III SA/Kr 152/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Kremer Sędziowie: WSA Bożenna Blitek sprawozdawca NSA Wiesław Kisiel Protokolant Urszula Ogrodzińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu l lutego 2005 r. sprawy ze skargi A. [...] skiej na decyzję Wojewody Małopolskiego z dnia 5 stycznia 2004 r. Nr : [...] w przedmiocie ustalenia brzmienia nazwiska I uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, II zasądza od Wojewody na rzecz skarżącej kwotę [...] ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania Decyzją z dnia 05.01.2004r. nr [...] Wojewoda utrzymał w mocy decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] 2003r. Nr [...] odmawiającą ustalenia brzmienia nazwiska A [...]skiej na nazwisko [...] ski. Na uzasadnienie decyzji podano, że A [...] ska zameldowana jest na pobyt stały w K. i tu wniosła o zmianę brzmienia nazwiska z "[...]ska" na nazwisko "[...]ski". Prośbę motywowała tym, że na terenie Niemiec posługiwała się nazwiskiem "[...]ski", na takie nazwisko posiada polski paszport, niemiecki akt małżeństwa i inne dokumenty. Jak ustalono, A. [...] ska z domu T. urodziła się [...]1961 r. w K. jako córka A. i C. T. W dniu [...]1986r. na terenie Niemiec w N. zawarła związek małżeński z obywatelem polskim Z. [...] skim. W zagranicznym akcie małżeństwa nazwisko skarżącej ustalono jako "[...] ski". W polskich paszportach wystawionych przez polskie placówki konsularne w Kolonii i Monachium w roku 1986 i 1994 nazwisko skarżącej posiada brzmienie "[...] ski". Zagraniczny akt małżeństwa został wpisany w Urzędzie Stanu Cywilnego w K. pod numerem [...]. Ustalono w nim nazwisko skarżącej jako "[...] ska". Skarżąca jest obywatelką polską. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji podkreśla, że A. [...] ska z uwagi na polskie obywatelstwo podlega przepisom prawa polskiego. Zgodnie z wydanym na podstawie art. 27 ust. l ustawy z dnia 29 września 1986r. Prawo o aktach stanu cywilnego (Dz.U. nr 36, poz. 180 z późn. zm.) Rozporządzeniem Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 26 października 1998r. w sprawie szczegółowych zasad sporządzania aktów stanu cywilnego, sposobu prowadzenia ksiąg stanu cywilnego, ich kontroli, przechowywania i zabezpieczenia oraz wzorów aktów stanu cywilnego, ich odpisów, zaświadczeń i protokołów (Dz.U. nr 136, poz. 884), a w szczególności z § 4 ust.2 tego Rozporządzenia: "nazwiska zakończone na: -ski, -cki, -dzki wpisuje się z zachowaniem rodzaju żeńskiego lub męskiego w zależności od tego, czy nazwisko dotyczy kobiety, czy mężczyzny". Organ administracyjny II instancji nie podzielił stanowiska skarżącej jakoby w niniejszej sprawie miało zastosowanie orzeczenie NSA z 18.01.1994r. (SA/Gd 1114/93-ONSA 1995/2/56, gdyż wyrok ten uzasadnia uwzględnienie wniosku o zmianę imienia z brzmienia polskiego na obce w sytuacji, gdy o taką zmianę występuje obywatel polski poczuwający się do mniejszości narodowej, a wnioskowane brzmienie imienia odpowiada jego brzmieniu w języku tej mniejszości. Zdaniem organu używanie przez skarżącą języka niemieckiego nie świadczy o przynależności do mniejszości narodowej i nie może być podstawą do ustalenia wnioskowanego brzmienia nazwiska. Organy obu instancji podały, że podstawą prawną ustalenia brzmienia nazwiska jest art. 10 ustawy z dnia 15 listopada 1956r o zmianie imion i nazwisk (Dz.U. nr 59 z 1963r., poz. 328 z późn. zm.) i bezspornym jest, że skarżąca posiada dokumenty na nazwiska niejednolitej treści. Zdaniem organu I instancji spowodowane to zostało zawarciem przez skarżącą w 1986r. związku małżeńskiego na terenie Niemiec, gdzie zgodnie z prawem miejscowym ustalono nazwisko skarżącej jako "[...] ski". Natomiast dokonany w 1994r. wpis niemieckiego aktu małżeństwa do polskich ksiąg w trybie art. 73 cyt. ustawy -prawo o aktach stanu cywilnego, musiał być przeprowadzony zgodnie z kryteriami określonymi w § 4 ust. 2 cyt. Rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji i skarżąca posiada polski akt małżeństwa na nazwisko "[...]ska", a niemiecki akt małżeństwa na nazwisko "[...] ski". W tej sytuacji organy administracyjne uznały, że brak podstaw do uwzględnienia wniosku, gdyż ustalenie brzmienia nazwiska skarżącej w sposób wnioskowany naruszałoby obowiązujące przepisy prawa. Od tej decyzji ostatecznej złożyła skargę A. [...] ska, która wniosła o jej uchylenie i uwzględnienie wniosku i zarzuciła naruszenie przepisów prawa tj. cyt. wyżej Rozporządzenia