III SA/Kr 1623/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tadeusz Kiełkowski Sędzia WSA Katarzyna Marasek-Zybura Sędzia WSA Jakub Makuch (spr.) po rozpoznaniu w dniu 7 kwietnia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi D. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] 2021 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 30 września 2021 r. (znak [...]) po rozpatrzeniu odwołania D. P. od decyzji Prezydenta Miasta z dnia [...] 2021 r. (znak: [...]) w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego – utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Decyzja ta, która jest przedmiotem skargi, zapadła w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy: Prezydent Miasta wskazaną wyżej decyzją odmówił D. P. przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką E. S. Organ wskazał, że w sprawie z wniosku D. P., uprzednio wydał już decyzję z dnia [...] 2021 r., odmawiającą ustalenia wnioskodawczyni prawa do wskazanego świadczenia. Decyzja ta została jednak uchylona przez SKO decyzją z [...] 2021 r. Ponownie prowadząc postępowanie organ I instancji przeprowadził w dniu 9 sierpnia 2021 r. wywiad środowiskowy. W trakcie tego wywiadu, pracownik socjalny powziął wątpliwość, co do sprawowanej przez wnioskodawczynię opieki nad matką. Jak ustalił, w okresie od 26 lipca 2021 r. do 15 sierpnia 2021 r. wnioskodawczyni przebywała na zagranicznych wakacjach. W tym czasie, opiekę nad E. S. sprawowała, zamieszkająca na co dzień w T, druga córka – M. S. Pomoc ze strony ostatnio wskazanej córki polegać miała na przygotowywaniu matce obiadów. Natomiast wnuk E. S., towarzyszyć miał babci podczas wizyt lekarskich. Jak ustalił i stwierdził pracownik socjalny, E. S. wykonuje samodzielnie takie czynności jak: ubieranie się, higiena osobista, wstawanie z łóżka, przygotowywanie i przyjmowanie leków, korzystanie z toalety. Ponadto, podczas wywiadu środowiskowego ustalono, że pozostałe, poza wnioskodawczynią, córki E. S. mieszkają w T, jednak nie udzielają matce pomocy. Zdaniem organu I instancji, wykonywane czynności opiekuńcze stanowią typowe czynności dnia codziennego, które mogą być realizowane także przez osoby pracujące zawodowo. Zakres sprawowanej opieki nad matką, w ocenie Prezydenta Miasta, nie uzasadnia wniosku, iż powoduje niemożność podjęcia przez wnioskodawczynię zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Organ zauważył, że opiekę nad E. S. mogę sprawować także pozostałe jej dzieci, co w istocie miało miejsce w momencie, kiedy wnioskodawczyni wyjechała za granicę. Nadto akcentował organ I instancji, E. S. nie jest obłożnie chora i nie wymaga stałej opieki. Czynności dnia codziennego wykonuje ona samodzielnie, umożliwiając wnioskodawczyni zarobkowanie. Organ pomocowy zwrócił także uwagę na to, że wezwał D. P. do przedłożenia aktualnej dokumentacji lekarskiej obrazującej stan zdrowia matki oraz potwierdzającej wskazywaną w toku postępowania afazję ruchową (zaburzenie zdolności mówienia) oraz porażenie kończyn prawych. Wezwanie to nie zostało odebrane przez wnioskodawczynię i pozostało bez jej reakcji. Ponadto, Prezydent Miasta podkreślił, że E. S. kilkukrotnie stawiała się osobiście i samodzielnie w organie, składając wyjaśnienia w sprawie dotyczącej przyznanie dodatku mieszkaniowego. Przedstawione okoliczności były podstawą odmowy przyznania D. P. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Odwołanie od opisanej wyżej decyzji wniosła D. P., kwestionując prawidłowość tego rozstrzygnięcia. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 30 września 2021 r. (znak [...]) utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Kolegium wskazało m.in., że E. S. legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu Do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 1.03.2017 r. o znacznym stopniu niepełnosprawności ustalonym do 31.02.2022 r. Organ odwoławczy zwrócił uwagę, że w aktach znajduje się decyzja Prezydenta Miasta z dnia [...] 