III SA/Kr 1663/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Zawadzka Sędziowie WSA Renata Czeluśniak WSA Barbara Pasternak (spr.) Protokolant Aleksandra Grabiec po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 marca 2017 r. przy udziale Prokuratora Prokuratury Rejonowej J. M. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 8 września 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji. Uzasadnienie: Decyzją z dnia [...] 2016 r. ([...]) na podstawie art. 104 kpa oraz art. 2 pkt 10, art. 12 ust. 1, art. 25, 27 ust. 1, 1a, art. 30 ust. 1i 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.. U. z 2016 r., poz. 169), Wójt Gminy odmówił M. S. umorzenia należności w łącznej wysokości 46 279,99 zł. z tytułu otrzymanych świadczeń z funduszu alimentacyjnego przez D. S. i M. S. w okresie od 01-05-2009 r. do 30-09-2015 r., które podlegają zwrotowi wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie. Uzasadniając decyzję organ I instancji podał, że w dniu 17.05.2016 r. do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej wpłynął wniosek M. S. dotyczący całkowitego umorzenia długu alimentacyjnego za okres od 2008 r. do 2014 r. Wskazał, że świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacane były osobom uprawnionym D. i M. S. od 01-05-2009r. do 30-09-2015 r., a łączna kwota zadłużenia za ww. okres wynosi 46 279,99 zł. należności głównej. Wnioskodawca był informowany o przyznaniu świadczeń na dzieci na podstawie art. 27 ust. 7 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, a nadto doręczono mu pismo nr [...] z dnia 17-11-2014 r. informujące o przyznaniu świadczeń na okres od 01-10-2014 r. do 30-09-2015 r. i kwocie zadłużenia. Organ I instancji powołał treść art. 30 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów i wyjaśnił, że egzekucja należnych od wnioskodawcy alimentów jest bezskuteczna, w związku z powyższym nie spełnione są warunków dla umorzenia należności z tytułu otrzymanych świadczeń z funduszu alimentacyjnego przez osoby uprawnione za ww. okres. Wskazał nadto, ze w myśl art. 27 ust. 1 i 1 a dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z odsetkami ustawowymi za opóźnienie. Odsetki są naliczane od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego, do dnia spłaty. Natomiast zgodnie z art. 30 ust. 2 i 3 ustawy o pomocy osobom uprawniony do alimentów organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Po rozpatrzeniu odwołania M. S., decyzją z dnia 8 września 2016 r. ([...]) na podstawie art. 2 pkt 10, art. 12 ust. 1, art. 25, 27 ust. 1 i ust. 1 i ust. 1a, art. 30 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2016 r., poz. 169 ze zm.) oraz art. 138 §1 pkt 1 kpa Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Organ odwoławczy podał, co następuje: W przedmiotowej sprawie ustalono, że egzekucja alimentów należnych od M. S. na rzecz jego dwójki dzieci uprawnionych do alimentów jest w całości bezskuteczna. Wnioskujący nie spełnia podstawowych warunków ustawowych wymienionych w art. 30 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów do umorzenia zadłużenia. Ze zgromadzonych dowodów wynika, że M. S. ma 42 lata, jest rozwiedziony i ma na utrzymaniu dwoje dzieci, tj. syna D. S., lat 20 i córkę M., lat 17. M. S. w 1996 r. zawarł małżeństwo, które zostało rozwiązane przez wyrok rozwodowy Sądu Okręgowego, XI Wydział Cywilny Rodzinny z dnia 22 września 2005 r., sygn. akt [...]. Ostatnim wyrokiem Sądu Rejonowego, III Wydział Rodzinny i Nieletnich z dnia 11 stycznia 2011 r., sygn. akt [...] od M. S. zostały zasądzone alimenty na rzecz syna D. S. w kwocie po 350 zł miesięcznie i na rzecz córki M. S. w kwocie po 300 zł miesięcznie, poczynając od dnia 6 sierpnia 2010 r. płatne do rąk matki małoletnich wówczas dzieci, tj. E. S. Poprzednio M. S. miał zasądzone alimenty na w/w dzieci w kwocie po 200 zł miesięcznie na każde z nich. Z uwagi na całkowitą bezskuteczność egzekucji alimentacyjnej i E. S. składała wnioski o ustalenie dla swoich dzieci prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego i z uwagi na