III SA/Kr 1754/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Zawadzka Sędziowie WSA Ewa Michna Asesor WSA Marta Kisielowska (spr.) Protokolant starszy referent Dominika Duda-Malik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 sierpnia 2025 r. sprawy ze skargi P. M. na czynność Gminnej Komisji Wyborczej w K. z dnia 12 września 2024 r. w przedmiocie odmowy rejestracji kandydata w wyborach na Przewodniczącego Zarządu Osiedla nr [...] oddala skargę. 24 października 2024 r. P. M. (dalej: "skarżący") wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skargę na odmowę rejestracji skarżącego jako kandydata w wyborach na przewodniczącego zarządu osiedla. Skarżący wskazał, że podstawę prawną skargi stanowi art. 101 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (tj. Dz. U. z 2024 r., poz. 1465 ze zm., dalej: "u.s.g."). Skarżący podniósł, że odmówiono rejestracji jego kandydatury w wyborach na przewodniczącego Zarządu Osiedla nr [...]. Skarżący zwrócił się do Gminnej Komisji Wyborczej w K. o wydanie pisemnego postanowienia wraz z uzasadnieniem. Pismem z 25 września 2024 r. Gmina Komisja Wyborcza poinformowała skarżącego, że nie wydaje postanowień. Skarżący wniósł o stwierdzenie bezczynności Komisji, zobowiązanie Komisji do wydania pisemnego postanowienia oraz zwrot kosztów sądowych. Zarządzeniem z 22 listopada 2024 r. skarżący został wezwany o wskazanie, czy przedmiotem skargi jest również bezczynność Gminnej Komisji Wyborczej w K. Pismem z dnia 2 grudnia 2014 r. skarżący wskazał, że działanie Gminnej Komisji Wyborczej było niezgodne z prawem, miało także wpływ na wynik wyborów i w związku z tym rozszerza skargę o unieważnienie wyborów przewodniczącego. Z protokołu z 12 września 2024 r. wynika, że Gminna Komisja Wyborcza w K. odmówiła zarejestrowania skarżącego jako kandydata w wyborach na przewodniczącego Zarządu Osiedla nr [...] w K. W odpowiedzi na skargę Gminna Komisja Wyborcza w K. wniosła o jej odrzucenie jako niedopuszczalnej bądź oddalenie. W uzasadnieniu Komisja podniosła, że 12 września 2024 r. wpłynęło zgłoszenie skarżącego jako kandydata w wyborach na przewodniczącego Zarządu Osiedla nr [...], spisano na tę okoliczność protokół odmowy rejestracji kandydata z uwagi na fakt, że skarżący nie zamieszkuje na terenie osiedla. Zgodnie natomiast ze Statutem Osiedla nr [...], do samorządu mieszkańców może być wybrana osoba, której przysługuje pełnia praw wyborczych i która na stałe zamieszkuje na obszarze danego osiedla. W § 2 ust. 2 pkt 11 Statutu określono, jak należy rozumieć miejsce stałego zamieszkiwania. Skarżący nie zamieszkuje na terenie osiedla, lecz sołectwa Brody, nie ma więc biernego prawa wyborczego w wyborach, a w konsekwencji nie mógł zostać zarejestrowany jako kandydat. W Statucie nie przewidziano wydania dokumentów o odmowie rejestracji kandydata, przewidziano jedynie wydanie potwierdzenia zarejestrowania kandydata. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Na wstępie konieczne było rozważanie dopuszczalności skargi na czynność Gminnej Komisji Wyborczej w K. odmowy rejestracji kandydata w wyborach na przewodniczącego Zarządu Osiedla nr [...]. Sąd rozważył pierwszej kolejności, czy Gminna Komisja Wyborcza w K. może być, w świetle art. 32 p.p.s.a., podmiotem biernym w postępowaniu. Zgodnie z § 23 ust. 1 uchwały nr [...] Rady Miejskiej w K. z dnia 29 lutego 2024 r. w sprawie uchwalenia Statutów Osiedli Gminy K., dla przeprowadzenia wyborów powołuje się 1) Gminną Komisję Wyborczą, 2) Obwodowe komisje wyborcze. Gminną Komisję Wyborczą powołuje w drodze uchwały Rada Miejska (ust. 2). Zgodnie z § 24 ust. 1 pkt 2 do zadań Gminnej Komisji Wyborczej należy przyjmowanie zgłoszeń kandydatów do samorządu mieszkańców danego obwodu. Sąd podzielił pogląd wyrażony w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia [...] 