności, daty powstania niepełnosprawności nie da się ustalić, a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 2 stycznia 2017 r. Przyczyną niepełnosprawności są choroby neurologiczne (10-N). Matka skarżącego wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Skarżący ostatni raz pozostawał w zatrudnieniu w lipcu 2022 r.
Z oświadczenia dołączonego do wniosku (niepodpisanego) wynika, że opieka nad matką obejmuje: przygotowanie i podanie posiłków, mycie naczyń, prowadzenie mamy do łazienki, zakupy, sprawy urzędowe, podawanie leków, zakraplanie oczu, pomiar ciśnienia, wyjście na spacery, przenoszenie matki do samochodu, wyjazdy na działkę lub do ogrodu w domu skarżącego, ścielenie łóżka, pomoc w kąpieli, odkurzanie mieszkania, mycie okien, wymianę zasłon, firanek, pranie, wykonywanie remontów. Z wniosku wynika, że matka skarżącego ma jeszcze córkę – M. G., która mieszka i pracuje w Wielkiej Brytanii.
Z przedłożonego świadectwa pracy wynika, że skarżący pozostawał w zatrudnieniu od stycznia 2018 r. do 31 lipca 2022 r. w C. sp. z o.o. i wykonywał pracę elektromechanika. Umowa o pracę została wypowiedziana przez pracownika. Skarżący przedłożył ponadto świadectwa pracy dokumentujące historię zatrudnienia z S. (19.10.2015-31.01.2018), S. (17.11.2014-31.01.2015), M. (10.08.2015-16.10.2015), D. (01.08.1998-03.06.2008), Kopalni węgla kamiennego P. (01.08.1989-29.12.1993), N. sp. z o.o. spółka komandytowa (20.07.2015-26.07.2015), L. sp. z o.o. (01.02.2015-26.05.2015).
W wywiadzie środowiskowym wskazano, że matka skarżącego jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, ma problemy z poruszaniem się, cierpi na stwardnienie rozsiane, od 2014 r. jest wdową, a jej córka mieszka za granicą. Skarżący sprawuje opiekę nad matką, mieszka w domu oddalonym o 600 m. Opieka nad matką polega na pomocy w codziennej pielęgnacji, przebieraniu się, praniu ubrań, pościeli, pomaganiu w wyjściu z domu, przygotowaniu posiłków, miksowaniu ich, matka skarżącego samodzielnie spożywa podane posiłki, matka skarżącego wymaga pomocy w poruszaniu się po domu. Skarżący zajmuje się ponadto pielęgnacją ogrodu, a w 2022 r. wymienił u matki w domu kuchenkę i pralkę.
Decyzją z dnia 31 sierpnia 2022 r. Wójt Gminy O. odmówił przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego. Zdaniem organu nie została spełniona przesłanka, o której mowa w art. 17 ust. 1 b u.ś.r., ponieważ niepełnosprawność matki skarżącego powstała po ukończeniu wieku, o którym mowa w przepisie.
W odwołaniu od decyzji skarżący zarzucił:
- naruszenie art. 17 ust. 1b u.ś.r. poprzez jego zastosowanie, w sytuacji gdy z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. wynika, że doszło do uznania niekonstytucyjności przepisu, w zakresie w jakim różnicuje prawo do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego ze względu na wiek, w którym powstała niepełnosprawność osoby wymagającej opieki.
W oparciu o podniesione zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie świadczenia skarżącemu.
