III SA/Kr 1647/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Czeluśniak (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Maria Zawadzka Sędzia WSA Ewa Michna po rozpoznaniu w dniu 8 maja 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi I. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie z dnia 8 sierpnia 2024 r. nr SKO.NP/4115/146/2024 w przedmiocie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Burmistrz Miasta i Gminy Z. decyzją z dnia 13 czerwca 2024 r. znak: MOPS/524/SP/04/06/2024 wydaną w następstwie wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 lutego 2024 r. sygn. l OSK 157/23 1. ustalił skarżącej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na okres od 1 września 2021 r. do 21 grudnia 2021 r. w związku ze sprawowaniem opieki nad ojcem w wysokości 1971,00 zł miesięcznie; 2. ustalił skarżącej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na okres od 1 stycznia 2022 r. do 14 listopada 2022 r. w związku ze sprawowaniem opieki nad ojcem w wysokości 2119,00 zł miesięcznie; oraz 3. odmówił skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na okres od 15 listopada 2022 r. wnioskowanego w związku z opieką nad ojcem. W uzasadnieniu organ wskazał, że po ponownej analizie dokumentów, tj. oświadczenia skarżącej oraz wyniku weryfikacji w systemie ZUS ustalono, że od 15 listopada 2022 r. do 30 kwietnia 2023 r. , od 11 maja 2023 r. do 28 września 2023 r., od 9 października 2023 r. do 7 listopada 2023 r. oraz od 1 grudnia 2023 r. do nadal skarżąca pozostaje w stosunku pracy z tytułu umowy zlecenia. W związku z powyższym od 15 listopada 2022 r. odmówiono skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z podjęciem zatrudnienia. Jednocześnie organ wyjaśnił, że z rodzinnego wywiadu środowiskowego z dnia 12 czerwca 2024 r. wynika, że ojciec skarżącej w okresie od 12 marca 2024 r. do 27 grudnia 2024 r. w wymiarze 228 godzin objęty jest opieką w ramach programu "Opieka wytchnieniowa" edycja 2024 r. finansowanego z Funduszu Solidarnościowego. W odwołaniu skarżąca nie zgodziła się z odmową przyznania jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na okres od 15 listopada 2022 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie decyzją z dnia 8 sierpnia 2024 r. nr SKO.NP/4115/146/2024 utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu organ wskazał w pierwszej na wyrok NSA z dnia 6 lutego 2024 r. i wyjaśnił, że zdaniem Sądu w sprawie zachodzi sytuacja, która uniemożliwia podjęcie przez skarżącą zatrudnienia bowiem opieka przez nią sprawowana nad ojcem nosi znamiona "opieki stałej i długotrwałej". Jednakże, jak podało Kolegium w ramach prowadzonego postępowania dowodowego ustalono, że w okresach od 15 listopada 2022 r. do 30 kwietnia 2023 r., od 11 maja 2023 r. do 28 września 2023 r., od 9 października 2023 r. do 7 listopada 2023 r. oraz od 1 grudnia 2023 r. do nadal skarżąca pozostaje w stosunku pracy z tytułu umowy zlecenia. Powyższe potwierdzają zalegające w aktach sprawy wydruki z systemu informacyjnego ZUS odnośnie informacji o składkach na ubezpieczenie zdrowotne. Z treści zawartych w wydrukach zapisów można wyprowadzić wniosek, że w ww. okresach skarżąca pozostawała w stosunku pracy z tytułu umowy zlecenia. Nadto w treści przeprowadzonego w dniu 12 czerwca 2024 r. rodzinnego wywiadu środowiskowego widnieje zapis "I. B. pracuje na umowę zlecenie". Jednocześnie organ wyjaśnił, że przy piśmie z dnia 31 lipca 2024 r. pełnomocnik skarżącej przedłożył zaświadczenie ZUS z dnia 4 lipca 2024 r. z którego wynika, że skarżąca była zgłoszona do ubezpieczeń społecznych z tytułu wykonywania umowy zlecenia na rzecz E. w okresie 15 listopada 2022 r. do 30 kwietnia 2023 r. oraz w okresie od 1 grudnia 2023 r. do 24 czerwca 2024 r. Mając na uwadze powyższe SKO wskazało, że wobec pozostawania skarżącej w zatrudnieniu stosownie do treści art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych, wyklucza to możliwość uzyskania przez nią świadczenia pielęgnacyjnego. Z kolei podejmowanie zatrudnienia w okresie od 1 stycznia 2024 r. nie stanowi już przeszkody do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Jednakże z uwagi na treść art. 17 ust. 1 u.