2025 r. (sygn. akt II SAB/Kr [...]), w którym przyjęto, że gminne komisje wyborcze dla przeprowadzenia wyborów do organów jednostek pomocniczych gminy są legitymowane bierne w postępowaniu sądowoadministracyjnym. W uzasadnieniu powołanego wyroku Sąd wskazał, że działają one w oparciu o statuty uchwalone przez radę gminy na podstawie art. 35 ust. 1 w zw. z art. 40 ust. 2 pkt 1 u.s.g., zgodnie z którym organy gminy mogą wydawać akty prawa miejscowego w zakresie wewnętrznego ustroju gminy oraz jednostek pomocniczych. Dalej WSA w Krakowie przyjął: "Z powyższych regulacji wynika zatem, że gminne komisje wyborcze dla przeprowadzenia wyborów do organów jednostek pomocniczych gminy nie są stałymi lub doraźnymi komisjami do określonych zadań, o których stanowi art. 21 ust. 1 u.s.g., a z drugiej strony, że zakres autonomii tych komisji może być w różnych gminach różny, a wynika on z postanowień statutów uchwalonych dla konkretnych gminnych komisji wyborczych powołanych dla przeprowadzenia wyborów do organów jednostek pomocniczych gminy. W przedmiotowym wypadku Rada Miejska w K. w dniu 29 lutego 2024 r. podjęła uchwałę nr [...] w sprawie uchwalenia Statutów Sołectw Gminy K.. Z treści tych statutów dla poszczególnych sołectw (w szczególności § 22, § 23 - dostępnych na stronie internetowej BIP) wynika, że niezależność poszczególnych sołectw oraz gminnych komisji wyborczych jest bardzo szeroka i że gminne komisje wyborcze dla przeprowadzenia wyborów do organów jednostek pomocniczych gminy, są organami kolegialnymi, które należy ocenić jako organy mające znaczny zakres autonomii od Rady Miejskiej w K.". W dalszej kolejności konieczne było rozważenie dopuszczalności skargi na czynność odmowy rejestracji kandydata w wyborach na przewodniczącego Osiedla nr [...] w K.. Zgodnie z powołanym w skardze art. 101 ust. 1u.s.g. każdy, czyj interes prawny lub uprawnienie zostały naruszone uchwałą lub zarządzeniem, podjętymi przez organ gminy w sprawie z zakresu administracji publicznej, może zaskarżyć uchwałę lub zarządzenie do sądu administracyjnego. Norma zawarta w tym przepisie, wbrew twierdzeniom skarżącego, nie mogła stanowić podstawy skargi, w sprawie nie wydano bowiem żadnego zarządzenia, ani uchwały, a Gminna Komisja Wyborcza – w świetle art. 11 a u.s.g.- nie jest organem gminy. Należy bowiem wskazać, że organami gminy są wyłącznie wójt (burmistrz, prezydent miasta) oraz rada gminy. Rozważenia wymagało zatem, czy odmowa rejestracji skarżącego jako kandydata na przewodniczącego zarządu osiedla, stanowi akt lub czynność, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. Zgodnie z art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z wyłączeniem aktów lub czynności podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572), postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2023 r. poz. 2383 i 2760), postępowań, o których mowa w dziale V w rozdziale 1 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz. U. z 2023 r. poz. 615, z późn. zm.), oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw. Zgodnie z prezentowanym w doktrynie stanowiskiem przyjmuje się, że dany akt lub czynność nie może mieć