III SA/Kr 1503/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Zawadzka Sędziowie WSA Bożenna Blitek (spr.) WSA Halina Jakubiec Protokolant Renata Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 sierpnia 2012 r. sprawy ze skargi S. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 16 listopada 2011r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego skargę oddala W dniu 9 września 2011 r. do Urzędu Miejskiego wpłynął wniosek S. G. o przyznanie zasiłku celowego w wysokości 311 zł na pokrycie zaległości w opłatach za zajmowane mieszkanie w D przy ul. J oraz o refundację kosztów zakupu okularów w wysokości 129 zł. Decyzją z dnia [...] 2011 r. Nr [...] Burmistrz odmówił przyznania S. G. pomocy społecznej w formie zasiłku celowego. Na podstawie rodzinnego wywiadu środowiskowego oraz zebranej dokumentacji organ I instancji ustalił, że S. G. jest osobą samotnie mieszkającą (kawaler), "w wieku produkcyjnym", ma wyższe wykształcenie (magister prawa) i po raz pierwszy zwrócił się o przyznanie pomocy 15 stycznia 2008 r., po śmierci matki podając, że dotychczas nie mógł podjąć pracy z uwagi na sprawowanie opieki nad chorą matką. Od tamtej pory, pomoc społeczna - w miarę posiadanych środków i możliwości - udzielała wnioskodawcy wsparcia w formie zasiłków okresowych i celowych. Od dnia 11 stycznia 2011 r. wnioskodawca jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku i nie posiada stałego źródła dochodu. Ponadto organ podał, że z oświadczenia majątkowego wynika, że S. G. jest posiadaczem budynku drewnianego o pow. ok. 40 m2 na działce o powierzchni ok. 210 m2. Organ I instancji stwierdził, że z dokumentacji zgromadzonej przez pomoc społeczną wynika, iż udzielono S. G. pomocy finansowej w formie zasiłków okresowych w okresie od lutego 2011 r. do listopada 2011 r. w łącznej kwocie 1984 zł oraz w formie zasiłków celowych w okresie od marca 2011 r. do sierpnia 2011 r. w łącznej kwocie 755 zł. Zdaniem organu I instancji, S. G. mógłby okresowo poprawić swoją sytuację finansową poprzez podjęcie pracy oferowanej przez Urząd Miejski, jednak wnioskodawca po odebraniu skierowania nie dokonał w wymaganym terminie niezbędnych badań lekarskich, tłumacząc się odległymi terminami do lekarzy specjalistów oraz brakiem możliwości zarejestrowania się. Zdaniem organu, wnioskodawca posiada pewne środki, możliwości i uprawnienia, które właściwie wykorzystane pozwoliłyby mu na poprawę sytuacji życiowej. W ocenie organu należą do nich: wiek (54 lata) i stan zdrowia pozwalający na podjęcie pracy zarobkowej, zdobyte wykształcenie (magister prawa) oraz posiadana nieruchomość. Burmistrz stwierdził również, że wnioskodawca dysponuje odpowiednią wiedzą, zdolnościami organizacyjnymi oraz umiejętnością korzystania ze zdobytego wykształcenia, na co wskazuje choćby to, że pomaga poprzez udzielanie porad zgłaszającym się do niego mieszkańcom D, a w roku 2010 kandydując na stanowisko Burmistrza zarejestrował Komitet Wyborczy Wyborców Mgr S. G. – Prawnik, a także kandydując w wyborach do Sejmu RP. Organ I instancji uznał, że wnioskodawca jest osobą zaradną życiowo i nie wymaga ciągłego wspierania ze strony pomocy społecznej. Organ podkreślił, że z uwagi na fakt systematycznego korzystania przez wnioskodawcę z zasiłków oraz posiadane przez niego możliwości (wykształcenie i zdolności organizacyjne), przyznanie kolejnego zasiłku byłoby niezgodne z celami i możliwościami pomocy społecznej, a więc niezgodne z ustawą o pomocy społecznej, a nadto byłoby "wyręczaniem" wnioskodawcy w zaspakajaniu własnych potrzeb życiowych. W odwołaniu od powyższej decyzji Burmistrza S. G. wniósł o jej uchylenie, gdyż jego zdaniem działania Miejsko -Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej były niezgodne z Konstytucją. Odwołujący się stwierdził, że znajduje się w trudnej sytuacji