Decyzją z dnia 30 listopada 2022 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji Wójta Gminy O. SKO w Krakowie wskazało, że mimo uchybień w postaci wadliwego przyjęcia, że dopuszczalna jest odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na wiek, w którym powstała niepełnosprawność osoby wymagającej opieki, rozstrzygnięcie organu I instancji jest prawidłowe. Organ II instancji wskazał, że skarżący prowadzi odrębne od matki gospodarstwo domowe, w odległości 600 metrów od domu matki. Oznacza to, że stała obecność skarżącego przy matce nie jest potrzebna. Zdaniem organu, nie sposób uznać, aby wskazane przez skarżącego czynności opiekuńcze zajmowały taką ilość czasu w ciągu dnia, że nie jest możliwe podjęcie przez skarżącego zatrudnienia. Znaczna część czynności ma bowiem charakter czynności codziennych związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego, a część z nich w ogóle nie ma związku z opieką nad matką (dbanie o ogród). Organ wskazał, że nie została spełniona przesłanka rezygnacji z zatrudnienia w związku z koniecznością opieki nad matką. Organ zwrócił uwagę, że poza skarżącym do alimentacji niepełnosprawnej jest zobowiązana również mieszkająca za granicą siostra skarżącego.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżący zarzuciła naruszenie:
- art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie przez skarżącego pracy zawodowej nie wypełnia ustawowej przesłanki;
- art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a u.ś.r. poprzez przyjęcie, że skarżącemu nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne z uwagi na okoliczność, że siostra może partycypować w opiece nad matką.
W oparciu o podniesione zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji, poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji, orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym oraz zasądzenie na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie wniosło o jej oddalenie i podtrzymało stanowisko przyjęte w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje:
Skarga zasługiwała na oddalenie.
Zgodnie z brzmieniem art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2023 r., poz. 259 ze zm., dalej: "p.p.s.a."), sąd administracyjny uwzględnia skargę na decyzję lub postanowienie jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy albo stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji lub postanowienia w całości lub części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. Zakres kontroli sprawowanej przez sądy wynika z treści art. 134 § 1 p.p.s.a. Zgodnie z tą regulacją, sąd rozpoznając skargę nie jest związany zarzutami, podstawą prawną ani formułowanymi przez strony wnioskami. W świetle przywołanych regulacji, sąd administracyjny dokonując kontroli rozstrzygnięć organów administracji, kieruje się wyłącznie kryterium legalności, czyli zgodności z przepisami prawa materialnego i procesowego. Oznacza to, że w ramach takiej kontroli sąd nie może kierować się względami słuszności czy zasadami współżycia społecznego. Kontrola zaskarżonej decyzji wykazała, że została ona wydana w prawidłowo ustalonym stanie faktycznym sprawy, z prawidłowym zastosowaniem przepisów prawa materialnego oraz przepisów postępowania, a w rezultacie skarga zasługiwała na oddalenie.
W niniejszej sprawie niesporne są następujące okoliczności: matka skarżącego jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym: w 1986 r. wydano orzeczenie o zaliczeniu do pierwszej grupy inwalidzkiej, a w 2017 r. orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności. Skarżący zrezygnował z zatrudnienia w 2022 r. Matka skarżącego jest wdową, poza skarżącym ma jeszcze córkę pracującą, mieszkającą na stałe w Wielkiej Brytanii. Niesporny był również określony przez skarżącego oraz wskazany w wywiadzie środowiskowym zakres opieki nad matką. Okolicznością sporną było istnienie związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją przez skarżącego za zatrudnienia a opieką nad matką, a także ocena, czy zakres czynności opiekuńczych nad matką jest tego rodzaju, że całkowicie wyklucza podjęcie przez skarżącego zatrudnienia.
W ocenie Sądu z całokształtu okoliczności niniejszej sprawy wynika, że prawidłowo przyjął organ II instancji, iż zakres opieki skarżącego nad matką oraz istniejący w dacie wydawania decyzji stan zdrowia matki skarżącego, nie daje podstaw do stwierdzenia, że wymaga on całkowitego zaprzestania przez skarżącego pracy, a w rezultacie prawidłowo przyjęto w zaskarżonej decyzji, że nie istnieje związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy rezygnacją przez skarżącego z zatrudnienia a opieką nad matką oraz zasadnie odmówiono skarżącemu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Sąd nie neguje złego stanu zdrowia matki skarżącego, który niewątpliwie może ulegać pogorszeniu z czasem, jednakże w ocenie Sądu na dzień wydawania zaskarżonej decyzji zakres opieki, której wymagała matka skarżącego nie wykluczał całkowicie podjęcia zatrudnienia przez skarżącego, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Podkreślić należy, że w razie zmiany okoliczności, pogorszenia się stanu zdrowia matki skarżącego, czy zwiększenia zakresu czynności opiekuńczych możliwe będzie wystąpienie przez skarżącego z nowym wnioskiem.
