III SA/Kr 1581/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Zawadzka (spr.) Sędziowie WSA Janusz Bociąga WSA Bożenna Blitek Protokolant sekretarz sądowy Renata Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 czerwca 2018 r. sprawy ze skargi W. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 6 listopada 2017 r. nr [...] w przedmiocie zobowiązania do zwrotu wydatków poniesionych przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej z tytułu opłaty za pobyt w Domu Pomocy Społecznej I. skargę oddala, II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na rzecz adwokata M. L. - Kancelaria Adwokacka w K, ul. K tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu kwotę 240 (dwieście czterdzieści ) złotych podwyższoną o podatek od towarów i usług przewidziany dla tego rodzaju czynności. Decyzją z dnia 6 listopada 2017 r. nr: [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (DzU.2017.1257) oraz art. 61 ust 3 i art. 104 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U.2017.1769) - po rozpatrzeniu odwołania W. S. (dalej: skarżąca) od decyzji Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej znak: [...] z dnia [...] 2017 r. w sprawie zobowiązania jej do zwrotu kwoty 312.26 zł tytułem poniesionych zastępczo przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej kosztów związanych z opłatą za jej pobyt w Domu Pomocy Społecznej za miesiąc sierpień 2017 r. - utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Powyższa decyzja została wydana w następującym stanie prawnym i faktycznym: Decyzją z dnia [...] 2017 r. organ I instancji zobowiązał skarżącą do zwrotu kwoty 312,28 zł tytułem poniesionych zastępczo przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej (MOPS) kosztów związanych z opłatą za jej pobyt w Domu Pomocy Społecznej (DPS) za miesiąc sierpień 2017 r. W uzasadnieniu decyzji podano, że zgodnie z decyzją Kierownika Sekcji Pracy Socjalnej Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia [...] 2017 r. Nr: [...] skarżąca została zobowiązana do ponoszenia opłaty za pobyt w DPS w wysokości 744,51 zł miesięcznie. Pismem z dnia 11 września 2017 r. DPS zwrócił się do MOPS o zastępcze wniesienie opłaty za skarżącą za miesiąc sierpień 2017 r. w wysokości 312,26 zł i kwota ta w dniu 26 września 2017 r. została wpłacona przez MOPS na konto DPS. Wobec tego organ orzekł o zobowiązaniu skarżącej do zwrotu przedmiotowej sumy zastępczo wniesionej przez MOPS. W odwołaniu od powyższej decyzji W. S. domagała się zredukowania opłaty za pobyt w DPS do 35%, jeśli nie istnieją przesłanki do całkowitego zwolnienia oraz o nie obciążanie jej obowiązkiem zwrotu opłaty wniesionej przez MOPS na rzecz DPS, w którym przebywa czasowo. Skarżąca przedstawiła również w jaki sposób jej córka sprawuje nad nią opiekę, zajmuje się jej sprawami oraz organizuje jej życie domowe i remonty. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 6 listopada 2017 r. nr: [...] utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu decyzji wskazało, że decyzją z dnia [...] 2017 r. Starosta umieścił skarżącą w DPS na okres 6-ciu miesięcy. Od 1 lutego 2017 r., średni miesięczny koszt pobytu w tym Domu wynosił 2.999,58 zł. Kierownik Sekcji Pracy Socjalnej Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej, działając z upoważnienia Burmistrza Miasta, decyzją Nr [...] z dnia [...] 2017 r. ustalił skarżącej odpłatność za jej pobyt w DPS do dnia 7 lutego 2018 r., czyli do czasu na jaki została do niego przyjęta, w wysokości 744,51 zł miesięcznie, tj. w wysokości 70% jej dochodu, a dochód ten, to otrzymywana przez nią renta z ZUS w wysokości 1.063,59 zł. A zatem w świetle ww. przepisu oraz przy uwzględnieniu osiąganego przez skarżącą dochodu, organ poprawnie ustalił jej odpłatność za pobyt w DPS. Pismem z dnia 11 września 2017 r. DPS zwrócił się do MOPS o zastępcze wniesienie opłaty za skarżącą za miesiąc sierpień 2017 r. w wysokości 312,26 zł, gdyż ta opłata nie została przez nią uregulowana. W związku z tym w dniu 28 września 2017 r. MOPS dokonał wpłaty powyższej sumy na konto DPS. Na podstawie art. 61 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej, organ I instancji zobowiązał skarżącą do zwrotu kwoty 312,26 zł tytułem poniesionych zastępczo przez MOPS kosztów związanych z opłatą za jej pobyt w DPS za miesiąc sierpień 2017 r. A zatem, w świetle wskazanego powyżej przepisu organ miał podstawę