III SA/Kr 1633/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Zawadzka (spr.) Sędzia WSA Janusz Bociąga Sędzia WSA Barbara Pasternak po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 5 kwietnia 2016. r. sprawy ze skargi S. G. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 22 października 2015 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania uchyla zaskarżone postanowienie Decyzją z dnia [...] 2015 r., nr [...] Prezydent Miasta uznał skarżącego S. G. za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Decyzja została wysłana na adres w K, Oś. K. Przesyłka została dwukrotnie awizowana w dniach 11 i 19 maja 2015 r., a następnie została zwrócona do nadawcy z adnotacją "zwrot nie podjęto w terminie". Uprzednio, przed dniem wydania decyzji, organ dwukrotnie zwracał się listownie do skarżącego na ww. adres (z wezwaniem do osobistego stawiennictwa w Urzędzie Miasta celem przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego i złożenia oświadczenia majątkowego oraz z zawiadomieniem o wszczęciu postępowania), jednak obie przesyłki po dwukrotnej awizacji zostały zwrócone do nadawcy z adnotacją "zwrot nie podjęto w terminie". W dniu 10 sierpnia 2015 r. (data nadania przesyłki w urzędzie pocztowym) skarżący wniósł odwołanie od powyższej decyzji wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jego złożenia. W uzasadnieniu skarżący wywiódł, że nie wiedział o toczącym się postępowaniu, gdyż pod adresem na który została wysłana decyzja nie mieszka od pięciu lat i nie odbiera tam korespondencji. Wskazał też, że na stałe mieszka w Hiszpanii, a w Polsce nie ma meldunku. O toczącym się postępowaniu dowiedział się natomiast poprzez zawiadomienia przez Urząd Miasta w dniu 4 sierpnia 2015 r. Skarżący wskazał także adres do korespondencji w Polsce. Postanowieniem z dnia 22 października 2015 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, na podstawie art. 58 § 1 i art. 59 § 2 K.p.a. odmówiło skarżącemu przywrócenia terminu do złożenia odwołania od przedmiotowej decyzji Prezydenta Miasta z dnia [...] 2015 r. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia stwierdzono, że podane przez skarżącego przyczyny nie mogą stanowić podstawy do przywrócenia terminu do wniesienia odwołania, gdyż dane adresowe do prowadzonego postępowania przeciwko skarżącemu jako dłużnikowi alimentacyjnemu zostały pozyskane w wyniku czynności podjętych przez komornika sądowego. Stwierdzono też, że skarżący nie uprawdopodobnił, że uchybienie terminowi nastąpiło bez jego winy. Na powyższe postanowienie skarżący wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. W skardze podniósł, że podstawowym warunkiem skuteczności doręczenia zastępczego jest faktyczne zamieszkiwanie adresata pod wskazanym adresem. Dodał też, że doręczenie zastępcze opiera się na wzruszalnym domniemaniu prawnym, że doręczane pismo dotarło do rąk adresata, nie jest zatem wyłączone dowodzenie, że pismo nie doszło do adresata. Na poparcie swojego stanowiska skarżący powołał wybrane orzecznictwo oraz przepisy K.p.c. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje. W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r., poz. 1647) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej jako "P.p.s.a") stanowiący, że Sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Uchylenie aktu administracyjnego, względnie stwierdzenie jego nieważności przez Sąd, następuje tylko w przypadku istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy (art. 145 P.p.s.a.). Przedmiotem oceny Sądu było postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego o odmowie przywrócenia skarżącemu terminu do wniesienia odwołania od decyzji Prezydenta Miasta z dnia [...] 