MSWiA z 26 października 1998r. oraz naruszenie art.2 ust. 1 in fine cyt. ustawy z dnia 15 listopada 1056r. o zmianie imion i nazwisk, albowiem jej zdaniem uzasadniła wniosek ważnymi powodami i pragnie ustalenia brzmienia na formę, jaką posługuje się od wielu lat zarówno w życiu prywatnym jak i zawodowym, co jej zdaniem również wykazała. W uzasadnieniu skargi podkreśliła też, że na terenie Niemiec przebywa i mieszka od 24 lat. Jako ważne względy uzasadniające uwzględnienie wniosku podała wydanie jej przez Konsulat RP w Monachium paszportu na nazwisko "[...] ski" i sporządzony w N. akt małżeństwa zawierający jej nazwisko w takiej formie, co spowodowało wystawienie jej wszelkich innych dokumentów w kraju i na terenie Niemiec na nazwisko [...] ski. Podała, że na terenie Niemiec prowadzi firmę i posługuje się takim nazwiskiem, a dualizm brzmienia nazwiska w aktach osobowych powoduje duże problemy i może narazić skarżącą na niewyobrażalne komplikacje w życiu osobistym i niepowetowane straty. Podała, że do tej sytuacji przyczynił się organ administracji państwowej wydając jej paszport na nazwisko [...] ski, że dalej posługuje się tym nazwiskiem i posiada na to nazwisko paszport, jednakże posługując się nim nie może wyjechać poza Europę, co jest szczególnie uciążliwe w związku z prowadzoną przez nią działalnością. Nadto skarżąca powołała się na cyt. orzeczenie NSA z 18.01.1994r. i podała, że w Niemczech zawarła związek małżeński i tam umiejscowione są wszystkie jej sprawy zawodowe związane z prowadzoną działalnością, a brzmienie nazwiska "[...] ski" zgodne jest z zasadą języka niemieckiego i dlatego nie można w tym wypadku stosować polskich reguł językowych i § 4 ust.2 cyt. Rozporządzenia MSWiA. Podała też, że przy zawieraniu związku małżeńskiego wskazała pisownię nazwiska bez uwzględnienia formy dla rodzaju żeńskiego i taka forma widniała w niemieckim akcie małżeństwa, a co - jej zdaniem - dopuszcza § 4 ust. 3 in fine. Podała też, że utrzymanie tej decyzji spowoduje powstanie roszczenia odszkodowawczego wynikającego z kosztów poniesionych na zmianę nazwiska we wszystkich dokumentach, umowach, aktach notarialnych, wnioskach itp i niejako nakłania skarżącą do zrzeczenia się obywatelstwa polskiego, aby uniknąć komplikacji zawinionych jej zdaniem przez państwo. W odpowiedzi na skargę organ administracyjny wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumenty zawarte w uzasadnieniu decyzji i podał, że wskazany przez skarżącą § 4 ust.3 cyt. Rozporządzenia MSWiA nie dotyczy tej sytuacji a jedynie nazwisk w postaci przymiotnika. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wojewódzki Sąd Administracyjny zgodnie z art. 3 § 1 przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. (Dz.U. nr 153, poz. 1 270) - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (p.p.s.a.) sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej i bada legalność zaskarżonego aktu administracyjnego stosownie do przepisu art 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1269) nie będąc w sprawowaniu tej kontroli związany granicami skargi - zarzutami, wnioskami oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). W ramach tej kognicji Sad bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu administracyjnego nie naruszono przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania. Dokonana na tej płaszczyźnie kontrola zgodności z prawem zaskarżonej decyzji prowadzi do konstatacji, iż skarga jest uzasadniona. Przepisy cyt. wyżej ustawy o zmianie imion i nazwisk ukierunkowane są na regulacje zmiany nazwisk i imion obywateli polskich, przy czym - zgodnie z art. 1 ust 1 tej ustawy - zmiana imienia czy nazwiska obywatela oddana jest jego inicjatywie, a nie inicjatywie organów administracji publicznej. Skutkiem zmiany imienia lub nazwiska dokonanej według art. 8 tej ustawy w drodze decyzji administracyjnej jest stosownie do przepisu art. 21 ustawy - Prawo o aktach stanu cywilnego (cyt. wyżej) wpisanie tej zmiany do akt stanu cywilnego, a także z urzędu zawiadomienie podmiotów wymienionych w art 1 1 ust 1 ustawy o zmianie imion i nazwisk. W świetle regulacji ustawy o zmianie imion i nazwisk wola obywatela polskiego do zmiany swego nazwiska nie stanowi samodzielnej i wystarczającej przesłanki, ale winna być poparta - zgodnie z art. 2 ust. 1 tej ustawy - ważnymi względami, które w ustępie 2 wymienione są przykładowo. Jednym z nich jest przypadek używania przez wiek lat innego nazwiska. Ustawa