III SA/Kr 1664/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Hanna Knysiak - Sudyka Sędziowie Sędzia WSA Jakub Makuch Asesor WSA Magdalena Gawlikowska (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 28 marca 2023 roku sprawy ze skargi J. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 5 września 2022 r., nr SKO.PS/4110/508/2022 w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego oddala skargę Zaskarżoną decyzją z 5 września 2022 r., nr SKO.PS/4110/508/2022 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta i Gminy W. z 23 czerwca 2022 r., nr [...], orzekającą o odmowie przyznania J. K. (dalej: skarżąca) zasiłku celowego na zwrot kosztów na wykupienie leków na podstawie recept. Zaskarżona decyzja zapadła w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych. Wnioskiem z 20 maja 2022 r. skarżąca zwróciła się o przyznanie zasiłku celowego na zwrot kosztów na wykupienie leków na podstawie recept dołączonych do wniosku. Decyzją z 23 czerwca 2022 r. organ pierwszej instancji odmówił skarżącej przyznania wnioskowanej pomocy. W motywach rozstrzygnięcia organ wskazał, że zgodnie ze złożonym oświadczeniem skarżąca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe i uzyskuje dochód w postaci zasiłku stałego oraz zasiłku okresowego. Łączny dochód skarżącej w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku wyniósł 747,50 zł. Dochód ten nie przekraczał określonego w art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, tj. 776 zł. Ponadto w miesiącu kwietniu skarżąca otrzymała zasiłek celowy na żywność w kwocie 240 zł, na dofinansowanie do środków czystości w wysokości 30 zł oraz na dofinansowanie do biletów MPK w kwocie 40 zł. Podkreślono fakt systematycznego korzystania przez skarżącą ze świadczeń finansowych z pomocy społecznej. Jako podstawę odmowy przyznania pomocy finansowej w formie zasiłku celowego z przeznaczeniem na zwrot kosztów na wykupienie leków na podstawie recept przyjęto okoliczność, że skarżąca nie dokonała właściwej hierarchizacji potrzeb. Na poparcie tej tezy wskazano, że co miesiąc skarżąca wydatkuje środki finansowe w kwocie 1550 zł na opłacenie pokoju w hotelu w K., natomiast nie zabezpiecza swoich podstawowych potrzeb, tj. leków. W opinii organu opłata za pokój w hotelu w sytuacji skarżącej nie jest niezbędną potrzebą bytową. W tej kwestii podano, że skarżąca ma do dyspozycji wspólnie z A. B. mieszkanie komunalne na terenie [...] W. Głównym użytkownikiem mieszkania pod adresem os. [...] w W. jest skarżąca, przy czym A. B. jest tam zameldowany. Aktualnie skarżąca zajmuje ten lokal bez tytułu prawnego, gdyż doszło do rozwiązania umowy najmu z winy skarżącej z uwagi na udostępnienie lokalu osobie trzeciej. Z treści składanych w toku postępowań oświadczeń wynikało, że skarżąca zamieszkuje co prawda pod adresem w W. i tam spędza około 3 godzin dziennie, jednak przeważającą część dnia spędza w Hotelu [...] w K. Organ stwierdził, że skarżąca ma zapewniony i nieograniczony dostęp do mieszkania, które gwarantuje jej schronienie, a zatem jej potrzeba mieszkaniowa jest zaspokojona. Odnośnie zastrzeżeń skarżącej co do stanu technicznego lokalu organ l instancji wskazał, że pracownicy ZBK w W., pomimo podjęcia dwóch prób dokonania oględzin w lokalu w miesiącu październiku 2021 r., nie mieli możliwości wejścia do mieszkania, ponieważ nie zostali wpuszczeni przez lokatorkę. Dalej wskazano, że skarżąca dokonuje zapłaty za wszystkie koszty swojego pobytu w lokalu przy os. [...] w W., takie jak opłaty za wywóz śmieci, prąd, opłatę za bezumowne korzystanie z lokalu, a jednocześnie, od października 2021 r. opłaca gotówką swój pobyt w hostelu w K. Organ stwierdził, iż rzeczywista sytuacja oraz warunki, w jakich żyje skarżąca różni się od tego, w jaki sposób przedstawia to skarżąca, wnioskując o przyznanie pomocy w postaci zwrotu kosztów leków. Okoliczności te w ocenie organu wskazują na dysproporcję między udokumentowaną wysokością dochodu, a sytuacją majątkową skarżącej. Podkreślono, że skarżąca powołuje się w toku postępowania na fakt zapożyczania się nie