materialnej, a obecnie nie ma nawet gdzie pożyczyć pieniędzy, aby pokryć zaistniałe zadłużenie. Podniósł, że brak wsparcia ze strony opieki społecznej spowoduje pozbawienie go zasiłku mieszkaniowego, w wyniku czego może zostać eksmitowany. Odwołujący się podał, że obecnie otrzymuje zasiłek okresowy w wysokości 180 zł i po opłaceniu prądu i gazu ledwo starcza mu na życie, a pracy - stosownej do jego wykształcenia - nie może znaleźć. W odwołaniu zaznaczył, że gdyby otrzymał wcześniej pomoc w postaci pracy w okresie letnim jako parkingowy, to teraz miałby zasiłek dla bezrobotnych, a takiej pomocy nie otrzymał. Podał, że ma kłopoty ze wzrokiem, jednak dopiero teraz mógł wykupić receptę z 2008 r. S. G. podkreślił, że podejmuje działania mające na celu poprawę swojej sytuacji i z tego względu kandydował do Sejmu po to, aby dostać pracę w biurze wyborczym, jednakże działania te nie przyniosły efektu. Decyzją z dnia 16 listopada 2011 r. Nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.), art. 2, art. 3, art. 8, art. 36, art. 39, art. 41 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2008 r. Nr 115, poz. 728 z późn. zm.) oraz art. 2 i art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz. 856 z późn. zm.) i § 1 pkt 6 lit. c rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 listopada 2003 r. w sprawie obszarów właściwości samorządowych kolegiów odwoławczych (Dz. U. Nr 198, poz. 1925), Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Burmistrza z dnia [...] 2011 r. Nr [...]. Organ II instancji, powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych, wskazał, że z przepisów ustawy o pomocy społecznej wynika, iż osoby i rodziny powinny przezwyciężać trudne sytuacje życiowe wykorzystując własne środki, możliwości i uprawnienia. Dopiero niemożność samodzielnego ich pokonania stanowi przesłankę włączenia się instytucji państwa, gdyż pomoc społeczna ma charakter uzupełniający. Zdaniem Kolegium, organy pomocy społecznej nie mogą wyręczać osób ubiegających się o pomoc z obowiązku utrzymywania się w trudnej życiowo sytuacji, ale powinny wymagać od nich aktywności w pokonywaniu niepowodzeń życiowych. Organ odwoławczy podniósł, że z ustaleń organu l instancji wynika, że od stycznia 2008 r. S. G. uzyskiwał pomoc społeczną w różnorakiej formie w miarę możliwości i posiadanych środków, jednak wnioskodawca nie wykorzystał szansy na poprawę swojej sytuacji, gdyż nie podjął zatrudnienia oferowanego przez Urząd Miejski. Zdaniem Kolegium, organ l instancji słusznie podniósł, że jest on obowiązany brać pod uwagę nie tylko sytuację wnioskodawcy, ale również możliwości finansowe pomocy społecznej oraz sytuację materialną innych osób potrzebujących opieki. Zaznaczono, że słusznie też organ I instancji zaznaczył, iż decyzje w sprawach zasiłków celowych z art. 39 ustawy o pomocy społecznej wydawane są przez właściwe organy w ramach tzw. uznania administracyjnego, co powoduje, że w tego rodzaju sprawach właściwy organ może podjąć swobodne rozstrzygnięcie po przeprowadzeniu w sposób należyty postępowania dowodowego oraz w sytuacji dysponowania dostateczną wiedzą, pozwalającą na wszechstronne rozważenie sprawy, a przez to uniknięcie dowolności w jej ocenie. Zdaniem Kolegium, organ l instancji w sposób prawidłowy i zupełny przeprowadził w sprawie postępowanie dowodowe ustalając w jego toku wszystkie istotne okoliczności faktyczne i po dokonaniu ich oceny wydał stosowne rozstrzygnięcie obszernie je uzasadniając i nie przekroczył w żaden sposób granic uznania administracyjnego. Z powyższą decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego nie zgodził się S. G., który wniósł skargę domagając się jej uchylenia i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia. Zdaniem skarżącego, zaskarżona decyzja jest dla niego krzywdząca i nie opiera się na logicznym