III SA/Kr 1671/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Janusz Bociąga Sędziowie WSA Janusz Kasprzycki WSA Ewa Michna (spr.) Protokolant sekretarz sądowy Renata Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 marca 2017 r. sprawy ze skargi P. R. i J. R. działających w imieniu syna M. R. na decyzję Kuratora Oświaty z dnia 5 października 2016 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia braku potrzeby kształcenia specjalnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, II. zasądza od Kuratora Oświaty na rzecz P. R. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Decyzją z dnia 2 czerwca 2016 r., nr [...] Zespół Orzekający Specjalistycznej Poradni Wczesnej Pomocy Psychologiczno-Pedagogicznej orzekł o braku potrzeby kształcenia specjalnego M. R. Zdaniem organu zgromadzony materiał diagnostyczny nie dawał podstaw do wydania orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego z uwagi na autyzm. Zgromadzona w aktach sprawy dokumentacja obejmowała: aktualne zaświadczenie lekarskie z rozpoznaniem "autyzm wczesnodziecięcy" z dnia 2 marca 2016 r. wydane przez lekarza medycyny M. P. – D., specjalistę psychiatrii dzieci i młodzieży zatrudnionej w Poradni Zdrowia Psychicznego Dzieci i Młodzieży, orzeczenie o niepełnosprawności [...], opinię logopedyczną z dnia 23 maja 2016 r. wydaną przez Samorządowe Przedszkole, notatkę "Konsultacja psychiatryczna M. R." sporządzoną przez lekarza medycyny A. G., specjalistę psychiatrii (bez daty), "Wyniki badania psychologicznego dla potrzeb zespołu orzekającego" z dnia 2 grudnia 2015 r., zaświadczenie lekarza psychiatry dla celów oświatowych z dnia 21 października 2015 r. wydane przez lekarza medycyny M. P. – D., "Kartę leczenia szpitalnego" M. R. z dnia 25 września 2015 r. wydaną przez Wojewódzki Specjalistyczny Szpital Dziecięcy - z pobytu od 17 sierpnia do 24 września 2015 r., opinie nauczyciela o dziecku z dnia 4 listopada 2014 r., 26 października 2015 r. oraz 6 kwietnia 2016 r. - wydane przez Samorządowe Przedszkole, zaświadczenie lekarskie z dnia 11 marca 2015 r. z rozpoznaniem "zaburzenia zachowania" wydane przez lekarza pediatrę B. P. – S., opinię Poradni Psychologiczno - Pedagogicznej z dnia 9 maja 2016 r., notatkę psychologa [...] K. Z. – O. z dnia 16 maja 2016 r. z rozmów przeprowadzonych z logopedą, nauczycielkami Samorządowego Przedszkola oraz sporządzoną po obserwacji M. R. w czasie zajęć w ww. placówce. Do celów posiedzenia zespołu orzekającego opracowano również dokumenty w postaci diagnoz: lekarza, psychologa, pedagoga, logopedy. Organ podniósł, że przedłożona przez rodziców M. R. diagnoza o jego autyzmie, sformułowana przez lekarza M. P. – D. z Poradni Zdrowia Psychicznego Dzieci i Młodzieży była odosobniona i stała w sprzeczności z diagnozą psychiatryczną postawioną po kilkutygodniowej obserwacji przeprowadzonej na Oddziale Dziennym Psychiatrii Dzieci i Młodzieży Wojewódzkiego Specjalistycznego Szpitala Dziecięcego. Ponadto organ podkreślił, że ww. lekarz pozostawił bez odpowiedzi pisemnie sformułowane przez organ I instancji wątpliwości i prośby o uszczegółowienie, i wyjaśnienie kwestii tak znaczącej rozbieżności w diagnozie. Organ podkreślił, że karta leczenia szpitalnego z długiego okresu obserwacji zespołu specjalistów psychiatrii dziecięcej ma szczególną wagę diagnostyczną. Ponadto bezpośrednia obserwacja dziecka w czasie konsultacji oraz w trakcie zajęć prowadzonych w przedszkolu, do którego uczęszcza, również nie potwierdziły spełniania kryteriów diagnozy autyzmu określonych w klasyfikacji ICD - 10. Czynności te przeprowadziła pani K. Z. – O., członek zespołu orzekającego – psycholog-neurologopeda. Zdaniem organu, zgromadzona dokumentacja diagnostyczna wskazywała na potrzebę objęcia dziecka kształceniem specjalnym z uwagi na afazję, a nie autyzm. Organ zaznaczył również, że: "Trudność stanowi jednak konieczność skonsultowania diagnoz logopedycznych