wydać decyzję, na mocy której zobowiązał skarżącą do zwrotu wyżej wym. kwoty. Odnosząc się do wniosku skarżącej o zredukowanie opłaty za pobyt w DPS do 35% lub całkowite zwolnienie z takiej opłaty oraz o nie obarczanie jej obowiązkiem zwrotu opłaty wniesionej zastępczo przez MOPS na rzecz DPS, w którym czasowo przebywa - Kolegium wyjaśniło, że nie jest organem właściwym do rozpatrzenia takiej prośby. O całkowite lub częściowe zwolnienie z opłaty za pobyt w DPS skarżąca może zwrócić się do organu, który ustalił te opłaty, czyli do Burmistrza Miasta, odpowiednio uzasadniając swoją prośbę, gdyż tylko ten organ jest kompetentny do rozpatrzenia takiej prośby. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie W. S. ponownie wskazała na okoliczności podnoszone przez nią w poprzednich pismach w sprawie podtrzymując je w całości. Pismem z dnia 12 czerwca 2018 r. pełnomocnik skarżącej z urzędu uzupełnił skargę podnosząc następujące zarzuty od zaskarżonej decyzji: 1. naruszenie art. 64 ustawy o pomocy społecznej, poprzez bezzasadną odmowę zwolnienia skarżącej od ponoszenia opłat za pobyt w DPS, 2. naruszenie art. 61 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej, poprzez bezzasadne jego zastosowanie w przedmiotowej sprawie i bezzasadne zastępcze wniesienie opłaty przez gminę i zobowiązanie skarżącej do poniesienia tej opłaty, gdy tymczasem z uwagi na wniosek skarżącej o zwolnienie jej z kosztów pobytu w DPS powinna ona zostać zwolniona z tej opłaty i nie powinna być zobowiązana do zapłaty żądanej kwoty, 3. naruszenie art. 7 K.p.a. poprzez brak wszechstronnej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego i błędnej jego ocenie skutkującej brakiem zwolnienia skarżącej od opłaty za pobyt w DPS i bezzasadne zobowiązanie skarżącej do zapłaty żądanej kwoty. W oparciu o powyższe pełnomocnik skarżącej wniósł o: uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji, zasądzenie kosztów postępowania na rzecz strony skarżącej, przyznanie kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu. W uzasadnieniu skargi podniesiono, że skarżąca z uwagi na podeszły wiek 88 lat oraz trudną sytuację bytową związaną z koniecznością wyjazdu jej córki do Francji celem odbycia szkolenia ze środków Unii Europejskiej, została umieszczona na jej wniosek w DPS. We wniosku o umieszczenie w DPS, ostatecznie pozytywnie rozpoznanym, skarżąca wskazywała, że nie jest w stanie ponieść opłaty za pobyt w tej instytucji i nie ma realnych możliwości samoczynnego pokrycia tych kosztów, między innymi z uwagi na koszty remontów i organizowaniem życia rodzinnego tylko i wyłącznie przez jej córkę oraz zaciągnięte kredyty i konieczność ich spłaty. Mając na uwadze art. 64 ustawy o pomocy społecznej oraz bacząc na treść art. 7 k.p.a., w ocenie skarżącej należy przyjąć, że zachodziły i nadal zachodzą przesłanki do zwolnienia jej z opłaty za pobyt w DPS, a w konsekwencji nie zobowiązywanie skarżącej do zwrotu żądanej kwoty. Zdaniem skarżącej decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego powinna prowadzić do uchylenia zaskarżonych pierwotnie decyzji i rozstrzygnięcia co do istoty sprawy, ewentualnie do uchylenia zaskarżonej decyzji i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania, ponieważ zakres sprawy konieczny do wyjaśnienia dawał podstawy do tego typu rozstrzygnięcia. Nadto skoro Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie jest organem właściwym do rozpatrzenia prośby W. S. do zredukowania nałożonej opłaty do 35% lub też jej całkowite zwolnienie z opłaty, a organem właściwym jest Burmistrz Miasta, to powinien przekazać sprawę właściwemu organowi do ponownego rozpoznania, a nie utrzymywać zaskarżoną decyzję w mocy. Tym bardziej, że Kierownik MOPS wydając przedmiotową decyzję działał z upoważnienia Burmistrza Miasta, właściwego do kierowania prośby o zwolnienie z ponoszenia opłaty za pobyt w DPS. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie w pełni podtrzymując swoje stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U.2017.2188), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że przedmiotem kontroli Sądu jest zgodność zaskarżonej decyzji z przepisami prawa materialnego i procesowego, nie zaś jej słuszność. Na podstawie art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2018.1206, dalej: "p.p.s.a.") sąd administracyjny przy rozstrzyganiu sprawy nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Ponadto, w myśl art. 135 p.p.s.a., sąd administracyjny stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie była wyłącznie decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 6 listopada 2017 r. utrzymująca w mocy decyzję Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia [...] 2017 r. w sprawie zobowiązania skarżącej do zwrotu kwoty 312.26 zł tytułem poniesionych zastępczo przez MOPS kosztów związanych z opłatą za jej pobyt w DPS za miesiąc sierpień 2017 r. Materialnoprawną podstawę wydanych decyzji stanowił art. 61 ust. 3 w zw. z art. 104 ust. 3 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U.2017.1769) dalej jako "u.p.s.". Zgodnie z art. 59 § 1 u.p.s. o skierowaniu do domu pomocy społecznej i decyzję ustalającą opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wydaje organ gminy właściwej dla tej osoby w dniu jej kierowania do domu pomocy społecznej. Zgodnie z art. 60 u.p.s. pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania. Średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca w domu pomocy społecznej: o zasięgu gminnym ustala wójt (burmistrz, prezydent miasta), o zasięgu powiatowym ustala starosta, o zasięgu regionalnym ustala marszałek województwa, a informacje o powyższym są ogłaszane w dziennikach urzędowych ww. podmiotów. Ogłoszenie stanowi podstawę do ustalenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej od następnego miesiąca przypadającego po miesiącu, w którym zostało opublikowane. Jak wynika z treści art. 61 ust. 1 pkt 1-3 u.p.s. obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności: 1. mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, 2. małżonek, zstępni przed wstępnymi, 3. gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej, przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność. Zgodnie z art. 61 ust. 2 opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą: mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, nie więcej niż 70% tego dochodu; małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą na podstawie art. 103 ust 2 u.p.s. Stosownie natomiast do art. 61 ust. 3 u.p.s. w przypadku niewywiązywania się osób, o których mowa w ust. 2 pkt 1 i 2 oraz ust. 2a, z obowiązku opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej opłaty te zastępczo wnosi gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Gminie przysługuje prawo dochodzenia zwrotu poniesionych na ten cel wydatków. W ocenie Sądu jedyną relewantną kwestią w badanej sprawie jest brak uzyskania przez skarżącą zwolnienia od ponoszenia opłaty za pobyt w DPS w całości lub części ustalonej decyzją Kierownika Sekcji Pracy Socjalnej MOPS z dnia [...] 2017 r. nr: [...]. Zgodnie bowiem z art. 64 u.p.s. osoby wnoszące opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej można zwolnić, na ich wniosek, częściowo lub całkowicie z tej opłaty przy spełnieniu określonych w przepisie przesłanek. Uogólniając przytoczone wyżej przepisy oraz tezy wyrażone w ugruntowanym orzecznictwie sądów administracyjnych, można wskazać, że uprawnienie do złożenia wniosku, o którym mowa w art. 64 u.p.s., przez osobę obowiązaną do uiszczenia opłaty za pobyt w DPS, aktualizuje się w momencie skonkretyzowania ogólnego obowiązku, najczęściej w związku z wydaniem decyzji ustalającej tę opłatę wydawanej na podstawie art. 59 ust. 1 u.p.s. Istotny jest tu moment, w którym rzeczywiście dochodzi do konkretyzacji tego obowiązku, tj. moment, w którym powstaje wykonalne, możliwe do dochodzenia w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, publicznoprawne zobowiązanie danej osoby do uiszczenia tej opłaty. Najczęściej będzie to moment, z którym decyzja ta staje się ostateczna (o ile w związku ze złożeniem w tym przedmiocie skargi do sądu administracyjnego jej wykonanie nie zostanie wstrzymane). Jeżeli jednak decyzji ustalającej opłatę za pobyt w DPS został nadany rygor natychmiastowej wykonalności, to decyzja taka nosi przymiot konkretyzującej obowiązek uiszczenia opłaty za pobyt w DPS od momentu, od którego rygor ten obowiązuje, tj. od momentu, w którym wchodzi ona do obrotu prawnego, czyli od momentu doręczenia jej stronie (zob. M. Romańska, Komentarz do art. 108 k.p.a., teza 13 [w:] Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, red. H. Knysiak-Molczyk, WK 2015, dost. w SIP LEX, nr 10560). Skarżąca była zatem uprawniona do złożenia wniosku o zwolnienie jej z