III SA/Kr 153/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: S WSA Renata Czeluśniak Sędziowie: S WSA Hanna Knysiak-Sudyka ASR WSA Marta Kisielowska (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 9 maja 2022 r. sprawy ze skargi D. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] 2021 r., znak [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z dnia 30 listopada 2021 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Burmistrza O o odmowie przyznania D. S. (dalej: "skarżący") świadczenia pielęgnacyjnego wnioskowanego z tytułu opieki nad matką W. S. Podstawę prawną decyzji stanowił art. 3 pkt 11 i pkt 21, 17, art. 20 ust. 3, art. 24, art. 26 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j. Dz. U. z 2020 r., poz. 111, dalej: "u.ś.r.") oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2021 r., poz. 735, dalej: "k.p.a."). Zaskarżona decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym. Wnioskiem z dnia 9 lipca 2021 r. skarżący wystąpił do Ośrodka Pomocy Społecznej o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad matką W. S. Z orzeczenia lekarza orzecznika ZUS z dnia 24 marca 2020 r. wynika, że W. S. jest trwale niezdolna do samodzielnej egzystencji, a niezdolność ta powstała 1 grudnia 2019 r. Z przeprowadzonego w dniu 27 lipca 2021 r. wywiadu środowiskowego wynika, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną, która jest osobą bierną zawodowo, utrzymującą się ze świadczenia emerytalnego ZUS w wysokości 1000 zł. Skarżący jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna. Skarżący oświadczył, że jest osobą gotową do podjęcia zatrudnienia, a równocześnie opiekuje się matką W. S. W. S. wraz mężem T. S. i synem R. S. mieszkają w wydzielonej części domu. W. S. jest osobą niepełnosprawną, trwale niezdolną do samodzielnej egzystencji. Jest stosunkowo samodzielna- nie jest leżąca, ani pampersowana. Jest w stanie samodzielnie się ubrać i rozebrać, samodzielnie korzysta z ubikacji, jest w stanie przygotować sobie posiłek, zaparzyć herbatę, sama przyjmuje leki i potrafi samodzielnie utrzymywać codzienną higienę. Nie jest w stanie przygotować obiadu, zrobić zakupów, ani posprzątać mieszkania. Skarżący pomaga matce w gotowaniu, sprzątaniu, myciu okien, robieniu zakupów, wykupywaniu przepisanych leków. Czasami zakupy do domu robi drugi z synów R. S. Mąż W. S. nie ma orzeczenia o niepełnosprawności, jest jednak schorowany – cierpi na cukrzycę, schorzenia kardiologiczne, tętniaka aorty, niedosłuch obustronny oraz początki Alzhaimera. Żona skarżącego z racji emerytury przebywa stale w domu. Wnuki W. S.: P. S. i B. S. mają ograniczone możliwości zajmowania się dziadkami ze względu na własne obowiązki zawodowe, ale gdy jest potrzeba nie uchylają się od pomocy. Skarżący w 2020 r. zawiesił działalność gospodarczą, a w 2021 r. nastąpiło jej wykreślenie z ewidencji. Wskazał jednak, że zaprzestanie działalności gospodarczej nie miało związku ze stanem zdrowia rodziców. Decyzją z dnia [...] 2021 r. Burmistrz Miasta i Gminy O odmówił skarżącemu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką W. S. W uzasadnieniu organ wskazał, że skarżący faktycznie opiekuje się matką, jednakże opieka ta ma charakter wspierający i towarzyszący, nie jest sprawowana w wymiarze całodobowym. Opieka sprawowana nad matką nie stanowi przeszkody do wykonywania pracy zawodowej. Brak jest również związku pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącego a opieką nad matką. Ponadto matka skarżącego może liczyć na pomoc innych osób mieszkających w tym samym domu. Organ podniósł, że daty powstania niepełnosprawności W. S. nie da się ustalić oraz pozostaje ona w związku małżeńskim, a małżonek nie legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności. W odwołaniu od decyzji skarżący zarzucił naruszenie: - prawa materialnego mającego istoty wpływ na wynik sprawy: - art. 17 ust. 1b pkt 1 i 2 u.ś.r. poprzez błędne zastosowanie bez uwzględnienia okoliczności, że na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 7 oraz 190 ust. 1 Konstytucji RP; - dokonanie błędnej wykładni art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. poprzez zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej, a w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ, że zakres opieki świadczonej przez skarżącego nie wypełnia ww. dyspozycji, podczas gdy opieka świadczona przez skarżącego jest opieką stałą oraz długotrwałą; zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej, a w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie, że brak jest związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącego zatrudnienia a opieką nad matką, podczas gdy związek taki istnieje; - dokonanie błędnej wykładni przepisu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. poprzez zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej, a w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie, że fakt pozostawania w związku małżeńskim oraz brak legitymowania się przez małżonka orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, co doprowadziło do wydania niekorzystnego dla skarżącego rozstrzygnięcia; - naruszenie przepisów postępowania mających wpływ na wynik sprawy, tj.: art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, tj. rzeczywistego zakresu opieki skarżącego nad matką. W oparciu o podniesione zarzuty skarżący wniósł o uchylenie decyzji oraz przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Decyzją z dnia 30 listopada 2021 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji Burmistrza Miasta O. W uzasadnieniu wskazano, że organ I instancji wadliwie przyjął, że data powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, może być w świetle art. 17 ust. 1 b u.