2021 r. przyznająca D. P. specjalny zasiłek opiekuńczy na okres świadczeniowy od 1 listopada 2020 r. do 31 października 2021 r., w związku ze sprawowaniem opieki nad matką. Wskazał, że z ustaleń dokonanych przez Prezydenta Miasta we wcześniej prowadzonym postępowaniu (m.in., w wywiadzie środowiskowym z dnia 26 marca 2021 r.) wynikało, że D. P. nie pracuje oraz nie jest zarejestrowana w Urzędzie Pracy. Całodobowo sprawuje ona opiekę nad matką, co uzasadniać miało brak możliwości podjęcia pracy. Jak ustalono w trakcie tego wywiadu, E. S. leczy się u kardiologa, neurologa i ortopedy, ma stwierdzoną afazję ruchową, oraz porażenie kończyn prawych. W ramach opieki odwołująca się "przygotowuje posiłki, kąpie matkę, pomaga ubrać się, towarzyszy w spacerach, w załatwianiu spraw urzędowych oraz w wizytach lekarskich, jak też sprząta mieszkanie, opłaca rachunki oraz robi zakupy. Wnioskodawczyni wraz z matką czytają książki i rozwiązują krzyżówki (...)". Od 2013 r, do czasu osiągnięcia przez D. P. pełnoletności (w 2018 r.), opiekę nad matką sprawowały siostry odwołującej się oraz opiekunka. Obecnie siostry, jak też brat, nie pomagają w opiece nad matką. Organ odwoławczy wskazał na ustalenia poczynione w trakcie wywiadu środowiskowego przeprowadzonego ponownie w dniu 9 sierpnia 2021 r., a opisanego powyżej. SKO podkreśliło, że niepełnosprawna E. S. jest samodzielna w zakresie ubierania się, utrzymywania higieny osobistej, wstawania z łóżka, przygotowywania i przyjmowania leków, jak też korzystania z toalety. Za powyższym przemawia także okoliczność, że niepełnosprawna E. S. kilkukrotnie stawiała się osobiście i samodzielnie w Ośrodku Pomocy Społecznej, w związku ze staraniem się o przyznanie dodatku mieszkaniowego. Kolegium stwierdziło, że z wywiadów środowiskowych jednoznacznie wynika, że E. S. nie jest osobą obłożnie chorą, wymagającą stałej opieki. Większość czynności dnia codziennego wykonuje ona samodzielnie. W ocenie organu odwoławczego, dokonane przez organ pomocowy ustalenia nie dają podstaw do przyjęcia, aby zakres sprawowanej opieki nad niepełnosprawna E. S. uniemożliwiał jej córce D. P. podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Kolegium Odwoławcze podkreśliło, że samo orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności, jak również konieczność sprawowania opieki, nie stanowią, w świetle art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, samodzielnej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W ocenie organu II instancji, niepodejmowanie zatrudnienia przez córkę niepełnosprawnej D. P., nie ma bezpośredniego związku ze sprawowaniem opieki nad matką. Z ustaleń wywiadu środowiskowego nie wynika bowiem, aby E. S. była osobą obłożnie chorą i leżącą. SKO, powołując orzecznictwo sądowe podkreśliło, że sama pomoc osobie wymagającej opieki w czynnościach deklarowanych przez stronę, tj. przygotowywanie posiłków, pomoc w kąpieli, czy przy ubraniu, towarzyszenie w spacerach, w załatwianiu spraw urzędowych oraz wizytach lekarskich, w sprzątaniu mieszkania, opłacaniu rachunków, robieniu zakupów - należy do codziennych czynności wykonywanych w każdej rodzinie i pomoc taka nie musi być sprawowana w sposób ciągły. W ocenie Kolegium, w sprawie nie mamy więc do czynienia z opieką nad matką, która to opieka miałaby charakter stały bądź długoterminowy. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, na opisaną wyżej decyzję SKO z dnia 30 września 2021 r. wniosła D. P. Zarzuciła naruszenie: a) art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej tego przepisu i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie, że: - zakres opieki świadczony przez skarżącą nie wypełnia dyspozycji tego przepisu, podczas gdy w rozumieniu art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy, osoba niepełnosprawna w stopniu znacznym wymaga - w zależności od rodzaju schorzenia oraz aktualnego stanu zdrowia - opieki stałej lub długotrwałej, lecz niekoniecznie całodobowej; - brak jest związku pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą (rezygnacją z pracy), a sprawowaniem przez nią opieki nad matką, podczas gdy w przedmiotowej sprawie taki związek przyczynowo - skutkowy istnieje; b) art. 6, art. 8, a art. 77 par. 1, art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez brak wyjaśnienia wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, tj. faktycznego zakresu opieki skarżącej nad matką, co skutkowało brakiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zwolniło organy z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu strony. Skarga domagała się uchylenia obu zaskarżonych decyzji oraz zasądzenia kosztów postępowania. W odpowiedzi na skargę SKO domagało się jej oddalenia, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Sądowoadministracyjna kontrola zaskarżonej decyzji wykazała, że decyzja ta nie narusza przepisów postępowania, jak też prawa materialnego w stopniu nakazującym wyeliminowanie tego aktu z obrotu prawnego. Skarga, jako niezasadna, podlegała zatem oddaleniu. Przedmiotem kontroli sądowej w tej sprawie była decyzja odmawiająca przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną matką. Materialnoprawną podstawę decyzji stanowił art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2022 r., poz. 615, dalej ustawa powoływana jako "u.ś.r."). Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce lub ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną, 4) innym osobom na których zgodnie z przepisami ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny (...) – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. W prowadzonym postępowaniu organy administracji ustaliły, że matka skarżącej (E. S.) dysponuje orzeczeniem zaliczającym ją do znacznego stopnia niepełnosprawności, które wydane zostało do dnia 31 marca 2022 r. (orzeczenia z 1 marca 2017 r.; k. 5 a.a.). Nadto, w oparciu o wywiad środowiskowy z dnia 9 sierpnia 2021 r. (k. 32 a.a.) stwierdzono, że w dacie tej czynności wnioskodawczyni nie zapewniała matce opieki, gdyż wyjechała na zagraniczne wakacje, a opiekę, sprawowała inna córka (M. S.). Ustalono również, iż zakres opieki polegać ma na przygotowywaniu niepełnosprawnej obiadów oraz na towarzyszeniu podczas wizyt lekarskich (co zapewniać ma wnuk). Jednocześnie, pracownik socjalny przeprowadzający wywiad ustalił, że E. S. samodzielnie wykonuje szereg codziennych czynności, takich jak: ubieranie się, utrzymywanie higieny osobistej, korzystanie z toalety, wstawanie z łóżka, przygotowywanie i przyjmowanie leków. Nadto, w kontrolowanej sprawie nie była kwestionowana okoliczność podnoszona przez organ I instancji, a akcentująca fakt osobistego i samodzielnego stawiania się E. S. w organie pomocowym, celem składania wyjaśnień w sprawie dotyczącej przyznania jej dodatku mieszkaniowego. W tych okolicznościach uznać należało, iż niewątpliwie trafnie przyjęło SKO w wydanej decyzji z dnia 30 września 2021 r., że brak było podstaw do przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Zasadnie bowiem uznało Kolegium, że skoro E. S. nie jest osobą obłożenie chorą, wymagającą permanentnej opieki, to brak jest podstaw aby przyjmować, że stwierdzony w sprawie zakres opieki, uniemożliwia skarżącej podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Powyższe uprawniało do przyjęcia, że skarżąca nie spełnia, wynikającego z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., ustawowego warunku do przyznania jej