III SA/Kr 151/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Barbara Pasternak Sędziowie: WSA Janusz Bociąga (spr.) WSA Hanna Knysiak - Sudyka po rozpoznaniu w dniu 6 lipca 2020 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 20 listopada 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia wychowawczego oddala skargę Prezydent Miasta decyzją z dnia [...] 2019 r. nr [...] po rozpoznaniu wniosku A. S. odmówił przyznania prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko M. S. W uzasadnieniu organ podał, że wobec treści prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego z dnia 26.02.2019 r. orzekającego rozwiązanie przez rozwód małżeństwa wnioskodawczyni z K. S., który reguluje wykonywanie władzy rodzicielskiej oraz ustalający miejsce pobytu syna M. S. przy matce, a syna M. S. przy ojcu należało odmówić przyznania stronie świadczenia wychowawczego na syna M. Organ pomocowy wyjaśnił, że w sytuacji ustalenia miejsca zamieszkania czy pobytu dziecka w prawomocnym wyroku sądowym organ administracji jest związany tym ustaleniem z uwagi na treść art. 365 kodeksu cywilnego, zgodnie z którym orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sądy, które je wydały, ale także inne sądy oraz inne organy administracji publicznej, a w przypadkach w ustawie wskazanych także inne osoby. W dalszej części uzasadnienia decyzji organ wskazał, że ustalenie miejsca pobytu dziecka przy jednym z rodziców powoduje uznanie, że dziecko przy tym rodzicu ma pobyt stały, natomiast każdorazowy pobyt tego dziecka w innym miejscu, np. u drugiego rodzica ma charakter pobytu tymczasowego. Zatem jedyną drogą do zmiany orzeczenia sądu w przedmiocie ustalenia miejsca pobytu dziecka jest wystąpienie do sądu opiekuńczego ze stosownym wnioskiem w tym zakresie. Reasumując, organ l instancji stwierdził, że wobec faktu, iż miejsce pobytu syna strony M. S. zgodnie z wyrokiem rozwodowym zostało ustalone przy ojcu i pomimo, iż dziecko faktycznie zamieszkuje wraz z wnioskodawczynią, to należało odmówić przyznania stronie świadczenia wychowawczego na syna. Od powyższej decyzji odwołanie wniosła A. S. podnosząc, że jej syn od lipca 2019 r. do nadal zamieszkuje u niej. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 20 listopada 2019 r. nr [...] utrzymało zaskarżoną decyzje w mocy. W uzasadnieniu organ odwoławczy podniósł, że zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 11.02.2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych, a świadczenie wychowawcze przysługuje matce, ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka (ust.2). Świadczenie wychowawcze przysługuje osobom, o których mowa w ust. 2, do dnia ukończenia przez dziecko 18. roku życia (ust.3). Art. 5 ust. 1 ustawy stanowi, że świadczenie wychowawcze przysługuje osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, w wysokości 500,00 zł miesięcznie na dziecko. W przypadku urodzenia dziecka albo ukończenia przez dziecko 18. roku życia kwotę świadczenia wychowawczego przysługującą za niepełny miesiąc ustala się, dzieląc kwotę tego świadczenia przez liczbę wszystkich dni kalendarzowych w tym miesiącu, a otrzymaną kwotę mnoży się przez liczbę dni kalendarzowych, za które to świadczenie przysługuje. Kwotę świadczenia wychowawczego przysługującą za niepełny miesiąc zaokrągla się do 10 groszy w górę (ust. 2). W przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców rozwiedzionych, żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach, kwotę świadczenia wychowawczego ustala się każdemu z rodziców w wysokości połowy kwoty przysługującego za dany miesiąc świadczenia wychowawczego (ust. 2a). Jak wynika z akt sprawy wnioskiem z dnia 01.07.2019 r. A. S. zwróciła się o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na syna M. S., przedkładając w dniu 15.07.2019 r. prawomocny wyrok Sądu Okręgowego z dnia 26.02.2019 r. mocą którego rozwiązano przez rozwód jej małżeństwo z K. S. W pkt II orzeczenia wykonywanie władzy rodzicielskiej nad małoletnimi dziećmi stron, tj. M. S. i M. S. Sąd powierzył obojgu rodzicom z ustaleniem miejsca pobytu małoletniego syna stron M. przy wnioskodawczyni, a małoletniego syna M. przy pozwanym K. S. W pkt. III wyroku nie orzeczono zaś o kontaktach rodziców z małoletnimi dziećmi. Z przeprowadzonego w dniu 26.08.2019 r. rodzinnego wywiadu środowiskowego wynika, że w miesiącu lipcu 2019 r. syn M. mieszkał wraz ze skarżącą przez dwa tygodnie, natomiast od sierpnia 2019 r. zamieszkuje z matką. Jednocześnie skarżąca oświadczyła, że