III SA/Kr 1719/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym : Przewodniczący : Sędzia WSA Halina Jakubiec po rozpoznaniu w dniu 24 marca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu G. G. od postanowienia Referendarza Sądowego z dnia 19 lutego 2016 r. oddalającego wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi G. G. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia 27 października 2015 r. nr [...] w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej za urządzanie gier na automatach poza kasynem gry postanawia utrzymać w mocy postanowienie Referendarza Sądowego. Skarżący G. G. w złożonym na urzędowym formularzu "PPF" wniosku o przyznanie prawa pomocy wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych. Objaśniając swoją sytuację rodzinną podał, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym ze swoją matką i posiada na utrzymaniu dwójkę małoletnich dzieci, które z nim nie zamieszkują. Zadeklarował brak nieruchomości, zasobów pieniężnych i przedmiotów wartościowych. Wskazał, że do matki należy nieruchomość o nieuregulowanym stanie prawnym w miejscowości R. Dochody gospodarstwa domowego oszacował na 840,66 zł emerytury matki. Uzasadniając wniosek podniósł, że we wrześniu 2015 r. zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej. Obecnie jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku, zarejestrowaną w właściwym miejscowo urzędzie pracy. Nie ma dla niego propozycji pracy. Jest kawalerem, ma jednak dwójkę dzieci, które z nim nie mieszkają. Obciąża go obowiązek alimentacyjny. Ma z tego tytułu wielotysięczne zaległości. W ramach dozoru elektronicznego odbywa karę 1 roku pozbawienia wolności. Wskazał, że uczęszcza na spotkania terapeutyczne. Wymieniając stałe zobowiązania i wydatki (na opał rocznie ok. 2 000 zł, wydatki na przejazdy autobusowe), wskazał też na konieczność spłacania przez matkę raty pożyczki zaciągniętej w Banku na pokrycie domu dachem i budowę studni. Do wniosku dołączył kopię zaświadczenia z urzędu pracy, zaświadczenia z [...] Banku odnośnie zamkniętych rachunków bankowych skarżącego, wyrok SR z 30.07.2015 r. sygn. akt [...] uznający skarżącego za winnego dokonania zarzucanego mu czynu wyczerpującego dyspozycję art. 107 §1 kks, wyrok SR z 20.07.2015 r. sygn. akt [...] uznający skarżącego za winnego zarzucanego mu aktem oskarżenia czynu stanowiącego przestępstwo skarbowe z art. 107 §1 kks, zaświadczenie z GOPS o zadłużeniu skarżącego względem funduszu alimentacyjnego na kwotę 40283,33 zł, wydruki z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej, zaświadczenie komornika o prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym, zawiadomienie o stanie zaległości w sprawie alimentacyjnej, wyciąg z rachunki bankowego matki za okres od 02.07-01.08.2015 r., kopie pokwitowania raty, kopie rachunków za wywóz śmieci i odprowadzanie ścieków, zeznanie PIT 36 za rok 2013 oraz informacje o wysokości straty poniesionej w 2013 r., zeznanie PIT 36 za rok 2014 oraz informacje o wysokości straty poniesionej w 2014 r. Wobec tego, że oświadczenia skarżącego zwarte we wniosku odnośnie rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącego wzbudziły wątpliwości, zarządzeniem z dnia 12.01.2016 r. wezwano skarżącego o: • wyjaśnienie z jakich środków skarżący opłaca pomoc prawną profesjonalnego pełnomocnika z wyboru w tej i pozostałych sprawach poddanych pod osąd Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie? Jeśli pomoc tę skarżący otrzymuje pro bono przedstawienie pisemnego oświadczenia pełnomocnika wraz z informacją że okoliczność ta jest znana organom właściwego samorządu zawodowego? Jeśli środki na opłacenie takiej pomocy prawnej otrzymał od osób trzecich przedstawienie na tę okoliczność pisemnych oświadczeń tych osób, • określenie źródeł i wysokości przychodów które skarżący zamierza wyjawić przed organami skarbowymi za rok 2015 oraz kosztów uzyskania tego przychodu. Wyjawienie, co konkretnie skarżący wlicza w koszty uzyskania przychodu? W odpowiedzi skarżący, odpowiadając w kwestii pomocy profesjonalnego pełnomocnika zacytował jedno z orzeczeń Sądu Najwyższego z 50-tych ubiegłego wieku, natomiast w kwestii źródeł i wysokości dochodów oraz kosztów uzyskania przychodów wskazał, że nie posiada zeznania rocznego za 2015 r. a w koszty uzyskania przychodów wliczył miesięczny czynsz najmu/dzierżawy powierzchni w lokalu użytkowym, do którego było wstawiane urządzenie elektroniczne do gier w wysokości po 250,00 zł od każdego urządzenia. Referendarz Sądowy postanowieniem z dnia 19 lutego 2015 r. oddalił wniosek skarżącego, podnosząc w uzasadnieniu postanowienia, że skarżący nie przedstawił adekwatnych wyjaśnień do treści wezwania o uzupełnienie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. Skarżący