Podstawę materialno-prawną zaskarżonej decyzji stanowił art. 17 u.ś.r. Zgodnie z treścią art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Należy wskazać, że świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie jest przyznawane za samą opiekę nad osobą niepełnosprawną o znacznym stopniu niepełnosprawności – bowiem ta wynika z prawnego i moralnego obowiązku względem rodzica – lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Świadczenie to nie może być zatem traktowane jako zastępcze źródło dochodu. W przepisie art. 17 ust. 1 u.ś.r. chodzi o sprawowanie stałej, ciągłej opieki, której zakres wyklucza podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Świadczenie ma być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga.
Ustawodawca wymaga, aby brak podejmowania zatrudnienia lub rezygnacja z zatrudnienia przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 i ust. 1 a u.ś.r., pozostawały w bezpośrednim związku przyczynowo-skutkowym z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Aby spełnione były przesłanki określone w art. 17 ust. 1 u.ś.r., opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły (por. wyrok NSA z 12 lutego 2020 r. I OSK 516/19, CBOSA). W każdej sprawie właściwy organ musi dokonać oceny, czy w okolicznościach konkretnej sprawy istotnie osoba sprawująca opiekę nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia lub zmuszona jest zrezygnować z zatrudnienia (por. wyrok NSA z 13 maja 2015 r., I OSK 2820/13, CBOSA).
Sąd podziela stanowisko przyjęte w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 maja 2021 r. (sygn. akt I OSK 275/21, CBOSA), że prawidłowo interpretowana hipoteza normy wyrażonej w art. 17 ust. 1 u.ś.r. obejmuje również konieczność poszukiwania związku - także czasowego - pomiędzy zaprzestaniem aktywności zawodowej (działań zmierzających do jej podjęcia), a wystąpieniem konieczności opieki nad osobą niepełnosprawną. W ocenie Sądu w niniejszej sprawie nie zachodzi związek czasowy pomiędzy rezygnacją przez skarżącego z zatrudnienia (niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącego) a opieką nad matką. Matka skarżącego jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym od 1987 r. (orzeczenie o zaliczeniu do pierwszej grupy inwalidzkiej), a od 2017 r. posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności, natomiast skarżący zrezygnował z zatrudnienia w 2022 r., nie wskazał jednakże, aby w tym czasie doszło do takiego pogorszenia stanu zdrowia matki skarżącego, który wymagałby całkowitej rezygnacji z zatrudniania przez skarżącego. Należy bowiem stwierdzić, że w okresie od 2017 do 2022 r. skarżący łączył opiekę nad matką z zatrudnieniem, zwłaszcza, że matka skarżącego od 2014 r. jest wdową. Równocześnie, skarżący (reprezentowany przez zawodowego pełnomocnika) nie wskazał na żadnym etapie postępowania z jakich przyczyn w 2022 r. nie mógł pogodzić pracy z opieką nad matką. Trzeba podkreślić, że organ nie ma obowiązku poszukiwania dowodów na poparcie stanowiska strony (wyrok NSA z 10 grudnia 2009 r., II OSK 1933/08). Organy realizując zasadę prawdy obiektywnej, zawartą w art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., zobowiązane są do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Powyższe jednak nie sprawia, że strona jest zwolniona od obowiązku współdziałania w wyjaśnianiu okoliczności faktycznych sprawy, gdyż zobowiązana jest ona przedstawić w sprawie wszystkie informacje niezbędne do ustalenia jej stanu faktycznego, wskazać dowody mające, jej zdaniem, znaczenie w sprawie i udostępnić dowody znajdujące się w jej posiadaniu (tak Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 30 czerwca 2022 r., III OSK 5191/21). Tymczasem skarżący, reprezentowany przez zawodowego pełnomocnika w toku całego postępowania, nie przedłożył żadnych dowodów wykazujących powyższe okoliczności- jak choćby zaświadczeń lekarskich, czy kart leczenia szpitalnego, ani nie złożył oświadczeń w tym zakresie.