spełnienie pozostałych warunków ustawowych te świadczenia uzyskiwała. Po zakończeniu okresu pobierania tych świadczeń Organ I instancji wydawał decyzję o obowiązku zwrotu należności przez M. S. wypłaconych z tytułu otrzymanych świadczeń z funduszu alimentacyjnego przez osoby uprawnione i każdorazowo wskazywano tam kwotę zwrotu należności oraz jej termin i warunki. W ten sposób Organ I instancji w latach 2009-2014 wydał 6 decyzji działając na podstawie już nie obowiązującego od 3 września 2015 r. przepisu art. 27 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Łączna kwota zwrotu należności przez dłużnika alimentacyjnego – M. S. z tytułu przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego D. S. i M. S. za okres od 1maja 2009 r. do 30 września 2014 r. wynosi 39.129,99 zł (jako należność główna). Z kolei należność za okres od 1 października 2014 r. do 30 września 2015 r. wynosi 7.150,00 zł. M. S. jest zobowiązany do zwrotu należności za okres od 1 maja 2009 r. do 30 września 2015 r. w łącznej wysokości 46.279,99 zł -jako należność główna, o czym został poinformowany przez organ I instancji w dniu 3 grudnia 2014 r. Główny problem strony wynika z faktu, że jest osobą osadzoną w Zakładzie Karnym i nie posiadającą obecnie żadnego dochodu. W tym miejscu należy przywołać jednak wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 10 marca 2011 r., sygn. akt II SA/BK 3/11 w którym uznano, że sam fakt odbywania kary pozbawienia wolności nie stanowi wystarczającej przesłanki do umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Kara pozbawienia wolności jest efektem zabronionych działań i uznanie takiej sytuacji za wyjątkową prowadziłoby do tego, że naganne i sprzeczne z prawem działanie dłużnika byłoby dodatkowo premiowane umarzaniem zaległości z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych. Z przedstawionych dowodów i powołanego wyżej wyroku wynika, że sytuacja osobista, dochodowa i rodzinna M. S. nie cechuje się nadzwyczajnością, nie zachodzą żadne okoliczności losowe, które uzasadniałyby umorzenie (bądź odroczenie terminu spłaty) należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz Jego dwójki dzieci. Ustalono, że powstałe zadłużenie jest konsekwencją nie wywiązywania się Strony z obowiązku alimentacyjnego wobec swoich dzieci na bieżąco. Nadto z ustaleń organu pierwszej instancji nie wynika, żeby sytuacja M. S. była szczególnie ciężka na tle innych osób zobowiązanych do alimentacji swoich dzieci. Na powyższe rozstrzygnięcie M. S. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. Podniósł, że to Instytucje Państwowe pozbawiły go możliwości dalszego płacenia alimentów na swoje małoletnie dzieci oraz doprowadziły do negatywnych skutków i konsekwencji, tj. nakazu spłaty długu alimentacyjnego oraz decyzji Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej o odmowie umorzenia należności alimentacyjnych oraz o utrzymaniu decyzji przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze. Zarzucił pracownikom GOPS zaniechanie czynności mających na celu szczegółowe wyjaśnienie Jego sytuacji, a mianowicie dlaczego i z jakich przyczyn nie płaci alimentów oraz nie pracuje. Podkreślił, że od 2008 roku przebywa w zakładzie karnym. Jako kolejny argument nieprawidłowego postępowania urzędników podał fakt, iż pomimo pism o zapoznanie się z dokumentami, nie widział żadnych akt oraz decyzji GOPS. Zarzucił, iż Kolegium w zaskarżonej decyzji użyło słów niewłaściwych pisząc, że "Strona nie wykonuje nałożonych wyrokiem sądowym obowiązków alimentacyjnych wobec swoich dzieci co jest zachowaniem nagannym tylko społecznie i moralnie ale i prawnie", co wedle skarżącego świadczy o niezapoznaniu się przez ten organ ze stanem faktycznym sprawy dotyczącym jego zadłużenia alimentacyjnego oraz okolicznościami wydania decyzji przez GOPS. Podniósł nadto, że nawet choćby chciał płacić alimenty, to został pozbawiony ich płacenia poprzez Instytucję Publiczną uniemożliwiając mu podjęcie zatrudnienia. Podał też, że nigdy nie został skazany wyrokiem karnym za niepłacenie alimentów na własne dzieci oraz, że GOPS od 2009 r. do 2015 roku nie próbował odzyskać pieniędzy. Skarżący zwrócił się również o umożliwienie zapoznania się z aktami sprawy. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Stosownie do art. 1 ustawy z 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie ppsa, sądy administracyjne powołane są do kontroli działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania administracyjnego, nie będąc przy tym związanym granicami skargi, stosownie do treści art. 134 § 1 ppsa. Orzekanie - w myśl art. 135 ppsa. - następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a) ppsa.), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. b), oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt.1 lit. c) ppsa.). W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 kpa, sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia (art. 145 § 1 pkt. 2 ppsa.), jeżeli zachodzą przyczyny określone w innych przepisach, sąd stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa. Kontrolując zaskarżoną decyzję zgodnie z przywołanymi wyżej zasadami, należało uznać, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 30 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego: 1. Organ właściwy dłużnika może umorzyć należności, o których mowa w art. 28 ust. 1 pkt 1, 2 i 4 ustawy, w łącznej wysokości: 1) 30%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 3 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów; 2) 50%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 5 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów; 3) 100%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 7 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów. 2. Organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. 3. Umorzenie należności następuje w drodze decyzji administracyjnej Ww. przepis należy rozumieć w ten sposób, że w pierwszej kolejności powinno się rozważyć możliwość umorzenia należności w razie spełnienia przesłanek określonych w ust. 1, a dopiero w razie stwierdzenia braku takich przesłanek należy rozważyć, czy występują przesłanki określone w ust. 2 omawianego przepisu. Umorzenie na podstawie art. 30 ust. 2 winno mieć miejsce wówczas, gdy sytuacja dochodowa zobowiązanego lub jego rodziny nie pozwala mu na wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego, o ile stan taki jest efektem czynników obiektywnych, na które zobowiązany nie ma wpływu, gdyż tylko takie przesłanki mogą uzasadniać umorzenie jakichkolwiek należności. Jednakże organy administracji odmawiając umorzenia należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego nie mogą się ograniczyć do konkluzji, że sytuacja dłużnika nie jest wyjątkowa, lecz porównując jego sytuację z sytuacją innych dłużników alimentacyjnych powinny skonkretyzować, jakie stany faktyczne zasługiwałyby na zastosowanie ulgi określonej w art. 30 ust. 2 ww. aktu. Wydanie decyzji o umorzeniu należności alimentacyjnych musi być poprzedzone wyjaśnieniem rzeczywistej sytuacji strony w aspektach sytuacji i dochodowej, a uzasadnienie decyzji powinno zawierać ocenę tej sytuacji (por. IV SA/Po 894/13). Wskazać jednak należy, że organem uprawnionym do rozpatrzenia wniosku dłużnika alimentacyjnego o umorzenie części należności, jak i wydania w sprawie umorzenia, decyzji administracyjnej na podstawie art. 30 ust. 1 ww. ustawy jest organ właściwy dłużnika. Tak więc organ właściwy wierzyciela, do którego wpłynął wniosek dłużnika, nie może procedować w oparciu o ten przepis. Z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie, skoro w sprawie orzekał organ właściwy wierzyciela. Co się zaś tyczy rozstrzygnięcie w sprawie umorzenia świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego, to zapada w ramach tzw. uznania administracyjnego, o czym przesądza przepis art. 30 ust. 2 ww. ustawy. Wymaga ono uzasadnienia odpowiadającego dyspozycji art. 107 § 3 kpa. W szczególności zaś decyzje odmowne powinny być przekonująco i jasno uzasadnione, zarówno co do faktów, jak i co do prawa, tak, aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności istotne dla sprawy zostały wszechstronnie rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją. Z decyzji musi wynikać między innymi, że organ nie pozostawił poza swoimi rozważaniami argumentów podnoszonych przez stronę, nie pominął istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy materiałów dowodowych oraz nie dokonał oceny tych materiałów wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego (por. II SA/Sz 1221/14). Nie uczyniły zadość temu obowiązkowi organy orzekające w niniejszej sprawie Z akt sprawy wynika bowiem, że M. S. zwrócił się do Wójta Gminy z wnioskiem o umorzenie długu alimentacyjnego powstałego w okresie od 2008 do 2014 r. Uzasadniając wniosek wyjaśnił, że od 2008 do 2014 r. przebywał w zakładach karnych, obecnie również przebywa w zakładzie karnym i nie ma możliwości podjęcia pracy zarobkowej. Dodał, że od dziewięciu lat nie pracuje i jest osoba niewypłacalną. Organ administracji nie odniósł się jednak w żaden sposób do argumentów skarżącego, wskazał jedynie, że egzekucja należnych od skarżącego alimentów jest bezskuteczna, w związku z czym nie spełnia on warunków do umorzenia należności określonych w art. 30 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Dodał, że jako organ właściwy wierzyciela, może umorzyć dług alimentacyjny uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną skarżącego, nie czyniąc żadnych ustaleń w tym zakresie. Również organ odwoławczy nie wyjaśnił tej kwestii. Wskazał jedynie, że sytuacja M. S. nie jest szczególnie uciążliwa, a fakt, że jest osobą osadzoną w zakładzie karnym i nie pracuje jest efektem zabronionych działań i uznanie takiej sytuacji za wyjątkową prowadziłoby do tego, że naganne i sprzeczne z prawem działanie dłużnika byłoby dodatkowo premiowane umarzaniem zaległości z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych. Zgodzić się należy z organem odwoławczym, że umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego nie uzasadnia pobyt w zakładzie karnym. Za wyjątkową nie może bowiem zostać uznana sytuacja będąca efektem zawinionych działań podmiotu zobowiązanego do alimentacji. Jednak decyzje uznaniowe powinny być przekonująco i jasno uzasadnione, zarówno co do faktów jak i co do prawa, tak, aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności istotne dla sprawy zostały wszechstronnie rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją. Z decyzji musi zatem wynikać między innymi, iż organ nie pozostawił poza swoimi rozważaniami argumentów podnoszonych przez stronę, nie pominął istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy materiałów dowodowych lub nie dokonał oceny tych materiałów wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego. Uzasadnienie realizować winno wyrażoną w art. 11 kpa zasadę przekonywania. Organ administracji ma obowiązek ustalenia i rozważania stanu faktycznego w możliwie najdokładniejszy sposób, dokonania subsumcji, tak aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności sprawy zostały wnikliwie rozważone i ocenione, a rozstrzygnięcie poparte logicznymi argumentami powinno być ich konsekwencją. Niezachowanie powyżej wskazanych zasad, powoduje, że decyzja organu nosi cechy dowolności. Zgodnie z zasadami postępowania administracyjnego, organ powinien podejmować wszelkie niezbędne czynności zmierzające do ustalenia stanu faktycznego sprawy i do jej załatwienia (art. 7 kpa). W tym celu obowiązany jest w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 kpa) i w oparciu o ten materiał dokonać oceny, czy dana okoliczność istotna dla rozstrzygnięcia sprawy została udowodniona (art. 80 kpa). Z powyższych ustaleń wynika, że organ dopuścił się naruszenia ww. przepisów art. 7, 77 i 80 kpa, co miało wpływ na wynik sprawy oraz przepisu prawa materialnego, tj. art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Ponownie rozpatrując sprawę organ będzie miał na uwadze przedstawione wyżej stanowisko Sądu. Wobec naruszenia wskazanych wyżej przepisów, na podstawie art. 145 § 1 ust. 1 lit. a) i c) ppsa orzeczono jak w sentencji.