ś.r. podstawą do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W świetle bowiem wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, niedopuszczalna jest odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w oparciu o przesłankę, o której mowa w art. 17 ust. 1b u.ś.r. Kolegium wskazało, że zasadnie przyjęto w decyzji organu I instancji, że pozostawanie W. S. w związku małżeńskim, wyklucza przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego innym osobom zobowiązanym do alimentacji, chyba że małżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zdaniem Kolegium przeciwko przyznaniu skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego przemawia również zakres opieki, który nie ma charakteru stałego, ani długotrwałego. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżący zarzucił: - dokonanie błędnej wykładni przepisu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. poprzez zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej, a w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ, że brak jest związku pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącego a sprawowaną przez niego opieką nad matką, podczas gdy związek taki istnieje; zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej, a w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie, że zakres opieki świadczony przez skarżącego nie wypełnia dyspozycji przepisu, podczas gdy w rozumieniu przepisu osoba niepełnosprawna w stopniu znacznym wymaga- w zależności od rodzaju schodzenia oraz aktualnego stanu zdrowia, opieki stałej lub długotrwałej, niekoniecznie całodobowej; - naruszenie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. poprzez jego niezastosowanie w sytuacji, gdy przepis ten stanowi podstawę prawną przyznania świadczenia skarżącemu, jako osobie sprawującej faktyczną opiekę nad niepełnosprawną matką, należącej do kręgu osób zobowiązanych do alimentacji; - dokonanie błędnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. poprzez zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej, a w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ, że fakt pozostawania w związku małżeńskim i brak legitymowania się małżonka orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności stanowi negatywną przesłankę przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego; - naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy- art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, tj. faktycznego zakresu opieki sprawowanej przez skarżącego nad matką. W oparciu o podniesione zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji, o zasądzenie kosztów postępowania administracyjnego oraz rozpoznanie sprawy w postępowaniu uproszczonym. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie i podtrzymało stanowisko przyjęte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje: Zgodnie z brzmieniem art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2022 r., poz. 329, dalej: "p.p.s.a.") sąd administracyjny uwzględnia skargę na decyzję, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy albo stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji w całości lub części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. Zakres kontroli sprawowanej przez sąd wynika z art. 134 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym sąd rozpoznając skargę nie jest związany zarzutami, podstawą prawną, ani formułowanymi przez strony wnioskami. Sąd administracyjny dokonując kontroli rozstrzygnięć organów administracyjnych, kieruje się wyłącznie kryterium legalności, czyli zgodności z przepisami prawa materialnego i procesowego. Oznacza to, że w ramach takiej kontroli sąd nie może kierować się względami słuszności czy zasadami współżycia społecznego. Kontrola legalności zaskarżonej decyzji przeprowadzona w tak określonych granicach wykazała, że odpowiada ona wymogom prawa, a zatem skarga zasługiwała na oddalenie. Zaskarżona decyzja została wydana w prawidłowo ustalonym stanie faktycznym sprawy, z prawidłowym zastosowaniem przepisów prawa materialnego oraz procesowego. W ocenie Sądu w niniejszej sprawie nie zostały spełnione przesłanki przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego. W pierwszej kolejności należy wskazać, że niepełnosprawna W. S. pozostaje w związku małżeńskim, a jej mąż nie legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności. Podkreślić należy, że zgodnie z art. 17 ust. 5 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba potrzebująca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W rezultacie zasadnie przyjęły organy I i II instancji, że pozostawanie W. S. w związku małżeńskim co do zasady wyklucza przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego innym krewnym zobowiązanym do alimentacji, w szczególności synowi osoby wymagającej opieki. Pomijając zaistnienie powyższej przesłanki wykluczającej przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego skarżącemu – w niniejszej sprawie brak jest związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącego zatrudnienia a opieką nad matką, a zakres opieki nie jest tego rodzaju, aby skarżący nie mógł podjąć zatrudnienia choćby w niewielkim wymiarze czasu pracy Co więcej, poza skarżącym W. S. ma również innych zstępnych zobowiązanych względem niej do alimentacji. W pierwszej kolejności należy wskazać, że skarżący w toku postępowania oświadczył, że rezygnacja przez niego z prowadzenia działalności gospodarczej nie miała związku ze stanem zdrowia rodziców. Dodatkowo, z przeprowadzonych w sprawie dowodów wynika, że matka skarżącego jest osobą samodzielną- sama korzysta z łazienki, spożywa posiłki, ubiera się, porusza po mieszkaniu. Czynności, które wykonuje skarżący – polegające na robieniu zakupów, przygotowaniu obiadów, sprzątaniu mieszkania nie wyłączają podjęcia przez skarżącego zatrudnienia, ani nie powodują, że opieka nad matką uzasadnia przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Zgodnie z treścią art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne w związku z rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje, jeżeli osoba uprawniona rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Podstawowym wymogiem do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki, wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub powodującej konieczność zrezygnowania z pracy. Świadczenie to bowiem ma być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga. Świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (por. wyrok NSA z 17 października 2020 r., I OSK 1148/20, CBOSA). Pojęcie opieki, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., utożsamiać należy ze stałą i bezpośrednią troską o zapewnienie osobie niepełnosprawnej realizacji jej podstawowych potrzeb życiowych i społecznych, których sama nie jest ona w stanie zrealizować z uwagi na swoją niepełnosprawność. Opieka ta powinna być przy tym tak absorbująca, że podjęcie jakiejkolwiek aktywności zawodowej przez opiekuna musiałoby się odbyć ze szkodą dla niej (por. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 18 marca 2021 r., IV SA/Wr 51/21, CBOSA). Ustawodawca wymaga, aby brak podejmowania zatrudnienia lub rezygnacja z zatrudnienia przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 i ust. 1 a u.ś.r. pozostawały w bezpośrednim związku przyczynowo-skutkowym z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Aby spełnione były przesłanki określone w art. 17 ust. 1 u.ś.r., opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły (por. wyrok NSA z 12 lutego 2020 r. I OSK 516/19, CBOSA). W każdej sprawie właściwy organ musi dokonać oceny, czy w okolicznościach konkretnej sprawy istotnie osoba sprawująca opiekę nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia lub zmuszona jest zrezygnować z zatrudnienia (por. wyrok NSA z 13 maja 2015 r., I OSK 2820/13, CBOSA). Tymczasem w niniejszej sprawie zakres opieki oraz możliwość uczestniczenia w niej przez innych zobowiązanych do alimentacji wyklucza przyjęcie, że istnieje związek pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącego zatrudnienia a opieką nad matką. Co więcej, W. S. poza skarżącym, posiada jeszcze syna zobowiązanego do alimentacji, a zatem rodzeństwo może wspólnie realizować i de facto realizuje obowiązek alimentacyjny. Zgodnie z art. 129 § 2 k.r.o. krewnych w tym samym stopniu obciąża obowiązek alimentacyjny w częściach odpowiadających ich możliwościom zarobkowym i majątkowym. Skoro brat skarżącego mieszka w tym samym budynku, co wymagająca opieki W. S., możliwe jest zdaniem Sądu takie podzielenie się obowiązkami, żeby skarżąca mógł podjąć zatrudnienie. Co więcej, realizacja obowiązku alimentacji w względem rodzica nie musi polegać na osobistych staraniach, lecz może polegać na finansowaniu usług opiekuńczych dla matki. Zgodnie z art. 135 § 2 k.r.o. wykonanie obowiązku alimentacyjnego względem dziecka, które nie jest jeszcze w stanie utrzymać się samodzielnie albo wobec osoby niepełnosprawnej może polegać w całości lub w części na osobistych staraniach o utrzymanie lub o wychowanie uprawnionego; w takim wypadku świadczenie alimentacyjne pozostałych zobowiązanych polega na pokrywaniu w całości lub w części kosztów utrzymania lub wychowania uprawnionego. W rezultacie, w ocenie Sądu organy prawidłowo ustaliły, że w sprawie nie zostały spełnione przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego ponieważ W. S. pozostaje w związku małżeńskim, a ponadto zakres opieki sprawowanej przez skarżącego nie wyklucza podjęcia przez niego zatrudnienia. Sąd nie dopatrzył się zarzuconych w skardze naruszeń przepisów postępowania- w ocenie Sądu organy prawidłowo ustaliły zakres opieki skarżącego nad matką w oparciu o treść oświadczeń skarżącego, a w szczególności treść wywiadu środowiskowego. Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a. Mając na względzie powyższe, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. Sąd skargę oddalił.