III SA/Kr 1755/24
WyrokWSA w Krakowie2025-04-04
Skład orzekający: Jakub Makuch, Katarzyna Marasek-Zybura, Magdalena Gawlikowska
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy zakres opieki sprawowanej nad niepełnosprawnym mężem, który jest osobą chodzącą i samodzielną w podstawowych czynnościach, uniemożliwia podjęcie zatrudnienia przez żonę, co jest warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego?Ratio decidendi
Sąd oddalił skargę, uznając, że zakres opieki sprawowanej przez skarżącą nad mężem, który jest osobą chodzącą, samodzielną w podstawowych czynnościach i nie wymaga stałego nadzoru, nie uniemożliwia jej podjęcia zatrudnienia. Czynności takie jak gotowanie, pranie czy sprzątanie, a także sporadyczne smarowanie ciała, nie są na tyle angażujące, aby wykluczyć możliwość podjęcia pracy zarobkowej, co jest kluczową przesłanką do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.Stan faktyczny
Skarżąca wniosła o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na opiekę nad niepełnosprawnym mężem. Organy administracji odmówiły przyznania świadczenia, uznając, że zakres opieki nie uniemożliwia skarżącej podjęcia zatrudnienia. W szczególności, mąż skarżącej, mimo znacznego stopnia niepełnosprawności spowodowanego chorobą nowotworową, jest osobą chodzącą, samodzielną w podstawowych czynnościach i nie wymaga stałego nadzoru. Skarżąca wykonywała głównie czynności domowe oraz sporadycznie smarowała męża maściami. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji, podzielając stanowisko o braku związku przyczynowo-skutkowego między opieką a niepodejmowaniem zatrudnienia.Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jakub Makuch (spr.) Sędzia WSA Katarzyna Marasek-Zybura Asesor WSA Magdalena Gawlikowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 4 kwietnia 2025 r. sprawy ze skargi M. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 21 sierpnia 2024 r. znak SKO-NP-4115-126/24 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego skargę oddala.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu zaskarżoną do Sądu decyzją z 21.08.2024 r. (znak: SKO-NP-4115-126/24), po rozpatrzeniu odwołania M. B. (dalej jako: "skarżąca") utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy Ł. z 21.02.2024 r. (znak: ŚR.5211.16.1.2022) o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
Decyzja została wydana w następującym stanie sprawy:
1. Wnioskiem z 10.07.2023 r. (data wpływu) skarżąca zwróciła się do Wójta Gminy Ł. o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na niepodejmowanie zatrudnienia spowodowane opieką nad niepełnosprawnym w znacznym stopniu mężem, S. B. Do wniosku załączyła orzeczenie Powiatowego Zespołu d.s. Orzekania o Niepełnosprawności w Gorlicach z 13.04.2023 r. stwierdzające znaczny stopień niepełnosprawności męża od 23.02.2023 r., gdzie jako przyczyny niepełnosprawności wskazano choroby układu pokarmowego oraz układu oddechowego i krążenia (symbole: 08-T oraz 07-S).
2. W przeprowadzonym 17.07.2023 r. wywiadzie środowiskowym pracownik socjalny zapisał, że niepełnosprawny leczy się z powodu nowotworu jelita grubego z przerzutami do wątroby oraz płuc i poddany jest leczeniu immunochemioterapią, która odbywa się co 11 dni na oddziale szpitalnym. Na zabiegi te zawozi go syn, zaś skarżąca towarzyszy mężowi. Pracownik socjalny zapisał, że mąż skarżącej wymaga większej opieki po podaniu chemii, gdyż ma biegunkę i objawy grypopodobne. Potrzebuje pomocy przy myciu, ubieraniu, przygotowaniu posiłków i przyjmowaniu leków. W wywiadzie stwierdzono, że mąż wymaga nacierania maściami, pomocy przy chodzeniu, trzymaniu szklanki. Dalej podano, że mąż skarżącej jest osobą chodzącą jednak w ograniczonym zakresie z uwagi na bóle palców u nóg i bóle stóp. Skarżąca podała, że nie jest możliwe określenie czasu poświęcanego na opiekę, bo stan zdrowia męża jest zmienny.