z lekarzem neurologiem, gdyż matka nie podejmuje takiej diagnostyki u lekarza neurologa i nie korzysta z przygotowanej dla niej w tym celu przez psychologa-neurologopedę, panią A. S., informacji podsumowującej dostępne badania". Organ podkreślił, że wydana decyzja musi zachowywać spójność między powodem jej wydania, diagnozą i zawartymi w niej zaleceniami. W odwołaniu P. R. opisała trudności jakie miała w diagnozowaniu syna przez neurologa oraz psychiatrów w szpitalu, w którym syn przebywał. Jej zdaniem syn w ogóle nie był diagnozowany, dlatego zdecydowała się zabrać syna ze szpitala i z powodu braku wolnych terminów diagnostycznych w K – diagnozowała syna w R. Jej zdaniem okres diagnozowania trwał już kilka lat, a syn w tym czasie nie miał zorganizowanej żadnej terapii. Decyzją z dnia 5 października 2016 r., nr [...] Kurator Oświaty utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Organ odwoławczy podzielił stanowisko Zespołu Orzekającego w kwestii oceny wagi diagnostycznej dokumentacji medycznej i uznał, że diagnoza zawarta w "Karcie informacyjnej leczenia szpitalnego" nie mogła budzić wątpliwości, tym bardziej, że w pełni korespondowała w zakresie diagnozy z pozostałą dokumentacją zgromadzoną w celu wydania orzeczenia. Podkreślił, że Zespół Orzekający rozpatrując wniosek o wydanie orzeczenia jest zobowiązany do wnikliwej analizy całej dokumentacji dziecka, a nie pojedynczego dokumentu wskazanego przez rodziców. Ponadto organ odnosząc się do treści § 8 ust 2 rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 18 września 2008 r. w sprawie orzeczeń i opinii wydawanych przez zespoły orzekające działające w publicznych poradniach psychologiczno - pedagogicznych (Dz. U. z 2008 r. Nr 173, poz. 1072) wskazał na konsekwencje jakie wywołuje dla dalszego losu dziecka orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego, w szczególności w przypadku wątpliwej diagnozy autyzmu. W ocenie organu odwoławczego M. R. wymagał rewalidacji i udzielenia wszechstronnej pomocy psychologiczno - pedagogicznej. Wsparcie i pomoc należało jednak zorganizować zgodnie z diagnozą problemu występującego u chłopca. Zespół Orzekający prawidłowo zinterpretował zgromadzony w sprawie materiał diagnostyczny i wydał orzeczenie na podstawie jego wszechstronnej analizy, zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa oświatowego. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie P. R. i J. R. – rodzice M. R. domagali się uchylenia decyzji Kuratora Oświaty. W uzasadnieniu podnieśli, że z posiadanych przez nich informacji wynikało, że afazja i autyzm mogą być do siebie podobne i bywają często mylone, a terapie prowadzone w obu przypadkach znacznie różnią się od siebie. Dotychczasowe diagnozy i terapie ze wskazaniem na afazję nie dawały kompletnie żadnego rezultatu stąd też zdecydowali o poddaniu syna badaniu w Poradni Zdrowia Psychicznego Dzieci i Młodzieży, gdzie stwierdzono, że ma on autyzm. Według skarżących w zaistniałej sytuacji Kurator Oświaty winien był powołać niezależnego biegłego, który oceniłby obie diagnozy, dokonał obserwacji dziecka i wydał diagnozę. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, argumentując jak dotychczas. Na rozprawie w dniu 2 marca 2017 r. P. R. przedłożyła kolejne dokumenty, które jej zdaniem, powinny być uwzględnione przy orzekaniu o autyzmie – wskazała, że jeżeli Zespół Orzekający odmówił kształcenia specjalnego w kierunku autyzmu to z urzędu powinien w oparciu o dokumenty dotyczące afazji orzec o potrzebie kształcenia w tym kierunku. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje: Sąd uwzględnił skargę, aczkolwiek nie wszystkie twierdzenia skarżących były zasadne. Przedmiotem sporu była diagnoza syna skarżących. Organy odmawiały wydania orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego z powodu autyzmu dziecka sugerując afazję, która powinna być ostatecznie potwierdzona przez lekarza neurologa. Rodzice wskazywali natomiast na trudności w uzyskaniu tego typu diagnozy dokonanej przez neurologa, brak postępów w dotychczasowej terapii ze wskazaniem na afazję – stąd nowa diagnoza o autyzmie wydawała się im prawidłowa. Na wstępie Sąd podkreśla, że zasadne było stanowisko organów o konieczności postawienia prawidłowej diagnozy. Oczywistym jest bowiem, że błędna diagnoza skutkowałaby błędnymi zaleceniami w zakresie form kształcenia. Świadomość tę posiadają również skarżący, przy czym z ich twierdzeń wynika raczej, że sugestie organów o konieczności potwierdzenia afazji u syna przez lekarza neurologa traktują jako element przedłużającej się, a nieskutecznej dotychczas, diagnostyki i terapii syna w tym kierunku. Sąd podkreśla, że postępowanie w przedmiocie orzeczeń i opinii wydawanych przez zespoły orzekające działające w publicznych poradniach psychologiczno-pedagogicznych jest postępowaniem toczącym się zgodnie z ustawą z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 23 z późn. zm.) – dalej k.p.a. W postępowaniu tym istotny jest art. 7 k.p.a., stanowiący, że organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Z zasady tej wynikają bardziej szczegółowe obowiązki organu administracji: wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego (zob. art. 77 § 1 k.p.a.) oraz oceny na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy poszczególne okoliczności istotne dla sprawy zostały udowodnione (zob. art. 80 k.p.a.). Obowiązki te ciążą zarówno na organie rozpatrującym sprawę w pierwszej, jak i w drugiej instancji. Organ drugiej instancji nie może wiec ograniczać się jedynie do ponownej analizy treści orzeczenia organu I instancji, ale może, a nawet czasami powinien przeprowadzić dodatkowe dowody w sprawie – zwłaszcza jeżeli twierdzenia i wnioski zawarte w odwołaniu wzbudzają wątpliwości. Organ odwoławczy posiada w tym zakresie stosowne uprawnienia. Zgodnie bowiem z art. 136 k.p.a., organ odwoławczy może przeprowadzić na żądanie strony lub z urzędu dodatkowe postępowanie w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w sprawie albo zlecić przeprowadzenie tego postępowania organowi, który wydał decyzję. Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd zauważa, że orzeczenie organu I instancji zasadniczo zostało oparte na zakwestionowaniu z jednej strony prawidłowości diagnozy o autyzmie wydanej przez lekarza z ośrodka [...] jako sprzecznej z diagnozami lekarzy z ośrodka [...], z drugiej na wskazywaniu, że lekarz z ośrodka [...] nie odpowiedział na wątpliwości zespołu orzekającego, a matka diagnozowanego chłopca odmówiła diagnostyki u neurologa, który ostatecznie potwierdziłby afazję, a nie autyzm. W ocenie Sądu organ odwoławczy nie dostrzegł, że jeżeli orzeczenie organu I instancji wskazuje, że pewne dowody (tu: wyjaśnienie wątpliwości co do prawidłowości diagnozy ośrodka [...]) nie zostały przeprowadzone, to obowiązkiem organu odwoławczego jest podjęcie ponownie próby przeprowadzenia takiego dowodu, jeżeli strona na niego dalej się powołuje i dowód ten jest istotny dla wyników postępowania. Zasadniczo bowiem, zgodnie z art. 78§1 k.p.a żądanie strony dotyczące przeprowadzenia dowodu należy uwzględnić, jeżeli przedmiotem dowodu jest okoliczność mająca znaczenie dla sprawy. Przeprowadzenie wskazanego w odwołaniu dowodu należało uznać za potrzebne także z perspektywy zasady ogólnej przekonywania (art. 11 k.p.a.). Kwestia prawidłowej diagnozy, a co za tym idzie prawidłowego leczenia dającego nadzieję skarżącym na wyleczenie lub zminimalizowanie skutków choroby ich dziecka jest jedną z najistotniejszych kwestii życiowych rodziny. Z akt wynika, że zdesperowani rodzice podejmowali wszystkie kroki – być może obiektywnie patrząc niezasadne - aby zapewnić synowi prawidłowe leczenie. Nic nie stało na przeszkodzie aby, czy to Zespół Orzekający, czy Kurator zasięgnęli dodatkowo opinii lekarza pediatry neurologa B. P. – S. – jej