W toku postępowania skarżący wskazał następujące czynności opiekuńcze: przygotowanie i podanie posiłków, mycie naczyń, prowadzenie mamy do łazienki, zakupy, sprawy urzędowe, podawanie leków, zakraplanie oczu, pomiar ciśnienia, wyjście na spacery, przenoszenie matki do samochodu, wyjazdy na działkę lub do ogrodu w domu skarżącego, ścielenie łóżka, pomoc w kąpieli, odkurzanie mieszkania, mycie okien, wymianę zasłon, firanek, pranie, wykonywanie remontów. Zdaniem Sądu, czynności opiekuńcze określone przez skarżącego mogą być wykonywane przed lub po rozpoczęciu pracy, a podjęcie przez skarżącego pracy zawodowej, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy, mogłoby nastąpić bez szkody dla opieki, której wymaga matka skarżącego. Z okoliczności sprawy (wywiadu środowiskowego, oświadczeń skarżącego) nie wynika, aby matka skarżącego wymagała stałej opieki ze strony syna. Pośrednio tę okoliczność potwierdza również fakt, że skarżący nie mieszka z matką, a w domu oddalonym o 600 m od domu matki.
Sąd podziela pogląd wyrażony w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie (z dnia 5 grudnia 2022 r., sygn. akt III SA/Kr 918/22), w świetle którego takie czynności jak: przygotowanie posiłków, ich podanie, podanie leków, czynności higieniczne, a tym bardziej czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego mogą być realizowane przed rozpoczęciem pracy lub po jej zakończeniu, a także w dni wolne. Nie sposób przyjąć, aby takie czynności, jak dbanie o czystość w domu- sprzątanie, pranie, zmienianie pościeli, towarzyszenie w wizytach lekarskich, badaniach, wykupywanie leków, pilnowanie ich przyjmowania, pomoc w ubieraniu się, przygotowanie posiłków, czy ich podanie, dokonanie pomiaru ciśnienia wymagają całkowitej rezygnacji z zatrudnienia. Podkreślić należy, że są to typowe czynności dnia codziennego, które są wykonywane przez osoby, które na co dzień pracują zawodowo i wykonują je (dla siebie, a przy okazji także dla domowników) przed rozpoczęciem pracy i po jej zakończeniu, czy w dni wolne od pracy.
Mając na względzie powyższe, należy stwierdzić, że w niniejszej sprawie nie została spełniona podstawowa przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego skarżącemu, ponieważ brak jest związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącego zatrudnienia a opieką nad matką. Podkreślić należy, że z uwagi na cel i istotę świadczenia pielęgnacyjnego przyjmuje się, że opieka powinna być osobista, stała bądź długotrwała i odnosić się do wszystkich niezbędnych potrzeb życiowych osoby pozostającej pod opieką, których z uwagi na niepełnosprawność nie jest w stanie sama sobie zapewnić (por. wyrok WSA w Gliwicach z 15 czerwca 2023 r., II SA/Gl 472/23).