2015 r., w sprawie uznania skarżącego za dłużnika alimentacyjnego, uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Skarga zasługiwała na uwzględnienie, gdyż merytoryczne rozstrzygnięcie wniosku skarżącego było przedwczesne. Warunkiem bowiem rozstrzygnięcia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania jest stwierdzenie, że doszło do uchybienia tego terminu. Aby zaś termin do dokonania czynności procesowej wniesienia odwołania rozpoczął swój bieg, konieczne jest skuteczne dokonanie doręczenia decyzji organu I instancji, gdyż zgodnie z art. 129 § 2 K.p.a., odwołanie od decyzji wnosi się w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji stronie. Zgodnie z art. 42 K.p.a., pisma doręcza się osobom fizycznym w ich mieszkaniu lub miejscu pracy (§ 1). Pisma mogą być doręczone również w lokalu organu administracji publicznej, jeżeli przepisy szczególne nie stanowią inaczej (§ 2). W razie niemożności doręczenia pisma w sposób określony w § 1 i 2, a także w razie koniecznej potrzeby, pisma doręcza się w każdym miejscu, gdzie się adresata zastanie (§ 3). Przepis art. 43 K.p.a. stanowi, iż w przypadku nieobecności adresata pismo doręcza się, za pokwitowaniem, dorosłemu domownikowi, sąsiadowi lub dozorcy domu, jeżeli osoby te podjęły się oddania pisma adresatowi. O doręczeniu pisma sąsiadowi lub dozorcy zawiadamia się adresata, umieszczając zawiadomienie w oddawczej skrzynce pocztowej lub, gdy to nie jest możliwe, w drzwiach mieszkania. W myśl natomiast art. 44 § 1 K.p.a., w razie niemożności doręczenia pisma w sposób wskazany w art. 42 i 43: 1) operator pocztowy w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. – Prawo pocztowe przechowuje pismo przez okres czternastu dni w swojej placówce pocztowej - w przypadku doręczania pisma przez operatora pocztowego, 2) pismo składa się na okres czternastu dni w urzędzie właściwej gminy (miasta) - w przypadku doręczania pisma przez pracownika urzędu gminy (miasta) lub upoważnioną osobę lub organ. Zawiadomienie o pozostawieniu pisma wraz z informacją o możliwości jego odbioru w terminie siedmiu dni, licząc od dnia pozostawienia zawiadomienia w miejscu określonym w § 1, umieszcza się w oddawczej skrzynce pocztowej lub, gdy nie jest to możliwe, na drzwiach mieszkania adresata, jego biura lub innego pomieszczenia, w którym adresat wykonuje swoje czynności zawodowe, bądź w widocznym miejscu przy wejściu na posesję adresata ( art. 44 § 2 K.p.a.). W przypadku niepodjęcia przesyłki w terminie, o którym mowa w § 2, pozostawia się powtórne zawiadomienie o możliwości odbioru przesyłki w terminie nie dłuższym niż czternaście dni od daty pierwszego zawiadomienia ( art. 44 § 3 K.p.a.). Stosownie do treści art. 44 § 4 K.p.a. doręczenie uważa się za dokonane z upływem ostatniego dnia okresu, o którym mowa w art. 44 § 1 K.p.a., a pismo pozostawia się w aktach sprawy. Dla oceny zgodności z prawem zaskarżonego postanowienia o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania, niezbędne zatem było ustalenie, czy doręczenie skarżącemu, w trybie art. 44 K.p.a., przesyłki pocztowej zawierającej decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] 2015 r. było skuteczne. Sąd podkreśla, że przepis art. 44 § 4 K.p.a. może być stosowany tylko w przypadku skierowania korespondencji na prawidłowy adres strony (postanowienie NSA z dnia 29 lutego 2012 r., sygn. akt I OSK 270/12). Jednocześnie domniemanie doręczenia przesyłki wynikające z art. 44 § 4 K.p.a. jest domniemaniem usuwalnym i może zostać obalone przeciwdowodem. Z okoliczności faktycznych niniejszej sprawy wynika, że w toku całego postępowania w przedmiocie uznania skarżącego za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych, korespondencję doręczano w trybie doręczenia zastępczego, przyjmując fikcję prawną doręczenia wynikającą z art. 44 § 4 K.p.a. Zdaniem organów adres na jaki została kierowana do skarżącego korespondencja – w tym przesyłka zawierająca decyzję z dnia [...] 