zaświadczenie również znajdowało się w aktach sprawy. Podkreślić też należy, że z protokołu posiedzenia 4-osobowego Zespołu Orzekającego wynikało, że decyzja o odmowie kształcenia ze względu na autyzm nie była jednomyślna (2 głosy za, 1 głos przeciw, 1 wstrzymujący się). Dodać też należy, że z akt nie wynika, aby skarżący "odmawiali" przeprowadzenia diagnostyki u lekarza neurologa. Z znajdującego się w aktach sprawy zaświadczenia lekarskiego lekarza pediatry - neurologa wynika, że lekarz ten (B. P. – S.) stwierdził jedynie "zaburzenia zachowania" (zaświadczenie z 11 marca 2015 r.). Wydaje się więc, że skarżący postawieni zostali w sytuacji gdy z jednej strony Zespół Orzekający, a za nim Kurator, twierdzili, że M. R. nie jest dzieckiem autystycznym i raczej ma afazję – odsyłali jednak rodziców do lekarzy neurologów, którzy mieli potwierdzić taka diagnozę – z drugiej, rodzice dziecka nie byli w stanie potwierdzić sugestii organów u lekarza neurologa. W konsekwencji ich syn nadal nie miał określonych zaleceń w zakresie warunków potrzeb edukacyjnych, formy stymulacji, rewalidacji itp. Nie były jednak zasadne żądania skarżących – w zakresie powołania biegłego. Kurator jest organem jednoosobowym, niewyspecjalizowanym tak jak zespół orzekający (w skład którego, stosownie do § 4 ust. 2 ww. rozporządzenia z dnia 18 września 2008 r. wchodzi: dyrektor poradni psychologiczno – pedagogicznej, psycholog, pedagog i lekarz, a który to skład może zostać rozszerzony o innych potrzebnych specjalistów, stosownie do § 4 ust. 3 rozporządzenia) i może nie dysponować wiedzą specjalistyczną. Tym niemniej, stosownie do § 17 ust. 5 rozporządzenia, kurator oświaty zasięga, w miarę potrzeb, opinii psychologa, pedagoga, lekarza lub innego specjalisty. Będąc zatem samodzielnym organem merytorycznym, kurator oświaty posiada niezbędne środki prawne, zapewniające mu możliwość sformułowania własnej, merytorycznej oceny sprawy, lecz w zakresie wiedzy specjalistycznej bazuje on na opiniach specjalistów, w tym wypadku lekarzy pediatrów, psychologów, psychiatrów i neurologów. W ponownym postępowaniu organ I instancji ponownie zanalizuje dokumentacje medyczna, rozważy, czy ze względu na upływ czasu nie przeprowadzić dodatkowych badań lub konsultacji – w szczególności z lekarzem M. P. – D., która wydała zaświadczenie o autyzmie; wezwie skarżących – zakreślając im stosowny termin, do wyjaśnień czy syn był dodatkowo diagnozowany przez neurologów (jakich, w jakim czasie i z jakim wynikiem), zgodnie z sugestiami zawartymi w zaskarżonych decyzjach. Po zebraniu całości materiału dowodowego organ rozstrzygnie co do wniosku skarżących. W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2016 r., poz. 718 z póżn. zm.) uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji (pkt 1 sentencji wyroku). O kosztach postępowania (pkt 2 sentencji wyroku) Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 1 powołanej ustawy, uwzględniając poniesiony przez skarżących koszt wpisu, w wysokości 200 zł. Sąd wyraźnie podkreśla, że uchylenie ww. decyzji nie oznacza akceptacji twierdzeń skarżących co do autyzmu syna. Sąd rozumie desperację rodziców w poszukiwaniu prawidłowej diagnozy, ale też trzeba mieć na uwadze, że "wymuszona" decyzja Zespołu Orzekającego mogłaby przynieść więcej szkody niż korzyści. Organy prowadzać postępowanie w tak szczególnych sprawach jak warunki kształcenia i rozwoju dzieci chorych powinny maksymalnie brać pod uwagę dobro dziecka i jego rodziny i swoje postępowanie prowadzić ze szczególnym uwzględnieniem art. 9 i 11 k.pa. Przepisy te stanowią, że organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek (art. 9 kp.a.). Organy administracji publicznej powinny wyjaśniać stronom zasadność przesłanek, którymi kierują się przy załatwieniu sprawy, aby w ten sposób w miarę możności doprowadzić do wykonania przez strony decyzji bez potrzeby stosowania środków przymusu (art. 11).