żądnego świadczenia. Zauważyć i podkreślić bowiem należy, że z przepisu tego wynika, iż świadczenie pielęgnacyjne przysługuje tylko tym osobom, które "nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (...)". Świadczenie to przyznawane jest, aby rekompensować osobie sprawującej opiekę utratę dochodów, wynikającą z konieczności pielęgnacji niepełnosprawnego członka rodziny, wymuszającej rezygnację z pracy lub niepodejmowanie zatrudnienia. Wnioskujący o takie świadczenie musi zatem sprawować stałą opiekę nad osobą niepełnosprawną i być jej niezbędny w tak znacznym wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między obiema tymi okolicznościami zachodzić musi bezpośredni związek przyczynowo-skutkowy. W tej zaś sprawie, choć matka skarżącej posiada orzeczony znaczny stopień niepełnosprawności, to jednak brak było podstaw aby przyjmować, że jest ona niesamodzielna w większości sfer życia. Jak bowiem jednoznacznie ustalono, E. S. stawiała się w organie pomocowym celem osobistego załatwiania spraw dotyczących interesujących ją świadczeń, a nadto, w zakresie bieżącego, codziennego funkcjonowania – bezsprzecznie ustalono, że jest ona samodzielna. Ustalenia te wynikają z bezpośrednio przeprowadzonego dowodu w postaci wywiadu środowiskowego i uzyskanych w jego trakcie informacji od osoby, której stwierdzenia te dotyczyły (por. k. 32 i nast. a.a.). Pozwala to zasadnie uznawać, że odzwierciedlają one rzeczywisty stan rzeczy. Nadto, podkreślić trzeba, że o braku wskazywanego powyżej związku przyczynowo-skutkowego między sprawowaną przez skarżąca opieką nad matką, a rezygnacją z zatrudnienia, jako ustawowej przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, dobitnie i jednoznacznie świadczy okoliczność rozpoczęcia przez skarżącą prowadzenia działalności gospodarczej (k. 35 a.a.). Podkreślić należy, że rozpoczęcie tej działalności nastąpiło przy tym w trakcie trwania kontrolowanego postępowania (1 września 2021 r., a zatem 4 dni po wydaniu decyzji przez organ I instancji). Niewątpliwie fakt podjęcia przez skarżącą działalności gospodarczej, przy stwierdzonym w postępowaniu zakresie opieki nad matką oraz brakiem świadczenia opieki przez skarżącą w dniu przeprowadzanego wywiadu środowiskowego, wskazuje na trafność przyjętego przez orzekające organy kierunku rozstrzygnięcia tej sprawy. Mając na uwadze wskazane wyżej okoliczności, nie sposób bowiem podzielić twierdzeń skargi o wadliwej wykładni przepisu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Jak trafnie bowiem wskazało SKO, sam fakt, iż osoba jest niepełnosprawna w stopniu znacznym nie oznacza jeszcze, że spełnione są przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Świadczenie pielęgnacyjne nie jest bowiem przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, gdyż sprawowanie tej opieki wynika z prawnego i moralnego obowiązku, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. W tej sprawie, stwierdzony zakres potrzebnej E. S. opieki, uprawniał do przyjęcia, że nie uniemożliwiał on podjęcia przez skarżącą zatrudnienia. Wniosek ten potwierdził fakt rozpoczęcia przez skarżąca prowadzenia działalności gospodarczej (k. 35 a.a.). Zdaniem Sądu, zaskarżone rozstrzygnięcie zostało oparte na dokładnym ustaleniu stanu faktycznego sprawy i szczegółowej analizie zgromadzonego materiału dowodowego. Materiał ten pozwolił na poprawne ustalenie istotnych okoliczności sprawy. Poczynione ustalenia znalazły przy tym odzwierciedlenie w poprawnie zastosowanej normie prawnej i właściwie sporządzonym w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Kontrolowana decyzja zatem, w ocenie sądu, odpowiada prawu. Mając powyższe na uwadze, sąd skargę oddalił, a podstawą prawną tego rozstrzygnięcia był art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2022 r., poz. 329).