3. Wójt Gminy Ł. decyzją z 30.08.2023 r. (znak ŚR.5211.16.2022) odmówił skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a decyzja ta została uchylona przez SKO w Nowym Sączu decyzją z 8.12.2023 r. (SKO-NP.-4115-385/23). Organ odwoławczy stwierdził wadliwość stanowiska Wójta co do tego, że pozostawanie w związku małżeńskim stanowi okoliczność uniemożliwiającą przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego współmałżonkowi sprawującemu opiekę, jak też co do możliwości oparcia decyzji odmownej na art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Nadto stwierdził naruszenie art. 7, art. 77 par. 1 i art. 107 ar. 3 k.p.a. poprzez zaniechanie ocen, czy w sprawie spełnione zostały przesłanki przyznania oczekiwanego przez skarżącą wsparcia. Wskazał, że z akt nie wynika, czy rezygnacja z pracy skarżącej spowodowana jest koniecznością sprawowania opieki nad mężem, a z wywiadu środowiskowego nie wynika, czy stan zdrowia męża wymaga nieustannego nadzoru (obecności) innej osoby, czy też jest możliwe samodzielne funkcjonowanie tej osoby przez część dnia i czy zakres opieki, przy korzystaniu z oferowanych przez organ usług opiekuńczych, uniemożliwia skarżącej podjęcie zatrudnienia.
4. W ponownie prowadzonym postępowaniu, organ I instancji w dniu 12.01.2024 r. ponowił wywiad środowiskowy. Pracownik socjalny zapisał, że mąż skarżącej kontynuuje leczenie opisane w poprzednim wywiadzie. Wskazał też, że mąż skarżącej cierpi na nadciśnienie i bezsenność. Stwierdził, że niepełnosprawny jest osobą chodzącą, a skarżąca w ramach czynności opiekuńczych wykonuje następujące czynności: przygotowuje posiłki (obiad, śniadanie), robi pranie oraz sprząta. Nadto, smaruje męża, aby skóra po chemioterapii nie popękała, czasami pomaga mu przy myciu głowy. Jako typowe czynności pielęgnacyjne skarżąca podała jednak wyłącznie smarowanie męża maściami. Pracownik socjalny zapisał, że skarżąca cały czas jest do dyspozycji męża, który chodzi samodzielnie i nie wymaga nieustannego nadzoru. Podał, że skarżąca, przed chorobą męża nie pracowała, a rodzina nie chce korzystać z pomocy usług opiekuńczych, zaś skarżąca nie chce podjąć zatrudnienia w żadnym rozmiarze.
We wnioskach z wywiadu pracownik socjalny zapisał, że skarżąca "jest osobą niepracującą zawodowo, od lat zajmowała się domem i dziećmi", które, będąc obecnie dorosłe, dalej z rodzicami mieszkają w jedynym domu. Wskazał, że skarżąca opiekuje się mężem w sposób podstawowy, przygotowuje śniadania, obiad i kolację. Jej mąż natomiast, jest w trakcie chemioterapii, która odbywa się 1. raz w miesiącu. Mąż skarżącej jest przy tym osobą chodzącą, kontaktową, rozumie co się do niego mówi, sam się ubiera, myje, goli, sam obcina paznokcie, nie wymaga pomocy przy kąpaniu. Jak ustalił pracownik socjalny, obecny stan zdrowia męża skarżącej jest stabilny i znacznie się poprawił od ostatniego wywiadu środowiskowego. Skarżąca jedynie smaruje męża maściami, jak też wykonuje te czynności, które robiła przed chorobą męża. Pracownik socjalny zapisał, że niepełnosprawny nie wymaga stałego nadzoru, jest w stanie sam funkcjonować przez część dnia, zaś rodzina nie chce korzystać z usług opiekuńczych. Pracownik socjalny przytoczył oświadczenie skarżącej, że "nie będzie w tym wieku szukać pracy".