myśleniu lecz na faktach, które nie mają odzwierciedlenia w rzeczywistości i same w sobie się wykluczają. Skarżący stwierdził, że spełnia warunki przyznania pomocy społecznej wymienione w art. 7 pkt 1 (ubóstwo) i pkt 4 (bezrobocie) ustawy o pomocy społecznej, a ponadto cierpi na depresję. Podał, że otrzymuje zasiłek okresowy w kwocie 188 zł, jednakże aby nie utracić prawa do lokalu i otrzymać dodatek mieszkaniowy musiał całą tę kwotę przeznaczyć na opłaty zostając bez środków do życia. Skarżący podniósł, że ma kłopoty z oczami i bez okularów nie jest w stanie przeczytać pism. Podkreślił, że nie otrzymał żadnej oferty z Urzędu Pracy, a jedynie informację od pracownicy opieki społecznej o możliwości otrzymania pracy w ramach robót interwencyjnych przy kopaniu i czyszczeniu rowów. Podał, że otrzymał skierowanie do lekarza, który z uwagi na jego kłopoty z kręgosłupem skierował go do neurologa. Zaznaczył, że nie uznano go za zdolnego do pracy oraz z uwagi na to, że wszystkie formalności należało załatwić w ciągu jednego dnia, Urząd go skreślił i do pracy wzięto kogoś innego. Zdaniem skarżącego, brak środków finansowych nie jest wystarczającą przesłanką do odmowy udzielenia pomocy. Organy powinny bowiem dokonywać takiego podziału środków, aby jak najpełniej realizować cele instytucji pomocy społecznej państwa opisane w ustawie o pomocy społecznej. Natomiast w sytuacji, gdy liczba osób uprawnionych i ich potrzeby przekraczają możliwości finansowe organów pomocy społecznej, winny one ustalić dodatkowe podstawy składanych wniosków umożliwiające przyznanie takiej pomocy w pierwszej kolejności osobom najbardziej potrzebującym. Skarżący podniósł, że pomimo posiadania stosownego wykształcenia nie może wykonywać swojego zawodu, gdyż państwo nie dopuszcza go do występowania przed sądami i innymi instytucjami państwowymi. Skarżący stwierdził przy tym, iż jest zarejestrowany jako bezrobotny i co jakiś czas pyta o pracę, a więc wykazuje inicjatywę, jednak z jego wykształceniem nie ma dla niego "w tym państwie" pracy. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie i wniosło o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Wojewódzki Sąd Administracyjny, zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. (Dz. U. z 2012 r., poz. 270) – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (p.p.s.a.), sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej i stosownie do przepisu art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Jednocześnie w oparciu o art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną. W ramach tej kognicji Sąd bada, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu administracyjnego nie naruszono przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania. Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarga S. G. nie zasługuje na uwzględnienie. Zasady przyznawania świadczeń z pomocy społecznej reguluje ustawa z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 z późn. zm.). Zgodnie z jej art. 2 ust. 1: "Pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości." Z treści powyższego przepisu wynika, że pomoc społeczna ma za zadanie wspierać osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia ich niezbędnych potrzeb i umożliwienia im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka. Jednocześnie z treści tego przepisu wynika, że osoby te lub rodziny mają obowiązek same, we własnym zakresie czynić wysiłki w celu przezwyciężenia powstałych trudności życiowych. Wysiłki te powinny być tym większe, im większe są uprawnienia, zasoby i możliwości tych osób lub rodzin. Nie sposób nie zauważyć, że S. G. wykazywał zdolności do pełnienia stanowisk odpowiedzialnych, kandydując w wyborach do Sejmu czy na stanowisko burmistrza miasta, a mając wyższe wykształcenie prawnicze ma o wiele większe możliwości