ta reguluje także w art. 10 kwestię ustalenia pisowni lub brzmienia imienia i nazwiska, jednak i w tym wypadku inicjatywa należy do strony, a nie do organu administracji publicznej. Ustalenie to oparte jest jednak na przesłance "wątpliwości" co do pisowni lub brzmienia nazwiska, a więc na przesłance odmiennej od przesłanki "ważnych względów" jako podstawy zmiany imienia lub nazwiska. W świetle powyższego, prawidłowe zakwalifikowanie wniosku strony inicjującego postępowanie - o zmianę nazwiska czy też o ustalenie pisowni lub brzmienia nazwiska implikuje oparcie rozstrzygnięcia na odmiennych przesłankach materialnoprawnych, określonych albo w przepisie art. 2 ust. 1 i 2 ustawy o zmianie imion i nazwisk, albo w przepisie ar. 10 ust. 1 i 2 tej ustawy. Już tylko z tego punktu widzenia podjęcie decyzji przez organy administracji nastąpiło przed wyjaśnieniem rzeczywistego przedmiotu postępowania, chociaż skarżąca działająca przez swego profesjonalnego pełnomocnika złożyła jednoznacznie brzmiący wniosek o zmianę nazwiska, co wymagało od organów administracyjny obu instancji skoncentrowanie swych argumentów wyłącznie w tym zakresie. Stosownie do treści art. 7 i 77 § 1 kpa organ prowadzący postępowanie administracyjne obowiązany jest do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jak też obowiązany jest w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Brak wnikliwego zbadania sprawy na płaszczyźnie przesłanek właściwych do żądania zmiany nazwiska przewidzianych w art. 2 ustawy powoduje, że zaskarżone decyzje zapadły z naruszeniem tych przepisów oraz z naruszeniem przepisu art. 9 kpa, co mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Na takim stanowisku stanął Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w wyroku z dnia 8 czerwca 2004r., sygn. akt II SA/Kr 3199/00. I w tym wypadku podkreślono, że nie znajduje oparcia w przepisach ustawy o zmianie imion i nazwisk stanowisko organów administracyjnych jakoby zmiana imienia czy nazwiska miała być "kierunkowa", tzn. na nazwisko czy imię o brzmieniu polskim i o pisowni zgodnej z regułami języka polskiego. Słusznie więc zdaniem Sądu - powołuje się skarżąca na treść wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 18.01.1994r., sygn. SA/Gd 1114/93 (ONSA 1995/2/56), bowiem wynika z niego, że przepis art. 2 ust. 2 pkt 2 ustawy o zmianie imion i nazwisk nie daje podstaw do wyciągnięcia wniosku, iż ustawodawca wymieniając przykładowo jako ważną przesłankę zmiany dotychczasowego nazwiska czy imienia jego niepolskie brzmienie, jednocześnie zawarł zakaz zmiany odwrotnej. Ważnymi orzeczeniami w tym zakresie jest także wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24.06.1988r., sygn. SA/Wr 115/88 (ONSA 1888/2/73) wraz z powołanymi tam uzasadnieniami innych wyroków, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21.06 1982r., sygn. II SA 699/82 (ONSA 1982/1/57), a także wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 20 kwietnia 2004r., sygn. akt IISA/Kr 1175/00, w którym dopuszczono możliwość zmiany imienia na imię o brzmieniu niepolskim, jeśli sama zmiana uzasadniona jest ważnymi względami. Należy zwrócić uwagę - zdaniem Sądu - także na to, że przepisy ustawy o zmianie imion i nazwisk reguluj ą samodzielnie i wystarczająco przesłanki zmiany imienia czy nazwiska nie odsyłają do przepisów rządzących rejestracją stanu cywilnego, tj. do ustawy -Prawo o aktach stanu cywilnego i do wydanych na jej podstawie przepisów wykonawczych. Skoro skarżąca wybrała tryb postępowania oparty o treść ustawy o zmianie imion i nazwisk -zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego - nieuprawnione było sięganie przez organy administracyjne do regulacji przepisów wykonawczych wydanych na podstawie innej ustawy - Prawa o aktach stanu cywilnego. Wskazuje na to także postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 08.08.2003r., sygn. akt V CK 6/02 (Biuletyn SN 2004/1/11). Mając powyższe na względzie - Wojewódzki Sąd Administracyjny uwzględnił skargę jako w pełni uzasadnioną naruszeniem przepisów postępowania, jak i naruszeniem prawa materialnego przez przyjęcie mylnych przesłanek za podstawę rozstrzygnięcia, a przeto na mocy powołanych przepisów oraz art. 145 par. 1pkt 1 a) i c) p.p.s.a uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji i. -jak w pkt 1 wyroku. W oparciu o treść art. 200 p.p.s.a. w związku z art. 205 § 1 i 2 p.p.s.a. Sąd orzekł o kosztach postępowania -jak w pkt. II wyroku.