5. Wójt Gminy Ł. decyzją z 21.02.2024 r. (znak ŚR.5211.16.1.2022) ponownie odmówił skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W motywach rozstrzygnięcia wskazał, że informacje zawarte w wywiadzie środowiskowym, a dotyczące stanu zdrowia męża skarżącej, stanowią przeciwwskazania do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Organ podał, że wnioskodawczyni nie zrezygnowała z zatrudnienia z uwagi na sprawowanie opieki nad mężem. Dalej organ podał, że na przeszkodzie przyznaniu oczekiwanego przez skarżącą wsparcia stoi również art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych (data powstania niepełnosprawności) oraz art. 17 ust. 5 pkt 2 tej ustawy (postawanie osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim).
6. W odwołaniu zarzucono brak zgodności zaskarżonej decyzji z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 21.10.2014 r. (sygn. akt K 38/13), a nadto błędne zastosowanie art. 17 ust. 1a pkt. 2 i art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych wskazując m.in., iż wadliwie przyjął organ, że w sprawie występuje brak związku przyczynowo-skutkowego i że brak jest podstaw do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie pozostającej w związku małżeńskim z osobą wymagającą opieki. Wskazano też na naruszenie art. 6, 8, 9, 77 i 80 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie faktycznego zakresu opieki świadczonej mężowi przez skarżącą.
7. SKO w Nowym Sączu decyzją z 21.08.2024 r. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Zwróciło uwagę na brak konstytucyjności podstawy prawnej rozstrzygnięcia Wójta (art. 17 ust. 1b ustawy) przywołując wyżej już podany wyrok T.K. i akcentując, że w tym zakresie objęta odwołaniem decyzja nie była prawidłowa. Dalej wskazało, że wykluczenie małżonka osoby wymagającej opieki z kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego obciążonego obowiązkiem alimentacyjnym orz zdolnego do pracy, a niezatrudnionego ze względu na koniczność sprawowania opieki – naruszałoby art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Weryfikując we wskazanym wyżej zakresie stanowisko organu I instancji SKO w Nowym Sączu podało, że w sprawie ustaleniu podlegało jednak także i to, czy spełnione zostały pozostałe przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i nie występują przesłanki negatywne, które uniemożliwiałyby jego przyznanie.
Organ odwoławczy przytoczył ustalenia wywiadów środowiskowych (por. punkt 2 i 4 uzasadnienia powyżej). W ocenie Kolegium Odwoławczego, ustalenia wywiadu nie wskazują, aby zakres opieki jaki wykonuje skarżąca względem męża uniemożliwiał jej jakąkolwiek aktywność zawodową. Akcentowało SKO w Nowym Sączu, że na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego nie sposób przyjąć, że skarżąca stale sprawuje opiekę nad mężem. Z doświadczenia życiowego wynika bowiem, że takie czynności jak przygotowanie posiłków, sprzątanie, pranie, pomoc w higienie osobistej, nie odbiegają od czynności, które wykonują osoby zajmujące się starszymi rodzicami i pracujące jednocześnie zawodowo. Czynności tych nie wykonuje się cały dzień, a w określonych porach (rano, wieczorem), przez co trudno uznać, że uniemożliwiają pracę, choćby w ograniczonym zakresie. W ocenie Kolegium Odwoławczego, zakres i rozmiar czasowy opieki realizowanej przez skarżącą względem męża (nie jest leżący, pampersowany, czy bez kontaktu) – pozwala na takie zorganizowanie opieki (np. wsparcie usług opiekuńczych) aby skarżąca nie musiała rezygnować z zatrudnienia. Według SKO, na podstawie materiału dowodowego nie można przyjąć, że występuje po stronie skarżącej niemożność podjęcia pracy z uwagi na opiekę nad mężem.