wskazując jednocześnie źródła i wysokości pożyczek. Poddano również pod wątpliwość fakt prowadzenia jednoosobowego gospodarstwa domowego przez skarżącą. W tym zakresie wskazano, że skarżąca przynajmniej od 5 lat współzamieszkuje z A. B. w jednopokojowym lokalu komunalnym na os. [...] w W. Wspólnie korzystają ze wszystkich urządzeń znajdujących się w tym mieszkaniu, takich jak komputer czy drukarka, wspólnie realizują wydatki związane z zamieszkiwaniem, posiadają wspólne cele, nawzajem reprezentują się przed obcymi osobami oraz urzędami. We wspólnie zajmowanym mieszkaniu nie można zlokalizować wyodrębnionego w jakikolwiek fragmentu powierzchni, który mógłby być używany wyłącznie przez jedną osobę. W mieszkaniu znajduje się również jeden [...]. W ocenie organu powyższe świadczy o wspólnym korzystaniu, tak z mieszkania, jak i wszystkich jego urządzeń, co z kolei wskazuje na wspólne prowadzenie gospodarstwa domowego. W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca zarzuciła: 1. naruszenie art. 8 k.p.a., poprzez naruszenie zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów administracji publicznej; 2. naruszenie art. 7, 77, 80, 81 i art. 107 § 3 k.p.a., poprzez brak dogłębnego zbadania całokształtu okoliczności sprawy; 3. błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę wydanej decyzji, a mający istotny wpływ na jej treść, polegający na odmowie pomocy w formie zasiłku celowego na zwrot kosztów zakupionych leków; 4. błąd w ustaleniach faktycznych polegający na tym, że organ wydając decyzję powołuje się na art. 12 ustawy o pomocy społecznej, co miało istotny wpływ na wydanie właściwej decyzji; 5. poświadczenie nieprawdy w uzasadnieniu wydanej decyzji przez Kierownika organu, polegający na tym, iż wywiad w tej sprawie był przeprowadzony w sposób prawidłowy przez pracownika socjalnego, który dokonał manipulacji na stronie C kwestionariusza wywiadu; 6. poświadczenie nieprawdy, poprzez twierdzenie, że nie ma dokumentacji potwierdzającej, że stan mieszkania uniemożliwia zamieszkiwanie w nim. W oparciu o powyższe, wniesiono o zmianę zaskarżonej decyzji i przyznanie zasiłku celowego na pokrycie kosztów zakupu leków na podstawie dołączonych do wniosku recept. Zaskarżoną decyzją organ odwoławczy orzekł jak na wstępie. W motywach rozstrzygnięcia powołując się na przepisy mające zastosowanie w sprawie pokreślono uznaniowy charakter decyzji w przedmiocie zasiłku celowego. Stwierdzono, że organ I instancji nie przekroczył granic uznania administracyjnego. Ponadto uznano, że odmowa uwzględnienia wniosku skarżącej została w sposób szczegółowy uzasadniona z odniesieniem do okoliczności faktycznych sprawy. Organ odwoławczy w pełni podzielił ustalenia i ocenę organu pierwszej instancji. Kolegium zgodziło się ze stanowiskiem organu pierwszej instancji co do tego, że skarżąca nieracjonalnie gospodaruje środkami albowiem mając zaspokoją potrzebę mieszkaniową, co miesiąc płaci za hotel, a jednocześnie wnioskuje do organów pomocowych o środki na wykup recept. Uznano przy tym, że wobec faktu comiesięcznego uiszczania w gotówce należności za hotel - ma możliwość we własnym zakresie zaspokoić swoje niezbędne potrzeby tj. pokrycie należności na wykup leków na podstawie recept. W ocenie organu odwoławczego nie jest możliwe aby beneficjent pomocy społecznej był w stanie pokrywać opłaty związane z lokalem mieszkalnym i koszty pobyty w hotelu. Podzielono również stanowisko organu pierwszej instancji dotyczące wspólnego prowadzenia gospodarstwa domowego z A. B. Na powyższą decyzję skarżąca złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. Zaskarżonej decyzji zarzuciła: 1. naruszenie prawa procesowego, mające istotny wpływ na wynik sprawy, a to art. 7, 77 i 80 k.p.a., poprzez niedokładne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy, w szczególności przez niewyjaśnienie zakresu niezaspokojonych potrzeb skarżącej oraz jej możliwości majątkowych; 2. naruszenie prawa procesowego, mające istotny wpływ na wynik sprawy, a to art. 10 k.p.a., poprzez zaniechanie przez organ powiadomienia o zakończeniu postępowania