nie jest w stanie określić, gdzie syn będzie mieszkał w miesiącu wrześniu 2019 r. Z kolei w dniu 11.09.2019 r. ww. oświadczyła, że we wrześniu 2019 r. syn M. zamieszkuje wraz z nią, natomiast w dniu 07.10.2019 r. M. S. złożył oświadczenie, iż od lipca 2019 r. do nadal zamieszkuje wraz z matką. Organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z art. 365 § 1 kodeksu postępowania cywilnego orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej, a w wypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Ani ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego, ani ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci nie wyłączają przytoczonego wyżej związania prawomocnym orzeczeniem organów administracji publicznej. Istnienie więc prawomocnego orzeczenia sądowego w przedmiocie ustalenia miejsca pobytu dzieci przy matce czy powierzenie jej wykonywania władzy rodzicielskiej nad dziećmi przesądza ustalenie do kogo należy uprawnienie do świadczenia wychowawczego na te dzieci. Zatem istnienie prawomocnego orzeczenia sądowego w przedmiocie ustalenia miejsca pobytu syna M. przy ojcu K. S. przesądza ustalenie do kogo należy uprawnienie do otrzymywania świadczenia wychowawczego na to dziecko. Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wniosła A. S. zarzucając błędna wykładnię art. 4 ust. 1 i 2 oraz art. 2 pkt 16 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci przez pryzmat art. 365 § 1 k.p.c. i w konsekwencji uznanie, że prawo do świadczenia wychowawczego skarżącej nie przysługuje. W uzasadnieniu podniesiono, że w przepisach prawa materialnego wyraźnie odróżnia się pojęcie "miejsca pobytu" od pojęcia "miejsce zamieszkania". Jak wynika z treści art. 26 § 2 zd. 1 k.c. jeżeli władza rodzicielska przysługuje na równi obojgu rodzicom mającym osobne miejsce zamieszkania, miejsce zamieszkania dziecka jest u tego z rodziców, u którego dziecko stale przebywa. W realiach przedmiotowej sprawy M. S. od lipca 2019 r. stale przebywa u matki A. S. W konkluzji wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie podtrzymując przy tym argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Stosownie do art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r., poz. 2167) sądy administracyjne powołane są do kontroli zgodności z prawem działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania administracyjnego, nie będąc przy tym związanym granicami skargi, stosownie do art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., zwanej dalej: P.p.s.a.). Dokonując kontroli decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 20 listopada 2019 r. w powyżej zakreślonych granicach Sąd uznał, że skarga nie zasługuje ona na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji, jak również decyzji ją poprzedzającej stanowiły przepisy powołanej wyżej ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci. Stosownie do art. 4 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy, celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych. Świadczenie wychowawcze przysługuje matce albo ojcu, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 2a (nie znajdującego zastosowania w sprawie niniejszej). Okolicznością niekwestionowana w niniejszej sprawie jest fakt istnienia prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego Wydział Cywilny z dnia 26 lutego 2019 r. sygn. akt [...], który w pkt I rozwiązał przez rozwód małżeństwo A. S. oraz K. S. – bez orzekania o winie stron, w pkt II- Sąd wykonywanie władzy rodzicielskiej nad małoletnimi dziećmi stron M. S. i M. S. powierzył obojgu rodzicom z ustaleniem miejsca pobytu małoletniego syna stron M. S. przy A. S., a małoletniego syna stron M. S. przy K. S. Jak wynika z akta sprawy skarżąca wnioskiem z dnia 1 lipca 2019 r. zwróciła się o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na syna M. S. podając, że syn cały czas przebywa u niej. W tej sytuacji zwrócić należy uwagę, że zgodnie z treścią art. 365 K.p.c. orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej, a w wypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Zatem ani Kodeks postępowania cywilnego, ani ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci nie wyłączają przytoczonego wyżej związania prawomocnym orzeczeniem organów administracji publicznej. Istnienie więc prawomocnego orzeczenia sądowego w przedmiocie ustalenia miejsca pobytu małoletniego M. S. przy ojcu K. S. przesądza ustalenie do kogo należy uprawnienie do świadczenia wychowawczego na wskazane dziecko. W