2015 r. - był prawidłowy albowiem został ustalony przez komornika w toku czynności terenowych. Nie mniej jednak z akt sprawy nie wynika kiedy te czynności były podejmowane, a zatem czy adres na który skierowano decyzję był aktualny. Skarżący we wniosku o przywrócenie terminu twierdzi natomiast, że od 5 lat nie zamieszkuje pod adresem Oś. K w K, podając jednocześnie, że na stałe mieszka w Hiszpanii. Organ oddalając wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania stwierdził, że skarżący nie uprawdopodobnił faktu nie zamieszkiwania pod adresem, na który została wysłana przesyłka. Sąd zauważa jednak, że żadna z korespondencji kierowanych do niego w toku postepowania nie została mu doręczona osobiście lub choćby dorosłemu domownikowi, co uprawdopodabnia fakt, że skarżący tam nie mieszkał. Organ nie podejmował też prób doręczenia decyzji przez pracownika urzędu lub upoważnioną osobę, przez co mógłby sam zweryfikować obecność adresata. Sąd zauważa, że domniemanie wynikające z treści art. 44 § 4 K.p.a. może zostać obalone, gdy adresat udowodni, że mimo zastosowania zastępczej formy doręczenia pismo nie zostało mu doręczone z przyczyn od niego niezależnych. Do takich przyczyn w ocenie Sądu można m.in. zaliczyć nieobecność związaną ze zmianą miejsca zamieszkania. Jednocześnie trudno doszukiwać się po stronie skarżącego jakiegokolwiek zaniedbania w zawiadomieniu organu o zmianie miejsca zamieszkania skoro nie wiedział on o toczącym się postępowaniu. Orzekający w sprawie Sąd w pełni podziela pogląd wyrażony w wyroku WSA w Opolu z dnia 10 maja 2011 r., sygn. akt II SA/Op 74/11, w którym stwierdzono, że "1. Użyte w art. 42 §1 k.p.a. pojęcie "mieszkanie" oznacza miejsce, gdzie osoba fizyczna faktycznie zamieszkuje. Okoliczność ta musi być każdorazowo znana organowi prowadzącemu postępowanie, aby możliwe było doręczenia urzędowej korespondencji przede wszystkim bezpośrednio do rąk adresata. 2. Jeżeli w dniu doręczenia w trybie art. 44 k.p.a. adres strony jest inny, to doręczenie dokonane na dotychczasowy adres, bez uprzedniego pouczenia strony o jej obowiązku informowania organu o każdej zmianie adresu, nie może zostać uznane za skuteczne, gdyż nie został spełniony podstawowy warunek obowiązywania domniemania doręczenia ustanowionego w art. 44 § 4 k.p.a." Z twierdzeń skarżącego, które Sąd uznał za uprawdopodobnione wynika, że nie zamieszkiwał on pod adresem, na który skierowano decyzję z dnia 4 maja 2015 r. oraz pozostałą korespondencję, wynikającą z toczącego się postępowania. Z akt sprawy jednoznacznie wynika, że pod wskazanym dresem skarżący nie odebrał żadnego pisma z organu. Skoro zatem decyzja, od której skarżący wniósł odwołanie została skierowana przez organ administracji na adres inny niż jego faktyczne miejsce zamieszkania i została pozostawiona w aktach ze skutkiem doręczenia z naruszeniem art. 44 § 1 i 42 k.p.a. to uznać należało, że w istocie nie doszło do doręczenia tej decyzji, a tym samym nie rozpoczął biegu termin do wniesienia odwołania. W tej sytuacji rozstrzygniecie wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania nastąpiło z naruszeniem art. 58 § 1 k.p.a., gdyż nie doszło w istocie do uchybienia terminu. Mając na względzie powyższe, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 119 pkt 3 P.p.s.a. i art. 200 P.p.s.a. orzekł, jak w sentencji wyroku.