przezwyciężenia trudnej sytuacji, niż każdy inny wnioskujący o przyznanie pomocy społecznej będący w trudnej sytuacji z powodu ograniczeń umysłowych, przewlekłej i uciążliwej choroby, starości, bezdomności czy innej niepełnosprawności poważnie ograniczającej funkcje życiowe. Swoje możliwości w przezwyciężeniu trudności życiowych skarżący wykazał rejestrując Komitet Wyborczy Wyborców Mgr S. G. – Prawnik. Już tylko to powoduje powstanie wątpliwości, czy skarżący jest uprawniony do korzystania z finansowej pomocy społecznej, a mając na względzie dłuższy okres korzystania ze środków pomocy społecznej, czy powinien być objęty dalszą jakąkolwiek pomocą społeczną. Wskazane wyżej wątpliwości, co do uprawnienia do dalszego korzystania skarżącego z pomocy społecznej są uzasadnione tym bardziej, że skarżący wskazując na bezrobocie i ubóstwo jednocześnie oczekuje pracy zgodnej z jego wykształceniem, a to przekracza możliwości organów pomocy społecznej. Zgodnie z art. 39 ust. 1 i 2 omawianej ustawy o pomocy społecznej: "Art. 39. 1. W celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. 2. Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu." Zasiłek celowy jest - zgodnie z art. 39 tej ustawy - jednym z rodzajów świadczeń z pomocy społecznej i może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej. Za niezbędną potrzebę bytową należy uznać koszty zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu i inne tego rodzaju wydatki, które mogą zostać pokryte z funduszy pomocy społecznej w całości lub części. Z treści tych przepisów wynika, że organy w pierwszej kolejności zobowiązane są do badania, czy starający się o taki zasiłek spełnienia przesłanki do przyznania świadczenia z pomocy społecznej, a następnie mając na względzie sformułowanie "może być przyznany" organ winien rozważyć zarówno zasadność celu, na jaki ma być zasiłek przyznany jak również możliwości finansowe danego ośrodka pomocy społecznej. Należy – zdaniem Sądu – zwrócić uwagę na ugruntowany w orzecznictwie pogląd, że rozstrzygając w sprawie pomocy społecznej, w tym w sprawie zasiłku celowego - organ kieruje się ogólną zasadą dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględnia potrzeby osób korzystających z pomocy, jeżeli potrzeby te odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej (m. in. wyrok NSA z 19 czerwca 2007 r. I OSK 1464/06). Z tego stanowiska wynika, iż osoby ubiegające się o świadczenia z pomocy społecznej muszą liczyć się z tym, że nie tylko otrzymają świadczenie w niższej wysokości od tego, o które wnioskowały, ale że w ogóle nie otrzymają wnioskowanego świadczenia. Wykazana wyżej postawa skarżącego – zdaniem Sądu - już sama w sobie uzasadnia stanowisko organów pomocy społecznej o odmowie przyznania mu zasiłku celowego. Jak bowiem słusznie stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 18 maja 1999 r., sygn. akt II SA/Gd 25/98 (Lex nr 44078): "Okoliczność, że skarżąca korzysta permanentnie z różnych form pomocy, przy jednoczesnym braku z jej strony jakiejkolwiek pomocy w likwidowaniu własnych problemów materialnych, upoważnia organ do odmowy przyznania zasiłku celowego." Słusznie – zdaniem Sądu – zwróciły uwagę organy administracyjne na to, że skarżący stara się o przyznanie zasiłku celowego m.in. na pokrycie czynszu związanego z zajmowanym mieszkaniem będąc jednocześnie właścicielem nieruchomości – domu i działki, których sprzedażą w celu poprawy własnej sytuacji materialnej, nie jest zainteresowany. W świetle przeprowadzonych wyżej ustaleń i wywodów – Sąd stwierdza, że organy obu instancji wydając zaskarżone decyzje nie naruszyły prawa materialnego oraz nie naruszyły prawa procesowego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a przeto Sąd skargi nie uwzględnił i na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł - jak w sentencji.