wniósł skutecznie sprzeciw od ww. postanowienia, kwestionując żądanie Referendarza dotyczące szczegółów umowy z profesjonalnym pełnomocnikiem, wyrażając jednocześnie ocenę, że ingerencja Referendarza w kwestię pomocy prawnej stanowi sztuczną barierę dla szerokiego dostępu do profesjonalnej pomocy prawnej. Skarżący zwrócił ponadto uwagę, że w Sądzie zalega 12 spraw, a w związku z tym odmowa przyznania mu zwolnienia od kosztów sądowych stanowić będzie skuteczną barierę dostępu do sądu. Zaakcentował, iż w obecnie pozostaje osobą bezrobotną i załączył zaświadczenie Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej o zadłużeniu alimentacyjnym oraz zawiadomienie Justitia o możliwości wystawienia jego długu do publicznej sprzedaży. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Stosownie do art. 259 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) od postanowień dotyczących prawa pomocy przysługuje środek zaskarżenia w postaci sprzeciwu. Zgodnie z art. 260 § 1 rozpoznając taki sprzeciw sąd wydaje postanowienie, w którym kwestionowane orzeczenie zmienia albo utrzymuje w mocy, o czym orzeka na posiedzeniu niejawnym. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2). Skarżący w skutecznie wniesionym sprzeciwie zakwestionował motywy odmowy przyznania mu zwolnienia od kosztów sądowych, w szczególności wskazując, że nie ma obowiązku ujawniania treści umowy z profesjonalnym pełnomocnikiem, ponadto akcentując, że pozostaje osobą bezrobotną bez środków do życia. Sąd, rozpoznając sprzeciw uznaje, że zaskarżone postanowienie Referendarza Sądowego w ustalonym w sprawie stanie faktycznym jest prawidłowe i skarżącemu nie należy się zwolnienie od kosztów sądowych. Zgodnie z przepisem art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Należy wskazać, że użycie w przytoczonym unormowaniu sformułowania "wykaże" oznacza, że to na stronie ubiegającej się o zwolnienie od kosztów sądowych spoczywa ciężar wykazania, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do przyznania prawa pomocy. Obowiązkiem wnioskodawcy jest, przy zachowaniu należytej staranności, wyczerpujące wykazanie swojej sytuacji rodzinnej i szeroko pojętej sytuacji materialnej. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwalił się pogląd, że strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Natomiast jeżeli fakty, które podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (por. postanowienia NSA z dnia 9 września 2004 r., sygn. akt FZ 360/04, niepubl., postanowienie z dnia 20 grudnia 2010 r., sygn. akt I FZ 428/10, niepubl.). Słusznie zwrócił uwagę Referendarz Sądowy, że skarżący, nie wykonując wezwania o uzupełnienie wniosku pozostawił stan szeregu wątpliwości, które nie pozwalają na uwzględnienie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. Należy przy tym zwrócić uwagę, że wątpliwość leży nie tylko po stronie źródła sfinansowania profesjonalnej pomocy prawnej, ale także w sferze porównania dochodów, które deklaruje skarżący z wydatkami rodziny. Mianowicie, zadeklarował, że pozostaje z matką w gospodarstwie domowym i utrzymują się jedynie z jej emerytury rzędu 840,66 zł. Przyjmując to twierdzenie za prawdziwe, nie sposób uznać, że posiadając już tylko wydatki na media i spłatę zobowiązania wynikającego z pożyczki, które wynoszą zgodnie z przedstawionymi dokumentami kwotę ponad 600 złotych, rodzina skarżącego jest w stanie się z tej kwoty utrzymać. Co więcej, skarżący we wniosku wymienia inne wydatki rodziny – koszty opału na zimę w wysokości 2 000 zł oraz koszty biletów komunikacji autobusowej. Zaspokojenie podstawowych, bieżących potrzeb życiowych ograniczonych nawet do niezbędnego minimum takich jak zakup żywności, środków czystości, ubrań, leczenie, konieczne przejazdy, wymaga znacznie większych środków finansowych niż zadeklarowane przez skarżącego. Powyższe rodzi uzasadnione podejrzenie, że skarżący albo korzysta z pomocy osób trzecich lub posiada inne, nieujawnione źródła dochodów. Nie ma w związku z tym znaczenia jego obecny status osoby bezrobotnej. Istotne natomiast pozostaje, że informacje na temat sytuacji majątkowej i dochodowej strony złożone w formie oświadczenia na druku PPF, jak również w dokumentach składanych na wezwanie referendarza powinny być na tyle szczegółowe, wiarygodne, rzetelne i spójne, by możliwa była kompleksowa ocena jej rzeczywistej kondycji finansowej. Natomiast udzielone przez stronę skarżącą informacje są ze sobą sprzeczne i nie tworzą jasnego obrazu jej zdolności płatniczych. Wobec powyższego, Sąd stoi na stanowisku, że skarżącemu nie należy się zwolnienie od kosztów sądowych i z tego względu postanowił utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie Referendarza Sądowego, o czym w sentencji.