w powyższej sprawie i umożliwienie zapoznania się z zebranymi dowodami w sprawie, o co wnoszono w odwołaniu; 3. naruszenie prawa procesowego, mające istotny wpływ na wynik sprawy, a to art. 11 k.p.a., poprzez zaniechanie przez organ wyjaśnienia skarżącej zasadności przesłanek, którymi kierował się organ przy załatwieniu sprawy, co doprowadziło do naruszenia istotnej zasady postępowania administracyjnego, jaką jest zasada przekonywania; 4. naruszenie prawa procesowego, mające istotny wpływ na wynik sprawy, a to art. 227 k.p.a., poprzez zaniechanie organu udziału Prokuratora w sprawie z uwagi na rażące manipulacje organu I Instancji, o co wnoszono w odwołaniu z dnia 16 maja 2022 r.; 5. błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę wydania decyzji, a mający istotny wpływ na wynik sprawy, polegający na przyjęciu iż, wnosiłam o przyznanie zasiłku celowego z przeznaczeniem na wykupienie leków na podstawie recept; 6. błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę wydania decyzji, a mający istotny wpływ na wynik sprawy, polegający na przyjęciu, że skarżąca jest osobą w pełni sprawną i zdolną do pracy, a nadto uzyskuję permanentnie pomoc finansową; 7. błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę wydania decyzji, a mający istotny wpływ na wynik sprawy, polegający na tym, iż organ oparł swoją decyzję bez zbadania akt, opierając się jedynie na wyjaśnieniach zawartych w decyzji wydanej przez MGOPS w W. z dnia 23 czerwca 2022 r., o czym świadczy narracja organu II Instancji w wydanej decyzji, która jest oparta tylko na wyjaśnieniach MGOPS w W. w wydanej decyzji odmownej z ww. dnia, a z pominięciem złożonych przez stronę wyjaśnień w sprawie oraz z pominięciem złożonych dowodów do tej sprawy począwszy od 23 września 2021 r., które to dowody są niepodważalne i świadczą o braku możliwości bezpiecznego mieszkania w mieszkaniu komunalnym na os. [...] w W. oraz które to dowody były dostarczone organowi II Instancji wraz z opiniami biegłych w takiej samej sprawie jak ta. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje. Skarga nie jest zasadna i podlega oddaleniu Materialną podstawę rozstrzygnięcia stanowią przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2021 r., poz. 2268 ze zm.) dalej: "u.p.s.". Jedną z podstawowych zasad, na których opiera się pomoc społeczna jest wyrażona w art. 2 u.p.s. zasada subsydiarności (pomocniczości). Oznacza to, że celem pomocy społecznej jest wspieranie osób w przezwyciężaniu trudnych sytuacji życiowych, nie zaś ich trwałe wyręczanie w zaspokajaniu potrzeb bytowych. W konsekwencji organy pomocy społecznej nie wyręczają obywatela z obowiązku utrzymywania się w trudnej życiowo sytuacji, ale wymagają od niego aktywności w pokonywaniu niepomyślności życiowych. Są bowiem zobowiązane jedynie do współuczestnictwa w podejmowanych samodzielnie przez potrzebującego środkach zaradczych. Pomoc przyznawana na gruncie u.p.s. - bez względu na jej rodzaj - ma charakter jedynie przejściowy, czasowy i zakłada wykształcenie odpowiednich postaw u osób z niej korzystających w celu pokonania życiowych trudności. Nie ma ona w żadnym wypadku zamieniać się w stałe i jedyne źródło utrzymania dla osób o nią występujących (por. wyrok WSA w Lublinie z 19 stycznia 2023 r., sygn. akt II SA/Lu 594/22). Zgodnie z treścią art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s. prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40, art. 41, art. 53a i art. 91, przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 776 zł, zwanej dalej "kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej" - przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej. Zgodnie natomiast z art. 39 ust.1 i 2 u.p.s. w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Może on być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, ogrzewania, w tym opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Decyzja wydawana na podstawie art. 39 u.p.s. ma charakter uznaniowy. Działanie organu korzystającego z możliwości podjęcia decyzji w ramach uznania administracyjnego, musi mieścić się