ś.r. - w brzemieniu obowiązującym od 1 stycznia 2024 r. - przesłanką negatywną wykluczającą prawo do świadczenia pielęgnacyjnego jest wiek - ukończonego 18 roku życia osoby niepełnosprawnej (ojca skarżącej), nad którym sprawowana jest opieka. Wobec tego nie mają znaczenia pozostałe zarzuty podnoszone przez skarżącą w odwołaniu. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżąca zarzuciła naruszenie: - art. 1, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez błędne ustalenie, iż w sprawie nie została spełniona przesłanka rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej bądź jego niepodejmowania, gdyż rzekomo nie istnieje związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy rezygnacją przez nią z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub jego niepodejmowaniem, a sprawowaniem przez nią opieki nad osobą niepełnosprawną, podczas gdy skarżąca zrezygnowała z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub go nie podejmuje celem sprawowania opieki nad niepełnosprawnym ojcem, w szczególności skarżąca nie wykonywała umowy zlecenia w okresach: 1 maja 2023 r. – 10 maja 2023 r., 29 września 2023 r. – 8 października 2023 r., 8 listopada 2023 r. – 30 listopada 2023 r., od 26 czerwca 2024 r. do nadal, co miało istotny wpływ na wydanie i treść decyzji organu II instancji, gdyż doprowadziło do bezpodstawnego nieustalenia, iż została spełniona przesłanka rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub jego niepodejmowania w związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, co skutkowało wadliwym zastosowaniem art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., - art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. przez wadliwe utrzymanie w mocy pkt 3 decyzji organu I instancji, podczas gdy spełnione były wszystkie przesłanki dla pozytywnego rozpatrzenia przedmiotowego odwołania, co skutkowało bezpodstawnym nie zastosowaniem art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., - art. 63 ust. 1 i 2 ustawy o świadczeniu wspierającym poprzez ich błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, iż świadczenie pielęgnacyjne na dotychczasowych zasadach nie przysługuje, gdy osoba wnioskująca o przyznanie tego świadczenia nie zrezygnowała przed styczniem 2024 r. z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, nawet jeżeli nastąpiło to z przyczyn leżących po stronie organu, w tym wskutek przeciągającego się postępowania administracyjnego i konieczności uzyskania przez skarżącą tytułu do ubezpieczenia zdrowotnego, podczas gdy rzeczone przepisy należy wykładać z uwzględnieniem przepisów systemu prawa, w tym art. 32 Konstytucji RP (konstytucyjnej zasady równości), a to w ten sposób, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje opiekunom osób niepełnosprawnych nawet jeżeli rezygnacja z ww. zatrudnienia nastąpiła w 2024 r. - jeżeli nastąpiło to z przyczyn leżących po stronie organu, co skutkowało wadliwym zastosowaniem rzeczonego przepisu i błędnym odmówieniem przyznania jej przedmiotowego świadczenia, Mając na uwadze powyższe skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji organu II instancji, pkt 3 decyzji organu I instancji oraz o zasądzenie od organu na jej rzecz zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Podstawowa zasada polskiego sądownictwa administracyjnego została określona w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2024 r., poz. 1267 ze zm.), zgodnie z którym sądy administracyjne sprawują, m.in. wymiar sprawiedliwości przez kontrolę legalności działalności administracji publicznej. Zasada, że sądy administracyjne dokonują kontroli działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, została również wyrażona w art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.) dalej - p.p.s.a. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Niezwiązanie zarzutami i wnioskami skargi oznacza, że sąd administracyjny bada w pełnym zakresie zgodność z prawem zaskarżonego aktu organu administracji publicznej. W świetle art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd nie ma jednak obowiązku badania tych zarzutów i wniosków, które nie mają znaczenia dla oceny legalności zaskarżonego aktu (tak NSA w wyroku z dnia 11 października 2005 r., sygn. akt: FSK 2326/04). Wady skutkujące koniecznością uchylenia aktu, stwierdzenia jego nieważności bądź wydania z naruszeniem prawa, przewidziane są w art. 145 § 1 p.p.s.a. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla ten akt w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku nieuwzględnienia skargi sąd ją oddala - art. 151 p.p.s.a. Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji w granicach kompetencji przysługujących sądowi administracyjnemu, na podstawie ww. ustaw, Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem kontroli Sądu była decyzja SKO w Tarnowie utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza Miasta i Gminy Z. ustalającą skarżącej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na okres: - od 1 września 2021 r. do 21 grudnia 2021 r. w wysokości 1971,00 zł miesięcznie; - od 1 stycznia 2022 r. do 14 listopada 2022 r. w wysokości 2119,00 zł miesięcznie oraz odmawiającą jej przyznania prawa do tego świadczenia na okres od 15 listopada 2022 r. Z uwagi na okoliczność, że skarżąca nie kwestionuje decyzji w zakresie zasadności przyznania jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na okres od 1 września 2021 r. do 21 grudnia 2021 r. oraz od 1 stycznia 2022 r. do 14 listopada 2022 r., a jedynie w zakresie odmowy przyznania jej tego prawa w okresie od 15 listopada 2022 r., ocena Sądu dotyczy prawidłowości wydania przedmiotowej decyzji w tej części, w której odmówiono świadczenia pielęgnacyjnego. Istota sporu sprowadza się zatem do ustalenia, czy w okolicznościach przedmiotowej sprawy organy zasadnie odmówiły skarżącej przyznania prawa do wnioskowanego przez nią świadczenia w ww. okresie. Materialnoprawną podstawą wydania ww. decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2024 r., poz. 323 ze zm.) – dalej u.ś.r. Należy zauważyć przy tym, że zgodnie z art. 63 ust. 1 z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. poz. 1429 z późn. zm.) - dalej jako u.ś.w., w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. Nadto stosownie do art. 63 ust. 2 u.ś.w., osoby, którym przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, albo od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy, na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r., przyznane zostało co najmniej do dnia 31 grudnia 2023 r. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, zachowują, na zasadach obowiązujących do 31 grudnia 2023 r., prawo odpowiednio do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego nie dłużej jednak niż do końca okresu, na który prawo zostało przyznane, z uwzględnieniem ust. 3 i 4. Przepis art. 63 ust. 1 u.ś.w. uzależnia zatem zastosowanie dotychczasowych przepisów od powstania prawa, a nie jego przyznania w deklaratywnej decyzji. O powstaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego przesądza zaistnienie wymaganych przez prawo przesłanek, a deklaratywna decyzja jedynie potwierdza bądź wyklucza ich istnienie w danym przypadku. Warunkiem stosowania przepisów u.ś.r. w brzmieniu sprzed nowelizacji jest ustalenie, że prawo do świadczenia powstało do dnia 31 grudnia 2023 r. O powstaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego można natomiast mówić jedynie w takim wypadku, gdy osoba ubiegająca się o jego przyznanie, przed wskazanym dniem spełniła wszystkie wymagane przepisami u.