8. W skardze na opisaną wyżej decyzję skarżąca zarzuciła naruszenie:
- art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez:
a) zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie, że brak jest związku pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą, a sprawowaniem przez nią opieki nad mężem, podczas gdy w przedmiotowej sprawie taki związek przyczynowo-skutkowy istnieje i przesądzające znaczenie ma pozostawanie bez zatrudnienia bez względu na to, czy oznacza ono rezygnację z trwającego stosunku prawnego, czy też niepodejmowanie pracy, co doprowadziło do niekorzystnego dla strony rozstrzygnięcia;
b) zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie, że zakres opieki świadczony przez skarżącą nie wypełnia ww. dyspozycji podczas gdy w rozumieniu ww. przepisu osoba niepełnosprawna w stopniu znacznym wymaga - w zależności od rodzaju schorzenia oraz aktualnego stanu zdrowia opieki stałej lub długotrwałej, lecz niekoniecznie całodobowej, co nie wpływa na uprawnienie opiekuna do świadczenia pielęgnacyjnego.
- art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 par. 1, art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a., poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, tj. faktycznego zakresu opieki skarżącej nad mężem oraz związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem dalszego zatrudnienia przez skarżącą a pogorszającym się stanem zdrowia jej męża, determinującym konieczność stałego sprawowania opieki, co skutkuje brakiem ustalenia prawa skarżącej do świadczenia pielęgnacyjnego.
W skardze zawarto żądanie uchylenia zaskarżonych decyzji oraz zasądzenia kosztów postępowania.
9. W odpowiedzi na skargę organ domagał się jej oddalenia, podtrzymując dotychczasowe stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:
Skarga podlegała oddaleniu.
Na wstępie należy podkreślić, że SKO w Nowym Sączu w wydanej w tej sprawie decyzji trafnie zweryfikowało błędny pogląd organu I instancji przyjmujący, jako przeszkodę do przyznania skarżącej żądanego świadczenia pielęgnacyjnego okoliczność powstania niepełnosprawności u osoby, nad którą jest sprawowana opieka, po 25. roku życia (art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28.11.2003 r. o świadczeniach rodzinnych; Dz. U. 2023 r., poz. 390; dalej u.ś.r.). Kolegium Odwoławcze wskazując bowiem na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21.10.2014 r. (sygn. akt K 38/13) prawidłowo wywiodło, że kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego utraciło przymiot konstytucyjności, co skutkować winno aktualnie tym, że nie jest dopuszczalne oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.
SKO w Nowym Sączu zasadnie również zweryfikowało nietrafne stanowisko organu I instancji co do tego, że art. 17 ust. 5 pkt 2a u.ś.r. wykluczał możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego małżonkowi osoby niepełnosprawnej. Trafnie w tym względzie wskazał WSA we Wrocławiu w wyroku z 13.06.2018 r. (sygn. akt IV SA/Wr 208/18), że negatywna przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, zawarta w tym przepisie nie dotyczy małżonka osoby wymagającej opieki spełniającego wymogi do uzyskania świadczenia na podstawie art. 17 ust. 1 tej ustawy. Skoro małżonek jest pierwszą osobą z kręgu zobowiązanych do alimentacji po ustaniu, unieważnieniu lub orzeczeniu separacji małżeństwa (odpowiednio art. 60 § 1-3, art. 21 i 614 § 4 k.r.o.), to tym bardziej jest on pierwszym zobowiązanym do dostarczania środków utrzymania współmałżonkowi w trakcie trwania małżeństwa na podstawie art. 27 k.r.o. i brak podstaw do wykluczania go spośród osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego.
Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym do 31.12.2023 r. Przepis ten mówił, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje także innym – niż wymienione w poprzednich punktach tego ustępu – osobom, na których zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli osoby te nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.