w granicach zakreślonych dążeniem do wyjaśnienia prawdy obiektywnej i obowiązkiem załatwienia sprawy z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu strony. Uznaniowy charakter decyzji oznacza, że kontrola jej legalności dokonywana jest przez Sąd w ograniczonym zakresie. Jak słusznie wskazuje Naczelny Sąd Administracyjny, polega ona na zbadaniu, czy przed podjęciem decyzji organ dysponował niezbędnym materiałem dowodowym uzasadniającym rozstrzygnięcie sprawy i czy dokonał wszechstronnej oceny okoliczności faktycznych istotnych dla takiego rozstrzygnięcia (por. wyrok NSA z 27.10.2020 r., sygn. akt I OSK 1011/20, CBOSA). Odnosząc powyższe do realiów niniejszej sprawy Sąd doszedł do przekonania, że zaskarżona decyzja została wydana w granicach uznania administracyjnego po wszechstronnym rozważeniu zebranego w sprawie materiału dowodowego. Sąd podziela stanowisko organów, że skarżąca nie dokonała należytej hierarchizacji potrzeb wnioskując o pomoc na zwrot kosztów na wykupienie leków na podstawie recept w sytuacji, gdzie co miesiąc ponosi koszty utrzymania mieszkania w W. oraz uiszcza należność za hotel w K. w kwocie 1550 zł. Nawet jeżeli przyjąć, że skarżąca ponosi połowę tych kosztów współdzieląc je z A. B. to jednak w zakresie należności za hotel należy je uznać za nie związane z zabezpieczeniem niezbędnej potrzeby życiowej. Sąd podziela stanowisko organu, że potrzeba mieszkaniowa skarżącej jest zaspokojona mieszkaniem, które skarżąca zajmuje w W. Nawet jeśli lokal ten wymaga pewnych prac remontowych to z akt sprawy nie wynika aby nie nadawał się do zamieszkiwania w nim ludzi. Nie potwierdza tego zawartość kwestionariusza rodzinnego wywiadu środowiskowego (k. 24 akt adm.). Ponadto skarżąca uniemożliwiła kontrolę lokalu pracownikom ZBK w W. w październiku 2021 r. W ocenie Sądu skoro skarżąca znajduje środki na pokrycie kosztów pobytu w hotelu w K. oraz codziennego przemieszczania się z W. do K. (jak wskazała w lokalu w W. spędza około 3 godziny dziennie, a przeważającą część dnia w hotelu [...] w K.) - to środki te równie dobrze mogłyby być przeznaczane na stopniowe poprawianie stanu technicznego lokalu w W. Przede wszystkim jednak zapewnienie właściwego stanu technicznego lokalu leży po stronie jego właściciela i tam skarżąca powinna kierować swe roszczenia. Skarżąca nie może w dowolny sposób kompensować tego typu potrzeb środkami z pomocy społecznej. Reasumując, przyznanie skarżącej wnioskowanej refundacji na leki w sytuacji gdy co miesiąc uiszcza gotówką należność na hotel mając zapewnione mieszkanie jest bezzasadne gdyż skarżąca jest w stanie pokryć należności za leki na podstawie recept z własnych środków. Sąd zauważa też, że przedstawiony przez skarżącą tryb funkcjonowania, tj. stałe dzielenie czynności życiowych pomiędzy K., a W. zasadnie wzbudziło u organów wątpliwości co do rzetelności złożonego przez skarżącą oświadczenia majątkowego. Wątpliwości takie potwierdza zestawienie ponoszonych przez nią miesięcznie kosztów utrzymania mieszkania w W. (223,86 zł) i opłaty za hotel [...] w K. (775 zł) z wpływami z tytułu różnych świadczeń z pomocy społecznej, które w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku wyniosły 1207,50 zł. Część tej kwoty w wysokości 310 zł to środki przyznane jako zasiłki celowe na żywność, bilet MPK i środki czystości. Zatem pozostała kwota w wysokości 897,50 zł (1207,50 zł – 310 zł) nie jest wystarczająca na pokrycie deklarowanych przez skarżącą wydatków mieszkaniowych (223,86 zł + 775 zł = 998,86 zł). Jednocześnie skarżąca nie wyjaśniła kwestii zaciąganych pożyczek, na które się powołuje w toku postępowania przez organami, ani co do ich źródła, ani wysokości. Natomiast jak to wynika z treści art. 12 u.p.s. w przypadku stwierdzonych przez pracownika socjalnego dysproporcji między udokumentowaną wysokością dochodu a sytuacją majątkową osoby lub rodziny, wskazującą, że osoba ta lub rodzina jest w stanie przezwyciężyć trudną sytuację życiową, wykorzystując własne zasoby majątkowe, można odmówić przyznania świadczenia. W ocenie Sądu właściwie też oceniono