Odnosząc się do pozostałych zarzutów podniesionych w skardze, Sąd podziela pogląd wyrażony w zaskarżonej decyzji, że ocena spełnienia przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wymagała uwzględnienia okoliczności, że do alimentacji matki zobowiązana jest również siostra skarżącego. Konieczność uwzględnienia innych osób zobowiązanych do alimentacji przy ocenie spełnienia przesłanek określonych w art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika w pierwszej kolejności z faktu, że są to świadczenia z zakresu pomocy społecznej, a zatem ich przyznanie powinno uwzględniać zasadę subsydiarności, w świetle której Państwo powinno pomagać tam, gdzie jednostka nie może poradzić sobie sama. Pomoc społeczna ma charakter subsydiarny, gdyż to zasadniczo na rodzinie ciąży obowiązek opieki nad potrzebującą osobą niepełnosprawną. Pomoc Państwa jest zatem możliwa jedynie wówczas, gdy wnioskujący o tę pomoc wykaże, w sposób niebudzący wątpliwości, że wyczerpał wszystkie inne możliwości zapewnienia opieki (bytu) osobie niezdolnej do samodzielnej egzystencji (w tym m.in. możliwości oparte na współdziałaniu wszystkich dzieci osoby potrzebującej, ewentualnie wynikające z możliwości zatrudnienia opiekuna, czy skorzystania z usług opiekuńczych), a mimo tego - ze względu na rzeczywisty zakres opieki, wynikający z potrzeb i stanu zdrowia osoby niepełnosprawnej - istnieje konieczność rezygnacji z zatrudnienia, bądź sytuacja ta uniemożliwia jego podjęcie (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 9 grudnia 2022 r., III SA/Kr 1048/22). Równocześnie, interpretacja przepisów u.ś.r. wymaga odwołania do wyrażonej w Konstytucji RP zasady wspierania rodzin, które znajdują się trudnej sytuacji materialnej i społecznej (art. 71 ust. 1 Konstytucji). W ocenie Sądu pomoc Państwa powinna być stosowana tam, gdzie jednostka (rodzina) nie jest w stanie poradzić sobie samodzielnie.
Zdaniem Sądu nie do pogodzenia z interesem społecznym byłaby taka interpretacja art. 17 ust. 1 u.ś.r., z której wynikałoby, że obowiązki Państwa obejmujące pomoc rodzinie wyprzedzałyby obowiązki alimentacyjne dzieci względem rodziców, ponieważ w takiej sytuacji doszłoby do przerzucenia ich realizacji na całe społeczeństwo. Doprowadziłoby do uprzywilejowania tych, którzy nie wywiązują się ze swoich obowiązków alimentacyjnych względem rodzica, gdyż Państwo płacąc jednemu z dzieci za opiekę nad rodzicem, faktycznie zwalniałoby pozostałych zobowiązanych z realizacji obowiązku względem rodziców (tak słusznie wyrok WSA w Krakowie z dnia 28 marca 2023 r., sygn. akt III SA/Kr 1516/22). Taka interpretacja art. 17 ust. 1 u.ś.r. godziłaby, więc w konstytucyjną zasadę równości. Z tych względów, zdaniem Sądu pomoc Państwa może być przyznana jedynie takiemu opiekunowi, który wykaże, że nie może uzyskać pomocy od rodzeństwa i z tego względu zmuszony jest do rezygnacji z zatrudnienia. Zasadnie zatem wskazano w zaskarżonej decyzji, że ocena spełnienia przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, powinna uwzględniać, że do alimentacji matki skarżącego jest łącznie dwójka dzieci, w stosunku do których nie zachodzą obiektywne przeszkody w realizacji obowiązku alimentacyjnego. Podkreślić jednak należy, że podstawę odmowy przyznania skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego stanowiła okoliczność, że zakres opieki nad matką nie był tego rodzaju, aby wymagał od skarżącego całkowitej rezygnacji z zatrudnienia.
Sąd nie dopatrzył się w zaskarżonej decyzji innych, niż podniesione w skardze, naruszeń dających podstawę do jej uchylenia.
Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym zgodnie z art. 119 pkt 2 p.p.s.a.
Mając na względzie powyższe, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 22.07.2026. · Źródło