ś.r. warunki. Regulacja z art. 63 ust. 1 u.ś.w. nie będzie natomiast mogła mieć zastosowania w takich sprawach, w których przyznanie świadczenia przed dniem 31 grudnia 2023 r. było niemożliwe z uwagi na niespełnienie przez wnioskodawcę wszystkich warunków (por wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 5 grudnia 2024 r o sygn. akt IV SA/Wr 420/24.) Zauważyć należy zatem, że ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r. uwarunkowane było przesłanką sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, w tym także osobą dorosłą (legitymującą się stosownym orzeczeniem o niepełnosprawności), ale i także wymogiem zrezygnowania z zatrudnienia lub jego niepodejmowania przez opiekuna z uwagi na zakres i częstotliwość czynności opiekuńczych, stanowiących obiektywną przeszkodę dla kontynuowania lub podejmowania przez niego aktywności zawodowej. Wobec powyższego, przypomnieć należy, że w myśl art. 17 ust. 1 u.ś.r. (w wersji mającej zastosowanie w sprawie niniejszej) świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Pojęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej zostało zdefiniowane w art. 3 pkt 22 u.ś.r. Zgodnie z tym przepisem pod wspomnianym pojęciem rozumie się wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej. Oznacza to, że pozostawanie w jednym ze stosunków prawnych wymienionych w tym przepisie stanowi istotną przeszkodę w możliwości uzyskania analizowanego świadczenia. Innymi słowy stwierdzenie istnienia takiego stosunku prawnego, niezależnie od jego zakresu, powoduje, że przesłanka z art. 17 ust. 1 u.ś.r., tj. niepodejmowanie lub rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej nie została spełniona. Dla przyjęcia, że doszło do rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, nie jest bowiem wystarczające samo zaprzestanie faktycznego wykonywania pracy. W obowiązującym do 31 grudnia 2023 r. stanie prawnym ustawodawca nie dopuszczał możliwości pozostawania opiekuna w jakimkolwiek stosunku zatrudnienia czy stosunku prawnym dotyczącym innej pracy zarobkowej. Nie jest również istotne, czy osoba taka otrzymywała jakiekolwiek wynagrodzenie za pracę. Fakt otrzymywania wynagrodzenia nie został wymieniony w definicji z art. 3 ust. 22 u.ś.r. ani jako przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w art. 17 ust. 1 u.ś.r. Okoliczność ta nie ma zatem znaczenia w sprawie (zob. wyroki: NSA z dnia 10 października 2024 r. sygn. akt I OSK 2268/22, WSA w Poznaniu z dnia 26 lutego 2025 r. sygn. akt II SA/Po 854/24). W stanie faktycznym przedmiotowej sprawy, jak wynika ze zgromadzonego materiału dowodowego, tj. z wydruków z system informacyjnego ZUS (k. 94-97 a.a.) oraz z zaświadczenia ZUS z dnia 4 lipca 2024 r., w okresach od 15 listopada 2022 r. do 30 kwietnia 2023 r., od 11 maja 2023 r. do 28 września 2023 r., od 9 października 2023 r. do 7 listopada 2023 r. oraz od 1 grudnia 2023 r. skarżąca pozostawała w stosunku pracy z tytułu umowy zlecenia. Powyższe skutkowało brakiem spełnienia przez nią przesłanki rezygnacji z zatrudnienia. W konsekwencji, wobec pozostawania skarżącej w zatrudnieniu zasadnie organy obu instancji odmówiły przyznania jej prawa do przedmiotowego świadczenia w okresie od 15 listopada 2022 r. Zarzuty skargi w tym względzie nie zasługują zatem na uwzględnienie. Wyjaśnić należy przy tym, że aktualnie świadczenie pielęgnacyjne przysługuje wskazanym w art. 17 ust. 1 ustawy obowiązującej od dnia 1 stycznia 2024 r. osobom w związku z opieką nad osobą niepełnosprawną w wieku do ukończenia 18 roku życia. Ojciec skarżącej bezsprzecznie nie należy do tej kategorii osób niepełnosprawnych, na co trafnie zwróciło uwagę SKO w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na podstawie art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 119 pkt p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.