tym miejscu należy w pełni podzielić argumentacje zawartą w prawomocnym wyroku WSA w Krakowie z dnia 17 października 2019 r., sygn. akt III SA/Kr 646/19 w której Sąd jednoznacznie stwierdził, że mogą występować pewne trudności interpretacyjne związane z błędną interpretacją pojęcia "rodziny", w wielu wypadkach dokonywanych nawet przez wojewódzkie sądy administracyjne, co związane było z mało precyzyjnym określeniem tego pojęcia w ustawie z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci, mogącego być interpretowanym odmiennie od właściwego, w związku z brakiem stwierdzenia w ustawie, że przyjmuje ona takie określenie tego pojęcia jedynie na potrzeby ustalenia wysokości dochodu na członka rodziny, istotnego przy przyznawaniu świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko w rodzinie. Problem ten został jednak usunięty po uchyleniu błędnie interpretowanych przepisów - w tym przepisu art. 2 pkt 16 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Kontrowersyjne przepisy zostały uchylone w związku ze zmianą ustawy o świadczeniach wychowawczych i obecnie pominięcie w niej kryterium dochodowego. Uchylenie przez ustawodawcę tych błędnie interpretowanych przez organy administracyjne obu instancji przepisów świadczy jednoznacznie o wprowadzeniu ich do ustawy jedynie w celu ustalenia wysokości dochodu, bez doniosłości prawnej w zakresie ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego. Zgodnie z art. 87 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej źródłami powszechnie obowiązującego prawa Rzeczypospolitej Polskiej są: Konstytucja, ustawy, ratyfikowane umowy międzynarodowe oraz rozporządzenia. Należy wyjaśnić, że ratyfikowane umowy międzynarodowe, to także konwencje, w tym Konwencja o Prawach Dziecka przyjęta przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych dnia 20 listopada 1989 r., ratyfikowana przez Polskę dnia 30 kwietnia 1991 r. (Dz. U. z 1991 r., nr 120, poz. 526 z późn. zm.), która co do zasady przyjmuje jako członków rodziny dziecka jego rodziców biologicznych, z wyraźnie wskazanymi wyjątkami, jak ich zastąpienie przez rodziców adopcyjnych. Ze stanowiskiem tym korelują przepisy art. 18 Konstytucji RP oraz art. 23 i art. 27 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (k.r.o.). Konwencja o Prawach Dziecka wyraźnie wskazuje m.in. w art. 9, że dziecko może być oddzielone od rodziców, czy jednego z nich mającego prawną legitymację do opieki nad dzieckiem (w sensie zmiany legalnego pobytu czy zamieszkania dziecka) tylko przez władze podlegające nadzorowi Sądu, przy czym polski system prawny w kodeksie rodzinnym i opiekuńczym wskazuje jednoznacznie, że ustalone orzeczeniem sądu miejsce pobytu lub miejsce zamieszkania lub opieka mogą zostać zmienione tylko orzeczeniem sądu cywilnego, którego częścią jest sąd rodzinny. Należy wyjaśnić, że ratyfikowane umowy międzynarodowe, w tym konwencje, zobowiązują państwa będące członkiem tej umowy czy konwencji do przestrzegania jej zasad nie w tylko w stosunkach między państwami, ale także wewnątrz państwa – członka umowy czy konwencji. Żadne państwo nie może zostać członkiem konwencji, której zasad nie przestrzega we własnym kraju. Na zasadzie równości zasady postępowania odnośnie dzieci w stosunkach między obywatelami różnych państw nie mogą odbiegać od zasad działania organów państwowych czy sądów w stosunku do własnych obywateli. Wprowadzenie to wydaje się być konieczne dla powołania w niniejszej sprawie kolejnej konwencji – "Konwencji dotyczącej cywilnych aspektów uprowadzenia dziecka za granicę", sporządzonej w Hadze dnia 25 października 1980 r. i ratyfikowanej przez Polskę dnia 6 lipca 1992 r. (Dz. U. z 1995 r., nr 108, poz. 528 z późn. zm.), która naruszenie prawa do opieki lub naruszenie prawa stałego pobytu dziecka ustalone przez właściwy organ (w Polsce sąd cywilny, w tym sąd rodzinny) uznaje za bezprawne uprowadzenie lub bezprawne zatrzymanie dziecka. Bezprawne uprowadzenie lub bezprawne zatrzymanie dziecka może być dokonane przez rodzica, albowiem istotne jest to, że w chwili dokonania uprowadzenia lub zatrzymania dziecka rodzic ten, dokonujący tego czynu wbrew woli prawnego opiekuna (drugiego rodzica), nie miał ustalonej legalnie opieki nad dzieckiem. Biorąc pod uwagę powyższe rozważania wskazać należy, że organy były związane prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego Wydział Cywilny z dnia 26 lutego 2019 r. sygn. akt [...] i w konsekwencji stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji.