III SA/Kr 1622/24
WyrokWSA w Krakowie2025-04-02
Skład orzekający: Ewa Michna, Renata Czeluśniak, Magdalena Gawlikowska
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy skarżącej przysługuje świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad ojcem, jeśli zakres sprawowanej opieki nie wyklucza możliwości podjęcia zatrudnienia, a obowiązek opieki spoczywa również na jej rodzeństwie?Ratio decidendi
Sąd oddalił skargę, uznając, że skarżąca nie wykazała spełnienia przesłanek do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Kluczowe było ustalenie, że zakres sprawowanej opieki nad ojcem nie jest na tyle absorbujący, aby definitywnie wykluczał możliwość podjęcia zatrudnienia, nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy. Sąd podkreślił, że świadczenie to jest rekompensatą za rezygnację z pracy lub niemożność jej podjęcia z powodu konieczności sprawowania opieki, a nie za sam fakt sprawowania opieki.Stan faktyczny
Skarżąca złożyła wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad ojcem. Organ pierwszej instancji odmówił przyznania świadczenia, wskazując na brak spełnienia przesłanki wieku oraz możliwość podjęcia przez skarżącą zatrudnienia. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało decyzję w mocy, uznając, że zakres opieki nie wyklucza możliwości podjęcia pracy, a także że istnieją inne osoby zobowiązane do opieki nad ojcem. Skarżąca wniosła skargę do WSA, zarzucając naruszenie przepisów proceduralnych i materialnych.Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Michna Sędziowie Sędzia WSA Renata Czeluśniak (spr.) Asesor WSA Magdalena Gawlikowska po rozpoznaniu w dniu 2 kwietnia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi E. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 30 lipca 2024 r. nr SKO-NP-4115-135/24 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego skargę oddala.
Burmistrz B. decyzją z dnia 29 lutego 2024 r. nr ŚRFA.000423.5212.26.2024 odmówił przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w związku z koniecznością sprawowania opieki nad ojcem.
Zdaniem organu, zakres świadczonych przez skarżącą usług opiekuńczych nie pozwala na przyznanie świadczenia, a prawidłowo zorganizowana opieka nad niepełnosprawnym, w której uczestniczyliby osobiście lub finansowo wszystkie osoby zobowiązane do alimentacji, pozwoliłaby skarżącej na podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, co najmniej w niepełnym wymiarze czasu pracy. Ponadto w sprawie nie została spełniona przesłanka wieku o której mowa w art. 17 ust. 1b u.ś.r.
Organ wskazał, że zakończenie zatrudnienia przez skarżącą na podstawie umowy zlecenia w dacie jej wygaśnięcia (umowa zawarta na okres od 1 września 2023 r. do 30 listopada 2023 r.) nie może zostać uznane za rezygnację z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniem niepełnosprawności w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r.
W odwołaniu skarżąca zarzuciła naruszenie w art. 17 ust.1b u.ś.r. oraz pominięcie okoliczności, że w następstwie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21.10.2014r., sygn. akt K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, co determinuje naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP. Skarżąca podniosła, że w uzasadnieniu decyzji organ powołał dane innej osoby, co wskazuje na mechaniczne podchodzenie do wniosków, bez oglądu na indywidualną sytuację wnioskującej. Omyłka ta powoduje, że w istocie nie jest wiadome czy organ rozstrzygał jej sprawę czy też innej osoby. W opinii skarżącej, w należyty sposób wykazała, że spełnia wszystkie przesłanki wskazane w art. 17 u.ś.r., a przez to, że przysługuje jej prawo do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego. Okoliczności te potwierdzają załączone do akt sprawy dokumenty oraz ustalenia wywiadu przeprowadzone przez pracownika socjalnego. W związku z powyższym wniosła o uchylenie decyzji w całości oraz przyznanie jej prawa do wnioskowanego świadczenia.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu decyzją z dnia 30 lipca 2024 r. nr SKO-NP-4115-135/24 utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.
W uzasadnieniu SKO wskazało w pierwszej kolejności, że okoliczność, iż niepełnosprawność u osoby wymagającej opieki powstała w okresie późniejszym niż wymaga tego art. 17 ust. 1b ustawy, nie może stanowić samoistnej przesłanki do uznania, iż osobie sprawującej opiekę nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego.
Odnosząc się do spełnienia pozostałych przesłanek warunkujących możliwość przyznania przedmiotowego świadczenia, organ wyjaśnił, że z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego wynika, iż skarżąca sprawuje codzienną opiekę nad niepełnosprawnym ojcem. Ze względu na zakres sprawowanej opieki i stan zdrowia ojca zrezygnowała z zatrudnienia z dniem 1 grudnia 2023 r. Ojciec skarżącej jest osobą starszą, przewlekle chorą, wymagającą stałej opieki i pomocy przy wykonywaniu podstawowych czynności dnia codziennego. Niepełnosprawny porusza się samodzielnie po mieszkaniu, leczy się z powodu schorzeń urologicznych, kardiologicznych, diabetologicznych, a także ma problemy ze wzrokiem i słuchem, jest po wszczepieniu rozrusznika serca. Stan jego zdrowia powoduje, że wymaga stałej opieki i pomocy przy wykonywaniu czynności samoobsługowych. Skarżąca wykonuje wszystkie czynności związane z opieką nad ojcem, tj. robi zakupy, przygotowuje posiłki, pierze, sprząta, prasuje. Pomaga ojcu przy kąpieli oraz ubieraniu się, organizuje wizyty lekarskie oraz w nich uczestniczy, wykupuje leki i pilnuje aby je przyjmował zgodnie z zaleceniami lekarza, opłaca wszystkie niezbędne rachunki. Skarżąca wyjaśniła, że stan zdrowia jej ojca się pogarsza i wymaga on coraz większej opieki. Wskazała, że pomoc jaką świadczy jest stała i całodobowa, a zakres tych czynności nie pozwala jej na podjęcie pracy nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy (oświadczenie z dnia 13 grudnia 2023 r.). Z ustaleń wywiadu wynika także, że skarżąca (wraz z mężem i dwoma synami) mieszka z osobą wymagającą opieki. Skarżąca oświadczyła, że jej ojciec jest osobą ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Wymaga stałej pomocy, opieki i wsparcia osób trzecich. Nie jest on w stanie samodzielnie funkcjonować. Sprawuje nad nim opiekę codziennie przez całą dobę. Świadczenie tej pomocy jest niezbędne celem zapewnienia mu prawidłowego funkcjonowania.
W ocenie organu odwoławczego niewątpliwie niepełnosprawny wymaga pomocy i opieki jednakże biorąc pod uwagę zakres wykazanej opieki, jak i fakt, że są jeszcze inne osoby zobowiązane do współudziału w opiece nad niepełnosprawnym ojcem, to jest możliwe takie zorganizowania opieki, ażeby skarżąca nie musiała rezygnować z zatrudnienia. Kolegium podkreśliło przy tym, że do akt sprawy nie zostały przedłożone żadne dokumenty świadczące o tym, że w stosunku do rodzeństwa skarżącej istnieją obiektywne okoliczności (np. sytuacja rodzinna, finansowa, zdrowotna) powodujące, iż jej rodzeństwo nie jest w stanie wspomóc siostry w opiece i zrealizować obowiązek alimentacyjny wobec ojca w sposób pośredni.
Odnosząc się do zarzutów odwołania Kolegium wskazało, że jednym z warunków, od których zależy powstanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest wykonywanie opieki przez osobę obciążoną wobec podopiecznego obowiązkiem alimentacyjnym. W niniejszej sprawie, oprócz skarżącej są jeszcze dwie osoby obciążone - w tym samym stopniu, co skarżąca - ustawowym obowiązkiem alimentacyjnym wobec niepełnosprawnego ojca. Ustawodawca nie zagwarantował w odniesieniu do osób równolegle zobowiązanych do świadczenia alimentacyjnego prawa do wyboru przez nich samych tej osoby, która będzie się opiekowała osobą niepełnosprawną i pobierała świadczenie pielęgnacyjne. W sytuacji więc, gdy obowiązek alimentacyjny obciąża kilka osób, każda z nich ma obowiązek opieki i osoby te powinny się stosownie podzielić wykonywaniem tego obowiązku tak, aby nie była nim obciążona tylko jedna z nich. Z uwagi na to, że to na dzieciach niepełnosprawnego ciąży obowiązek zapewniania jemu pomocy i opieki, a z akt jak i w odwołaniu nie zostały podane okoliczności świadczące o tym, aby w stanie faktycznym istniały obiektywne okoliczności (niepełnosprawność w stopniu znacznym, trudna sytuacja finansowa) uniemożliwiające im wspólne zabezpieczenie opieki oraz ze względu na zakres i wymiar sprawowanej opieki - uznać należy, iż na chwilę obecną w sprawie nie zachodzą okoliczności uzasadniające przyznanie wnioskowanego świadczenia. Podsumowując organ wskazał, że fakt posiadania przez ojca skarżącej orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności i fakt sprawowania przez skarżącą tej opieki niejako automatycznie nie powodują powstania po jej stronie uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżąca zarzuciła naruszenie:
- art. 7 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie i rozstrzygnięcie sprawy bez podjęcia wszystkich czynności niezbędnych do właściwego załatwienia sprawy, z pominięciem interesu społecznego i słusznego interesu obywatela, w sytuacji, gdy organ administracji publicznej posiadał wszelkie uprawnienia do uwzględnienia odwołania;
- art. 7 w zw. z art. 77 k.p.a. przez błędne ustalenie stanu faktycznego sprawy, w tym:
- nieuzasadnione uznanie, że zakres czynności opiekuńczych nad ojcem nie jest znaczący i może być łączony z pracę podczas gdy zakres ten obejmuje opiekę całodobową, bez możliwości pozostawienia go samego i wyłącza jakąkolwiek działalność zarobkową skarżącej;
- błędne ustalenie, że rodzeństwo skarżącej może uczestniczyć w sprawowaniu opieki nad ojcem, podczas gdy zostało wykazane, że nie są oni w stanie pomagać w tej opiece jak i przepis ustawy nie wymaga analizy takich przesłanek;
- uznanie, że niepełnosprawny powinien korzystać z innych form opieki nad nim podczas gdy organ w żaden sposób nie może decydować w jaki sposób sprawowana jest opieka nad niepełnosprawną osobą, zwłaszcza że taka okoliczność nie jest przesłanką ustawową;
- art. 80 k.p.a. poprzez dokonanie dowolnej, wybiórczej oceny dowodów zgromadzonych w toku postępowania administracyjnego, w tym:
- dokonanie wadliwej analizy i oceny wywiadu środowiskowego pracownika socjalnego i pominięcie zawartych tam wniosków, zwłaszcza ustalenia tego, że ojciec skarżącej wymaga stałej opieki oraz że w ostatnim czasie nastąpiło pogorszenie się jego stanu zdrowia przez co wymaga on szerszego zakresu opieki, a także faktu, że poza skarżącą brak jest innych osób mogących sprawować stałą opiekę nad ww.;
- pominięcie złożonych dowodów w tym orzeczenia o niepełnosprawności oraz dokumentacji medycznej, w których treści wskazano, że ojciec skarżącej wymaga stałej opieki;
- art. 107 § 3 k.p.a. poprzez sporządzenie uzasadnienia zaskarżonej decyzji w sposób wadliwy, w tym pominięcie, którym dowodom i dlaczego organ odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zwłaszcza że uzasadnienie kontrolowanych decyzji nie jest spójne z ustalonym stanem faktycznym w zakresie sprawowanej przez skarżącą opieki nad ojcem;
które to naruszenia miały istotny wpływ na wynik sprawy, doprowadzając do wydania wadliwej, nieuzasadnionej decyzji organu odwoławczego i naruszenia praw skarżącej.
- art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., poprzez:
- błędną wykładnię pojęcia stałej lub długotrwałej opieki i niezasadne uznanie, że ojciec skarżącej nie wymaga takiej opieki mimo wykazania, że jego stan zdrowia, w tym jego ostatnie pogorszenie, powodują, że wymaga opieki, której nie można łączyć z pracą zarobkową;
- błędną wykładnię przepisu w zakresie pojęcia związku przyczynowego między sprawowaniem opieki a niemożnością podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej zwłaszcza że zostało wykazane, m.in. wywiadem środowiskowym, że skarżąca nie jest stanie łączyć opieki nad ojcem z pracą zarobkową;
- błędną wykładnię przepisu poprzez wprowadzenie przez organy dodatkowych przesłanek jak konieczności uwzględnienia podczas opieki i ubiegania się o przyznanie świadczenia także faktu, że skarżąca posiada rodzeństwo podczas gdy w sytuacji gdy jest kilka osób zobowiązanych w równym stopniu do alimentacji, można przyznać świadczenie jednej z nich, jeżeli spełnia ona przewidziane prawem przesłanki zwłaszcza, że u.ś.r. w sytuacji, gdy jest kilka osób zobowiązanych do alimentacji w tym samym stopniu, nie przewiduje pierwszeństwa względem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla jednej z nich;
które to naruszenia miały wpływ na wynik sprawy przez nieuzasadnione odmówienie skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
Mając powyższe zarzuty na uwadze skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji, poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz o zasądzenie od organu na jej rzecz kosztów postępowania wg norm przepisanych.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:
Podstawowa zasada polskiego sądownictwa administracyjnego została określona w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2024 r., poz. 1267 ze zm.), zgodnie z którym sądy administracyjne sprawują, m.in. wymiar sprawiedliwości przez kontrolę legalności działalności administracji publicznej. Zasada, że sądy administracyjne dokonują kontroli działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, została również wyrażona w art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.) dalej - p.p.s.a.
Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Niezwiązanie zarzutami i wnioskami skargi oznacza, że sąd administracyjny bada w pełnym zakresie zgodność z prawem zaskarżonego aktu organu administracji publicznej. W świetle art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd nie ma jednak obowiązku badania tych zarzutów i wniosków, które nie mają znaczenia dla oceny legalności zaskarżonego aktu (tak NSA w wyroku z dnia 11 października 2005 r., sygn. akt: FSK 2326/04).
Wady skutkujące koniecznością uchylenia aktu, stwierdzenia jego nieważności bądź wydania z naruszeniem prawa, przewidziane są w art. 145 § 1 p.p.s.a. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla ten akt w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku nieuwzględnienia skargi sąd ją oddala - art. 151 p.p.s.a.
Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji w granicach kompetencji przysługujących sądowi administracyjnemu, na podstawie ww. ustaw, Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Przedmiotem kontroli Sądu była decyzja SKO w Nowym Sączu utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza B. odmawiającą skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w związku z koniecznością sprawowania opieki nad ojcem.
Materialnoprawną podstawą wydania ww. decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2024 r., poz. 323 ze zm.) – dalej u.ś.r. Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. W myśl art. 17 ust. 1b ustawy, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.
W pierwszej kolejności wyjaśnić należy, że wyrokiem z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 Trybunał Konstytucyjny uznał art. 17 ust. 1b ustawy za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. Skutki tego wyroku mają znaczenie w nin. sprawie. Wyrok Trybunału wiąże bowiem wszystkich zgodnie z art. 190 ust. 1 Konstytucji RP i stanowi dla organów administracji oraz sądów istotną wskazówkę̨ interpretacyjną. Co więcej, przepis uznany przez sąd konstytucyjny za niezgodny z Konstytucją nie może nadal stanowić podstawy rozstrzygnięć́. Skoro zatem TK kategorycznie przyjął, że art. 17 ust. 1b ustawy narusza prawa opiekunów osób, których niepełnosprawność́ powstała odpowiednio po ukończeniu 18 oraz 25 roku życia, to nie sposób uznać, iż orzeczenie to nie ma wpływu na sytuację prawną skarżącej. Wręcz przeciwnie - data ustalenia niepełnosprawności jej ojca nie mogła być negatywną przesłanką do przyznania świadczenia. Organy rozstrzygając w zakresie wniosku o ustalenie prawa do ww. świadczenia mają zatem obowiązek procedować́ w oparciu o przepisy ww. ustawy z wyłączeniem niekonstytucyjnej części przepisu art. 17 ust. 1b. Na powyższą kwestię prawidłowo zwróciło uwagę SKO w zaskarżonej decyzji.
Organ odwoławczy zasadnie przyjął także, że w sprawie nie zostały wykazane przez skarżącą pozostałe przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
Mając na uwadze ww. art. 17 ust. 1 ustawy, wyjaśnić bowiem należy, że podstawowym wymogiem do uzyskania ww. świadczenia jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub powodującej konieczność zrezygnowania z pracy. Świadczenie to ma być bowiem rekompensatą za rezygnację z pracy, czy też niemożność jej podjęcia z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga. Świadczenie to nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Przepis art. 17 ust. 1 ustawy, należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (por. wyrok NSA z 17 października 2020 r., I OSK 1148/20). Pojęcie opieki, o którym mowa w powyższym przepisie, utożsamiać należy ze stałą i bezpośrednią troską o zapewnienie osobie niepełnosprawnej realizacji jej podstawowych potrzeb życiowych i społecznych, których sama nie jest ona w stanie zrealizować z uwagi na swoją niepełnosprawność. Opieka ta powinna być przy tym tak absorbująca, że podjęcie jakiejkolwiek aktywności zawodowej przez opiekuna musiałoby się odbyć ze szkodą dla niej (por. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 18 marca 2021 r., IV SA/Wr 51/21). Ustawodawca wymaga, aby brak podejmowania zatrudnienia lub rezygnacja z zatrudnienia przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 i ust. 1a ustawy, pozostawały w bezpośrednim związku przyczynowo-skutkowym z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Aby spełnione były przesłanki określone w art. 17 ust. 1 ustawy, opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły. Dlatego w każdej sprawie organ musi dokonać oceny, czy w okolicznościach konkretnej sprawy istotnie osoba sprawująca opiekę nad osobą posiadającą znaczny stopień niepełnosprawności nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia lub zmuszona jest zrezygnować z zatrudnienia (por. m.in. wyrok NSA z 13 maja 2015 r., I OSK 2820/13, czy wyrok NSA z dnia 18.maja 2021 r. I OSK 275/21).
Podkreślić też należy, mając na uwadze zasady ogólne wyrażone w dziale I rozdział 2 k.p.a., że wprawdzie co do zasady gospodarzem postępowania administracyjnego jest organ administracji publicznej, który powinien je prowadzić zgodnie z zasadą oficjalności, to jednak strona ma prawo czynnego uczestniczenia w postępowaniu wyjaśniającym, a w szczególności ma prawo inicjatywy dowodowej, z którego powinna korzystać, chcąc wykazać zasadność podnoszonych przez siebie wniosków i twierdzeń, a tym samym uniknąć negatywnych konsekwencji związanych z poczynionymi przez organ ustaleniami w zakresie stanu faktycznego sprawy na podstawie znanych organowi środków dowodowych. Strona nie jest zatem zwolniona od współdziałania w wyjaśnianiu okoliczności faktycznych. Powinna ona bowiem przedstawić wszystkie informacje niezbędne do ustalenia stanu faktycznego sprawy, jak również udostępnić dowody znajdujące się w jej posiadaniu lub które tylko ona może przedstawić, potwierdzające okoliczności wskazane w uzasadnieniu wniosku wszczynającego postępowanie. Jeśli organ administracji publicznej dokonał ustaleń w zakresie stanu faktycznego na podstawie wszystkich wskazanych przez wnioskodawcę dowodów, a strona kwestionuje te dowody i ustalenia, przeciwdowód może być przeprowadzony z jej inicjatywy. Organ nie ma natomiast obowiązku poszukiwania dowodów dla wykazania słuszności stanowiska strony (por. wyrok NSA z dnia 10 grudnia 2009 r., II OSK 1933/08).
W okolicznościach niniejszej sprawy, bezsporne jest, że ojciec skarżącej ze względu na swój stan zdrowia jest osobą wymagającą opieki, a taką opiekę sprawuje skarżąca. Jednakże, jak prawidłowo wskazał organ, zakres oraz rozmiar opieki sprawowanej nad niepełnosprawnym – który nie jest osobą obłożnie chorą, leżącą (przemieszcza się samodzielnie po mieszkaniu) - nie jest tego rodzaju, ażeby zmuszał skarżącą do definitywnej rezygnacji z zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Zauważyć bowiem należy, że czynności opiekuńcze wykonywane nad chorym ojcem, takie jak: przygotowanie posiłków, robienie zakupów, pranie, sprzątanie, prasowanie, ubieranie, organizowanie wizyt lekarskich i uczestnictwo w nich, wykupywanie leków, pilnowanie ich przyjmowania przez ojca, opłacanie rachunków - nie mogą być uznane za czynności wymagające całodobowej dyspozycyjności skarżącej. Są to typowe czynności dnia codziennego, które są wykonywane przez osoby, które na co dzień pracują zawodowo i wykonują je (dla siebie, a przy okazji także dla domowników) przed rozpoczęciem pracy i po jej zakończeniu, czy w dni wolne od pracy. Natomiast czynności polegające na utrzymywaniu higieny, mierzeniu poziomu cukru czy ciśnienia, nie są czynnościami oznaczającymi długotrwałą opiekę uniemożliwiającą podjęcie zatrudnienia (por. np. wyrok NSA z 14 lutego 2025 r. I OSK 883/24).
Sąd podkreśla przy tym, że nie kwestionuje złego stanu zdrowia ojca skarżącej i konieczności udzielenia mu przez skarżącą wsparcia w codziennych czynnościach. Niemniej jednak, sam fakt posiadania przez ojca skarżącej orzeczenia o niepełnosprawności z uzasadnienia którego wynika, że wymaga on stałej lub długotrwałej opieki innej osoby w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji nie jest wystarczający do uznania, że skarżąca jako osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne nad ojcem spełnia automatycznie wymagania dotyczące przyznania jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Jak trafnie stwierdził WSA w Krakowie w wyroku z dnia 16 stycznia 2025 r. sygn. akt III SA/Kr 1133/24, wskazanie w orzeczeniu o niepełnosprawności, że dana osoba jest niezdolna do samodzielnej egzystencji bądź, że wymaga stałej lub długotrwałej opieki, nie przesądza, że sprawowanie opieki nad taką osobą wyklucza podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Legitymowanie się przez osobę wymagającą opieki stosownym orzeczeniem o niepełnosprawności nie wyklucza zatem możliwości wywodzenia braku związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją lub niepodejmowaniem zatrudnienia a stopniem faktycznie sprawowanej opieki nad tą osobą (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 kwietnia 2021 r., sygn. akt I OSK 2859/20; 18 maja 2021 r., sygn. akt I OSK 275/21, WSA w Gdańsku z dnia 19 lipca 2024 r., sygn. akt II SA/Gl 524/24).
W konsekwencji, okoliczności sprawy uzasadniały odmowę przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia. Podkreślić należy, że pomimo konieczności pomocy ojcu (ze względu na jego wiek i stan zdrowia), samo sprawowanie opieki, jak wyżej podkreślono, nie stanowi w świetle art. 17 ust. 1 ww. ustawy, samodzielnej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
Co do okoliczności, którą Kolegium powołało jako dodatkowy argument przemawiający za negatywnym załatwieniem wniosku skarżącej – tj. obowiązku udziału jej rodzeństwa w opiece nad ojcem, wskazać należy, że w orzeczeniach Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjmuje się, że w sytuacji gdy jedno z rodzeństwa, które w rzeczywistości sprawuje pełną opiekę nad rodzicem i z tego tytułu zrezygnowało z pracy bądź nie podejmuje zatrudnienia, ubiega się o świadczenie pielęgnacyjne, nie ma podstaw do pozbawiania go tego prawa z tego powodu, że żyją inne dzieci, które również obowiązek alimentacyjny mogą wypełniać, ale nie zwróciły się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego (por. np. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z: 29 maja 2024 r. sygn. akt I OSK 1521/23, 9 maja 2024 r. sygn. akt I OSK 1397/23, 9 maja 2024 r. sygn. akt I OSK 1407/23; 9 maja 2024 r. sygn. akt I OSK 1471/23; 13 lutego 2024 r. sygn. akt I OSK 127/23; 30 stycznia 2024 r. sygn. akt I OSK 781/22; 9 stycznia 2024 r. sygn. akt I OSK 2449/22; 5 lipca 2023 r. sygn. akt I OSK 1576/22; 28 stycznia 2022 r. sygn. akt I OSK 925/21). Tym samym powyższa okoliczność nie mogła mieć wpływu na kierunek rozpatrzenia przedmiotowej sprawy.
W ocenie Sądu, zaskarżone rozstrzygnięcie zostało oparte na prawidłowej analizie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, który pozwolił na wyczerpujące ustalenie istotnych okoliczności sprawy. Poczynione ustalenia znalazły odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Decyzja ta zawiera wyczerpujące uzasadnienie faktyczne i prawne podjętego przez organ rozstrzygnięcia. Kolegium w sposób prawidłowy dokonało wykładni art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zarzuty skargi są w tym względzie zatem nieuzasadnione.
W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na podstawie art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 119 pkt p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 21.07.2026. · Źródło