opłaty za pobyt w DPS od chwili doręczenia jej decyzji z dnia 16 sierpnia 2017 r. o zobowiązaniu jej do ponoszenia opłaty za pobyt w DPS. Tymczasem wniosek taki został sporządzony przez skarżącą i złożony do właściwego organu nie tylko przed wydaniem decyzji ustalającej opłatę za pobyt w DPS, ale w ogóle przed wydaniem decyzji o umieszczeniu jej w DPS. Należało zatem przyjąć, że jej wniosek złożony w Urzędzie Miejskim w dniu 6 lipca 2017 r. nie może zostać uznany za wniosek, o którym mowa w art. 64 u.p.s. Konsekwencją braku uzyskania przez skarżącą zwolnienia od ponoszenia kosztów pobytu w DPS jest obowiązek ponoszenia przez nią tych kosztów w wysokości 70% swojego dochodu miesięcznie. Skoro zatem koszty te pokrył zastępczo - zamiast zobowiązanej - MOPS, to zgodnie z powołanym już przepisem art. 61 ust. 3 u.p.s. w przypadku niewywiązywania się osób zobowiązanych do zapłaty, opłaty te zastępczo wnosi gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej, a gminie przysługuje prawo dochodzenia zwrotu poniesionych na ten cel wydatków. Zasadnie więc organ zobowiązał skarżącą do zwrotu kwoty 312,26 zł tytułem poniesionych zastępczo przez MOPS. Dodatkowo wskazać należy, że postępowanie w przedmiocie zwolnienia od opłaty za pobyt w DPS jest postępowaniem odrębnym od postępowania w przedmiocie ustalenia tej opłaty. Prowadzi to do konkluzji, że nawet gdyby właściwy organ ostatecznie orzekł o zwolnieniu z tej opłaty na podstawie art. 64 u.p.s., to nie doprowadziłoby to do usunięcia z obrotu prawnego decyzji ustalającej opłatę za pobyt w DPS. Przeciwny wniosek należy odrzucić: gdyby zwolnienie z opłaty przybierało formę uchylenia decyzji ustalającej tę opłatę, wówczas zwolnienie, w świetle wcześniejszych wywodów byłoby bezprzedmiotowe, jako że nie odnosiłoby się do skonkretyzowanego obowiązku uiszczenia tej opłaty. Powyższe uwagi należało przytoczyć ze względu na to, że skarżąca w istocie wystosowała wniosek o zwolnienie z opłaty za pobyt w DPS ustalonej decyzją z dnia 16 sierpnia 2017 r., co podtrzymała w skardze od decyzji SKO. Nie ma przy tym znaczenia, że wniosek ten został zawarty w treści odwołania od decyzji o zwrocie, a nie w osobnym piśmie. Rację zatem ma skarżąca, co podniósł jej pełnomocnik w piśmie uzupełniającym skargę, że SKO powinno było rozpatrzyć część pisma procesowego stanowiącą odwołanie, natomiast pozostałą jego część potraktować jako wniosek o zwolnienie z opłaty za pobyt w DPS i zawiadomić skarżącą, że w sprawie zwolnienia od opłaty powinna wnieść osobne podanie do właściwego organu. SKO tego nie uczyniło, czym dopuściło się naruszenia art. 66 § 1 zd. 2 i § 2 K.p.a. jako przepisów postępowania. Jednakże w ocenie Sądu naruszenie to nie miało istotnego wpływu na wynik sprawy. Nawet gdyby do niego nie doszło, SKO prawidłowo utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję ustalającą opłatę za pobyt w DPS. Podniesiony przez pełnomocnika skarżącej zarzut naruszenia art. 7 K.p.a. w związku z art. 64 u.p.s. jest o tyle nietrafiony, że mógłby dotyczyć decyzji odmawiającej zwolnienia z opłaty za pobyt w DPS, nie zaś decyzji orzekającej o obowiązku zwrotu poniesionych kosztów pobytu w DPS przez MOPS zamiast skarżącej. W niniejszym postępowaniu granice rozpoznania określała zaskarżona decyzja o zwrocie kosztów poniesionych przez gminę. Badaniu przez Sąd podlegało więc: czy skarżąca była zobowiązana do ponoszenia kosztów pobytu w DPS i czy zostały one opłacone przez gminę zamiast osoby zobowiązanej. Na wszystkie powyższe należy odpowiedzieć twierdząco uznając za zasadne zapadłe w sprawie decyzje organów obu instancji. Ewentualna ocena indywidualnej sytuacji skarżącej powinna zostać dokonana nie w postępowaniu w przedmiocie zwrotu poniesionych przez gminę kosztów, ale w postępowaniu w przedmiocie zwolnienia z opłaty za pobyt w DPS. W tym stanie sprawy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku. O przyznaniu wynagrodzenia pełnomocnikowi skarżącej ustanowionemu w trybie prawa pomocy Sąd orzekł na zasadzie art. 250 § 1 p.p.s.a. w zw. z § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c w zw. z § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz.U.2016.1714). Stawka podatku od towaru i usług, o którego kwotę zostało podwyższone wynagrodzenie dla pełnomocnika skarżącej, została ustalona na 23% zgodnie z art. 146a pkt 1 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz.U.2017.1221).