charakteru decyzji lub postanowienia wydanych w postępowaniu administracyjnym jurysdykcyjnym, ani egzekucyjnym czy zabezpieczającym; musi mieć charakter zewnętrzny, tj. być skierowany do podmiotu niepodporządkowanego organizacyjnie ani służbowo, organowi wydającemu dany akt lub podejmującego daną czynność, musi być skierowany do indywidualnego podmiotu, musi mieć charakter publicznoprawny, musi dotyczyć uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa (Ł. M. Wyszomirski, Sądowa kontrola innych niż decyzje i postanowienia aktów i czynności z zakresu administracji publicznej, s. 1, Legalis). Pomiędzy aktem lub czynnością, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. a uprawnieniem lub obowiązkiem wynikającym z przepisów prawa powinien istnieć ścisły i bezpośredni związek. Związek ten może w szczególności polegać na stwierdzeniu (odmowie stwierdzenia), uznaniu (odmowie uznania), potwierdzeniu (odmowie potwierdzenia), ustaleniu (odmowie ustalenia) uprawnienia lub obowiązku. Do tego rodzaju aktów lub czynności zalicza się między innymi odmowę umieszczenia na liście mieszkaniowej (B. Dauter, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, WKP 2024). W ocenie Sądu taki związek istnieje w niniejszej sprawie, ponieważ czynnością Gminnej Komisji Wyborczej w K. odmówiono skarżącemu prawa do kandydowania w wyborach na przewodniczącego zarządu osiedla, określonego w przepisach prawa powszechnie obowiązującego – akcie prawa miejscowego. Mając na względzie powyższe, Sąd uznał dopuszczalność skargi na czynność Gminnej Komisji Wyborczej w przedmiocie odmowy rejestracji kandydata na przewodniczącego Osiedla nr [...] w K.. Zgodnie z § 22 ust. 5 załącznika nr 2 do uchwały nr [...] Rady Miejskiej w K. z 29 lutego 2024 r. w sprawie uchwalenia Statutów Osiedli Gminy K. do samorządu mieszkańców może być wybrana osoba, której przysługuje pełnia praw wyborczych i stale zamieszkuje ona na obszarze danego osiedla. Do zadań Gminnej Komisji Wyborczej należy w szczególności przyjmowanie zgłoszeń kandydatów (§ 24 ust. 1 pkt 2 Statutu). Kandydatów na Przewodniczącego Zarządu Osiedla oraz członków Zarządu osiedla zgłaszają wyborcy do Gminnej Komisji Wyborczej (§ 26 ust. 1). Gminna Komisja Wyborcza, przyjmując zgłoszenie kandydata wydaje na życzenie zgłaszającego poświadczenie zgłoszenia. Zgodnie § 1 ust. 4 załącznika nr 2 do uchwały nr [...] obszar Osiedla nr [...] obejmuje następujące ulice: C., D., Ś., J., K., K.1, K.2, N., O., P., P.1, P.2, R., S., S.1, S.2, S.3, W., W.1, Z., Z.1. Z bezspornych okoliczności sprawy wynika, że skarżący mieszka pod adresem B. [...], K., a zatem nie posiada miejsca zamieszkania na terenie Osiedla nr [...] w K.. Równocześnie, stałe zamieszkiwanie na terenie Osiedla nr [...] stanowi warunek posiadania biernego prawa wyborczego do jednostki pomocniczej zgodnie z postanowieniami Statutu. Podkreślić należy, że skarżący nie kwestionował braku miejsca zamieszkania na terenie Osiedla nr [...] w K. w skardze, ani w toku rejestracji. Mając na względzie powyższe, w ocenie Sądu prawidłowo Gminna Komisja Wyborcza w K. odmówiła skarżącemu rejestracji jako kandydata w wyborach na przewodniczącego Zarządu Osiedla nr [...] w K. z uwagi na brak posiadania stałego miejsca zamieszkania na terenie osiedla zgodnie z treścią § 22 ust. 5 załącznika nr 2 do uchwały nr [...] Rady Miejskiej w K. z 29 lutego 2024 r. w sprawie uchwalenia Statutów Osiedli Gminy K.. W tym stanie rzeczy, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.