W celu uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego należy zatem wykazać, że osoba ubiegająca się o to świadczenie, nie tylko należy do kręgu osób w nim wskazanych, ale także stale i osobiście opiekuje się bliską (tj. objętą ustawowym obowiązkiem alimentacyjnym) osobą niepełnosprawną. Fundamentalną jest tu kwestia, czy taka opieka stanowi przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej, a tym samym, czy w istocie zachodzi bezpośredni związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją (niepodejmowaniem) zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a sprawowaną opieką. Innymi słowy, zaniechanie aktywności zawodowej opiekuna musi nastąpić w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Podkreślić bowiem należy, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za sam tylko fakt opieki nad niepełnosprawnym, lecz za rzeczywisty brak możliwości podjęcia zatrudnienia przez opiekuna (lub jego rezygnację z zatrudnienia) – wynikający właśnie z konieczności sprawowania tej opieki.
W orzecznictwie sądowoadministracyjnym prezentowany jest słuszny pogląd, że art. 17 ust. 1 ustawy należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (por. wyrok NSA z 17.10.2020 r., sygn. akt I OSK 1148/20) z uwagi na całkowitą zależność osoby niepełnosprawnej od opiekuna (WSA w Warszawie w wyroku z 7.10.2011 r. sygn. I SA/Wa 1265/11). Przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego polegająca na "niepodejmowaniu lub rezygnacji z zatrudnienia celem sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny", powinna być rozumiana jako wystąpienie takiej sytuacji, w której sprawowanie osobistych starań o zapewnienie opieki osobie niepełnosprawnej na tyle wypełnia czas podmiotowi tę opiekę sprawującemu, że nie jest on w stanie podjąć (kontynuować) innej stałej aktywności wymagającej jej codziennego i stałego zaangażowania, a przez którą należy rozumieć aktywność zawodową (por. wyrok NSA z 14.02.2024 r., sygn. akt I OSK 229/23).
Analiza stanu faktycznego kontrolowanej sprawy, a w szczególności ustalonego w postępowaniu stanu zdrowia męża skarżącej, jak też zakresu (rodzaju i skali) czynności opiekuńczych realizowanych przez skarżącą względem męża – nakazywała uznać za niewadliwe stanowisko organu odwoławczego o braku występowania związku przyczynowo-skutkowego w rozumieniu wyżej zaprezentowanym.
Z akt wynika, że uwarunkowania zdrowotne męża skarżącej związane są z chorobami układu pokarmowego oraz układu oddechowego i krążenia (symbole niepełnosprawności: 08-T oraz 07-S), a występujące schorzenia mają podłoże onkologiczne. Mimo tych niewątpliwych obciążeń chorobowych – jak dowodził podpisany przez skarżącą dokument wywiadu środowiskowego – jej mąż jest jednak osobą sprawną ruchowo, chodzącą, jak też niewymagającą nieustannego nadzoru (k. 1 wywiadu z 12.01.2024 r.). Okoliczności co do wyżej wskazanego stanu samodzielności i bezspornej sprawności osoby podlegającej opiece, skarżąca dodatkowo wprost potwierdziła w oświadczeniu złożonym w trakcie postępowania (k. 40v). Ustalony stan niepełnosprawnego koresponduje przy tym ze spostrzeżeniami poczynionym przez pracownika socjalnego, który we wnioskach z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego zapisał, że mąż skarżącej jest "chodzący, kontaktowy, rozumie co się do niego mówi, a nadto sam się ubiera, myje, goli, obcina paznokcie". Wskazać trzeba zarazem, że akta sprawy, w oparciu o które Sąd kontroluje