kwestię samodzielnego prowadzenia gospodarstwa domowego przez skarżącą poddając pod wątpliwość jej twierdzenia w tym zakresie zawarte w wywiadzie środowiskowym. Skarżąca mieszka z A. B. od 11 lat. Zameldowała go w mieszkaniu w W. i wspólnie z nim pokrywa koszty opłat za hotel w K. Wspólnie korzystają nie tylko z jednopokojowego mieszkania, ale również z urządzeń się w nim znajdujących, wspólnie pokrywają opłaty za mieszkanie, reprezentują się wzajemnie przed urzędami oraz osobami trzecimi. Również treść pism skarżącej w toku postepowania wskazuje na ich wspólne koegzystowanie. Choćby w odwołaniu skarżąca podała, że "w mieszkaniu jesteśmy jedynie wtedy gdy musimy dokonać prania odzieży, coś ugotować (...) ". Zgodnie z art. 6 pkt 14 u.p.s. użyte w ustawie określenie "rodzina" oznacza osoby spokrewnione lub niespokrewnione pozostające w faktycznym związku, wspólnie zamieszkujące i gospodarujące. Jak trafnie wskazał organ odwoławczy, faktyczny związek o jakim mowa w art. 6 pkt 14 u.p.s. oznacza codzienne współdziałanie osób zmierzające do lepszego zaspokojenia ich potrzeb życiowych (mieszkaniowych, żywieniowych) i polegających na zapewnieniu dochodu stanowiącego źródło ich utrzymania. Wspólne gospodarowanie oznacza natomiast, wspólne prowadzenie gospodarstwa domowego, dla którego cechami charakterystycznymi może być ścisła współpraca w załatwianiu codziennych spraw związanych z prowadzeniem domu, niezarobkowanie i pozostawanie w związku z tym na całkowitym lub częściowym utrzymaniu osoby, z którą gospodarstwo domowe się prowadzi, a wszystko to uzupełnione cechami stałości, które tego typu sytuacje charakteryzują. Przejawem wspólnego gospodarowania jest również możliwość swobodnego i nieograniczonego dostępu do wszystkich pomieszczeń i urządzeń domowych. Zatem charakter współegzystowania skarżącej z A. B. w kontekście powyższej wykładni jawi się jako wspólne prowadzenie gospodarstwa domowego w rozumieniu przepisów ustawy o pomocy społecznej. W ocenie Sądu te wszystkie okoliczności kompleksowo zebrane i właściwie ocenione przez organy obu instancji dawały im pełne podstawy do wydania decyzji odmownej w zakresie wnioskowanego zasiłku. Sąd nie dopatrzył się naruszenia granic swobodnego uznania, a stanowisko organu zostało przedstawione w skrupulatnym uzasadnieniu rozstrzygnięcia. Należy podkreślić, że skarżąca w sposób stały korzysta z wszelkich form wsparcia pomocy społecznej i jej trudna sytuacja materialna i zdrowotna jest organom dobrze znana. Nie mniej jednak obowiązkiem organów nie jest zaspokajanie wszelkich wysuwanych przez skarżącą roszczeń ale tylko tych stanowiących niezbędną potrzebę życiową i tylko w takim zakresie w jakim skarżąca sama nie jest w stanie jej zaspokoić. W kontrolowanym przypadku nie można uznać za dowolne stwierdzenie organu, że skarżąca była w stanie sama zaspokoić potrzebę objętą wnioskiem. Konkludując Sąd nie dopatrzył się zasadności zarzutów naruszenia przepisów postępowania wymienionych w skardze tj. art. 7, art. 11, art. 77 i art. 80 k.p.a. Sąd nie podzielił również zarzutu naruszenia art. 10 k.p.a. Organ odwoławczy wydał rozstrzygnięcie w oparciu o materiał zgromadzony przez organ pierwszej instancji uznając go za kompletny i wystarczający do wydania decyzji. Natomiast przed wydaniem decyzji organu pierwszej instancji zawiadomienie o zakończeniu postępowania wraz ze stosownym pouczeniem zostało do skarżącej wystosowane pismem z 2 czerwca 2022 r. Wobec powyższego organ dochował wymogów zapewnienia stronie czynnego udziału w postępowaniu. W sprawie prawidłowo zastosowano również przepisy prawa materialnego. Sąd nie podziela też zarzutu skargi jakoby organy przyjęły, że skarżąca jest osobą w pełni sprawną i zdolną do pracy. Z materiału zebranego w aktach sprawy wynika, że organy dostrzegają trudne położenie skarżącej dlatego jest ona objęta stałym wsparciem. Nie mniej jednak w badanym przypadku z przyczyn przedstawionych powyżej zasadnie uznano o braku podstaw do udzielenia wnioskowanej pomocy. Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 259) skargę należało oddalić.