zaskarżoną decyzję (por. art. 133 par. 1 ustawy z 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi; Dz. U. 2024 r., poz. 935; dalej p.p.s.a.) nie dostarczają podstaw do zakwestionowania przywołanych wyżej ustaleń. Skarżąca, reprezentowana przez zawodowych pełnomocników - nie przejawiała w toku postępowania administracyjnego inicjatywy zmierzającej do podważenia tego, co zostało stwierdzone i ustalone w wywiadzie środowiskowym. Nie zaoferowała ona bowiem żadnych dowodów pozwalających postrzegać sprawność oraz samodzielność osoby podlegającej opiece odmiennie niż ustalone to zostało w trakcie wywiadu środowiskowego. Te natomiast ustalenia prowadziły do wniosku, że obciążenia chorobowe męża skarżącej nie skutkowały takim jego stanem, który powodowałby jego unieruchomienie (leżący tryb życia), pamersowanie, czy też potrzebę roztaczania przez opiekuna specjalnego nadzoru i uwagi celem uchronienia podopiecznego od niebezpieczeństwa, którego - ze względu na stan mentalny - mógłby nie móc zidentyfikować. Z uwagi na ustalony w postępowaniu stan osoby podlegającej opiece, nie sposób było więc przyjmować, że mąż skarżącej jest osobą całkowicie zależną od innych (od opiekuna) w zakresie obejmującym zaspokajanie podstawowych (elementarnych) potrzeb życiowych (por. rozważania i orzecznictwo sądowe na wstępie części motywacyjnej uzasadnienia), tj., że wymaga on tak szerokiego wsparcia (opieki), że nieodzowna jest w tym celu rezygnacja opiekuna z jakiejkolwiek aktywności zawodowej. Wniosek ten potwierdza podany przez skarżącą rodzaj czynności opiekuńczych, które wykonuje ona względem męża. Czynności te obejmują: gotowanie (obiad, śniadanie), pranie, sprzątanie. Skarżąca jako typowe czynności pielęgnacyjne wskazała natomiast jedynie smarowanie ciała (skóry) męża, albowiem potrzeba taka wynika z reakcji organizmu tej osoby na zastosowane leczenie. W tym miejscu zauważyć należy, iż w orzecznictwie sądowoadministracyjnym wskazuje się trafnie, iż realizowane przez opiekunów osób niepełnosprawnych czynności takie jak: zakupy, sprzątanie, pranie, czy gotowanie są typowymi czynnościami dnia codziennego, wykonywanymi także przez osoby na co dzień pracujące zawodowo (przed rozpoczęciem pracy lub po jej zakończeniu) i - jako takie - nie mogą być uznane za czynności wymagające całodobowej dyspozycyjności wnioskującego o świadczenie zawierające się w pojęciu "sprawowanie opieki" (por. np. wyrok NSA z 24.06.2021 r., sygn. akt I OSK 351/21). Uwzględnienie tego rodzaju czynności jako mieszczące się w pojęciu "opieka nad osobą" prowadziłoby bowiem do nieuprawnionego uznania, że każda osoba je wykonująca byłaby niezdolna do podjęcia/wykonywania jakiejkolwiek pracy zawodowej z uwagi na ciążące na niej obowiązki domowe względem niepełnosprawnego (por. wyrok NSA z 13.12.2023 r., sygn. akt I OSK 2155/22). Z uwagi na powyższe – trafne – w ocenie Sądu stanowisko oraz przy uwzględnieniu przedstawionego na wstępie uzasadnienia rozumienia pojęcia "opieki", nie sposób było więc uwzględnić praktycznie wszystkich podawanych przez skarżącą czynności, jako mogących w ogóle rzutować na jej absencję zawodową, tj. na spełnienie przesłanki warunkującej przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Czynności natomiast stricte opiekuńcze opisane w wywiadzie środowiskowym z 12.01.2024 r. (smarowanie męża) nie mogą być uznane za na tyle angażujące, aby wykluczały możliwość podjęcia przez skarżącą zatrudnienia w jakimkolwiek rozmiarze. Zwrócić przy tym należy uwagę na to stwierdzenie zawarte w wywiadzie środowiskowym (k. 39), które wskazuje, że stan zdrowia męża skarżącej jest stabilny i znacznie poprawił się od ostatniego wywiadu przeprowadzonego 17.07.2023 r., tj. pół roku wcześniej. Jak już wskazano, skarżąca – w toku dalszego postępowania – nie zwalczała powyższych ustaleń i nie zaoferowała dowodów mogących je podważyć. Skoro tak, to uznać należało, że poprawa stanu zdrowia osoby podlegającej opiece niewątpliwie też wpłynęła na zakres udzielanego jej celowego (potrzebnego) wsparcia. Zakres ten przy tym – jak już wskazano - nie mógł zostać oceniony jako spełniający przesłanki do przyjęcia związku przyczynowo-skutkowego w rozumieniu zaprezentowanym na wstępie uzasadnienia, który warunkuje możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Jak akcentował NSA w wyroku z 2.08.2024 r. (sygn. akt I OSK 1835/23), aby możliwe było przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, sprawowanie opieki musi uniemożliwiać – a nie tylko utrudniać – wykonywanie jakiejkolwiek pracy zarobkowej, w tym również w niepełnym wymiarze czasu pracy. Przesłanka ta (zakres opieki uniemożliwiający wykonywanie pracy) – w ocenie Sądu, w tej sprawie nie została spełniona, skoro powyższych czynności opiekuńczych nie można było uznać za szczególnie obciążające. Nadto, uwzględniając nawet uczestniczenie skarżącej w wyjazdach z mężem do szpitala stwierdzić należało, że ustalona w postępowaniu częstotliwość ich odbywania, to jeden raz w miesiącu (k. 39), co również nie pozwalało uznać tego rodzaju wsparcia - jako przeszkody do podjęcia jakiejkolwiek aktywności zawodowej.
Przedstawione rozważania stanowią ustosunkowanie się do zarzutów skargi, które Sąd zasadniczo uznał za niezasadne. Choć skarga trafnie akcentowała, że ocen spełniania przesłanek z art. 17 ust. 1 u.ś.r. dokonywać należy z perspektywy uwarunkowań występujących w czasie, w którym skarżący wystąpił o przyznanie świadczenia (por. wyrok WSA w Gdańsku z 14 maja 2020 r.; sygn. akt III SA/Gd 410/20), i bez istotnego znaczenia pozostają powody absencji zawodowej występujące przed złożeniem wniosku o świadczenie pielęgnacyjne – to jednak stwierdzić należało, że zagadnienie to (długotrwałej pasywności zawodowej skarżącej) nie determinowało odmowy przyznania jej oczekiwanego wsparcia.
W nawiązaniu natomiast do zarzutu naruszenia przepisów postępowania normujących zasady ustalania stanu faktycznego sprawy (art. 6,7,8,77,80 k.p.a.) i mających wystąpić błędów organu w tym zakresie - wskazać należy, iż strona postępowania administracyjnego, jest tak samo jak organ administracji – zobowiązana do współuczestniczenia w kształtowaniu podstawy faktycznej rozstrzygnięcia sprawy (por. wyrok NSA z dnia 10 grudnia 2009 r., sygn. akt II OSK 1933/08). Ogół natomiast okoliczności stanowiących przyjęty przez organ stan faktyczny rozstrzyganej sprawy ustalony został w oparciu o bezpośrednio przeprowadzony dowód, zaś skarżąca, reprezentowana przez zawodowych pełnomocników, nie przejawiała aktywności w zakresie odmiennego kształtowania tego stanu, w tym zwalczania (np. poprzez przedłożenie dokumentów) poczynionych przez organ ustaleń. Nie sposób więc w tych warunkach skutecznie zarzucać w skardze organowi naruszenia przywołanych wyżej przepisów.
Mając powyższe na uwadze, Sąd – na podstawie art. 151 p.p.s.a. – skargę oddalił.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 20.07.2026. · Źródło