III SA/Kr 1777/22

|Sygn. akt III SA/Kr 1777/22 | [pic] W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 26 października 2023 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Ewa Michna, Sędziowie: WSA Jakub Makuch (spr.), Asesor WSA Marta Kisielowska, , Protokolant: Starszy Referent Monika Kostecka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 października 2023 r., sprawy ze skargi J. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 22 września 2022 r., znak nr SKO.PS/4110/608/2022 w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku stałego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji. Zaskarżoną decyzją z dnia 22 września 2022 r., znak SKO.PS/4110/608/2022 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji Burmistrza Miasta i Gminy W. z dnia 3 sierpnia 2022 r. orzekającej o odmowie przyznania J. K. (dalej: "skarżąca") zasiłku stałego. Podstawę prawną decyzji stanowił art. 2, art. 3, art. 4, art. 11 ust. 2, art. 12, art. 39, art. 107 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tj. Dz. U. z 2021 r., poz. 2268, dalej: "u.p.s.") oraz art. 163 i art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm., dalej: "k.p.a."). Zaskarżona decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym. Skarżąca wnioskiem z 4 lipca 2022 r. zwróciła się o przyznanie jej zasiłku stałego z uwagi na otrzymanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Z protokołu ze spotkania z rodziną z dnia 11 lipca 2022 r., w którym uczestniczyła skarżąca oraz A. B. jako jej pełnomocnik oraz dwóch pracowników socjalnych wynika, że skarżąca wskazała, że nie zgadza się na wykorzystanie jednego arkusza wywiadu w odniesieniu do niej oraz jej pełnomocnika; prowadzą oni bowiem odrębne gospodarstwa domowe, a świadczyć o tym miały m. in. inne (różniące się) nazwisko skarżącej jej pełnomocnika. Ponadto zdaniem skarżącej, oboje wyłącznie pomagali sobie wzajemnie od 11 lat, nie prowadząc wspólnego gospodarstwa domowego. W protokole odnotowano, że jest to już trzecia próba przeprowadzenia wywiadu ze skarżącą, skarżąca odmówiła podpisania tak sporządzonego wywiadu. Zarzuciła pracownikom socjalnym brak informowania o godzinie i dacie wywiadu. W dołączonym do wywiadu oświadczeniu pełnomocnika skarżącej z 11 lipca 2022 r. wskazał on, że pracownik socjalny odmówił przeprowadzenia osobnego wywiadu dla nich obojga z osobna uznając, że prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. Pełnomocnik skarżącej nie zgodził się z tymi twierdzeniami i odmówił przeprowadzenia wywiadu na wspólnym kwestionariuszu. W ocenie pełnomocnika skarżącej stanowisko to jest nakierowane na celowe pozbawienie skarżącego środków z pomocy społecznej. Decyzją z dnia 3 sierpnia 2022 r. Burmistrz Miasta i Gminy W. odmówił przyznania zasiłku stałego. Organ opisał trzykrotne próby sporządzenia wywiadu środowiskowego (24 czerwca, 30 czerwca i 11 lipca 2022 r.). Zdaniem Burmistrza Gminy i Miasta W. z całokształtu okoliczności sprawy w sposób niebudzący wątpliwości wynikało, że skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z A. B. Zdaniem organu pozostają oni w związku faktycznym, stale od wielu lat codziennie wspólnie mieszkają, współdziałają dla lepszego zaspokojenia potrzeb bytowych, mieszkaniowych oraz żywnościowych. Organ wskazał również, że brak współpracy skarżącej z organami pomocy społecznej, stanowi zgodnie z art. 11 ust. 2 u.p.s. podstawę do odmowy przyznania świadczenia z pomocy społecznej, skarżący odmawiając przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, uniemożliwił przeprowadzenie kluczowego w sprawach z zakresu pomocy społecznej dowodu, a w rezultacie odmówił współpracy z organami pomocy społecznej. Organ zwrócił uwagę, że wywiad ma na celu pełne i wszechstronne zapoznanie się z sytuacją wnioskodawcy, a brak jego przeprowadzenia uniemożliwia ustalenie okoliczności faktycznych sprawy. W ocenie organu z okoliczności faktycznych sprawy wynikało ponadto, że skarżąca opłaca gotówką pobyty w hostelu A., a równocześnie partycypuje we wszystkich kosztach lokalu przy ulicy [...], a zatem istnieje dysproporcja pomiędzy udokumentowaną przez skarżącą wysokością dochodów, a rzeczywistą sytuacją majątkową strony. Organ przyjął, że potrzeba mieszkaniowa skarżącej jest zaspokojona przez mieszkanie w lokalu na os. [...]. Organ przyjął, że skoro skarżąca zaciąga pożyczki na sfinansowanie pobytu w hostelu od października 2021 r., należy przyjąć, iż w tym czasie posiadała środki na spłatę zaciągniętych zobowiązań. Organ podniósł, że łączny dochód uzyskany przez skarżącą wyniósł 1 125, 50 zł, a wydatki skarżącej na cele mieszkaniowe obejmują kwotę 998,86 zł. Skarżąca podnosiła, że zapożycza się celem pokrywania wydatków, jednakże nie chciała ujawnić od kogo uzyskuje pożyczki. Zdaniem organu w sprawie zachodziła dysproporcja pomiędzy deklarowaną przez stronę wysokością dochodów, a rzeczywistą sytuacją majątkową strony, o której mowa w art. 12 u.p.s. W ocenie organu pobyt w hostelu nie stanowił niezbędnej potrzeby życiowej skarżącej, zebrane w sprawie dowody nie potwierdzały, aby lokal na os. [...] w W. nie nadawał się do zamieszkania. Strona uzyskuje dochody ze źródeł, których nie ujawnia organowi, a których zwrotu domaga się od organu. W odwołaniu od decyzji skarżąca zarzuciła: - błędne określenie numeru zaskarżonej decyzji Burmistrza Miasta i Gminy W. utrzymanej w mocy decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie; - art. 7, art. 77, art. 80 k.p.a. poprzez niedokładne wyjaśnienie okoliczności sprawy, tj. brak wyjaśnienia zakresu niezaspokojonych potrzeb skarżącego oraz jego możliwości majątkowych; - zaniechania art. 304 k.p.k. poprzez brak zawiadomienia przez organ o podejrzeniu popełnienia przez organ w związku z podejrzeniem, że skarżący poświadcza nieprawdę; - naruszenie art. 11 k.p.a. poprzez zaniechanie przez organ wyjaśnienia zasadności przesłanek wydanej decyzji; - naruszenie prawa procesowego mające istotny wpływ na wynik sprawy- brak zapoznania się z wskazanymi, lecz niezabezpieczonymi dowodami; - błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę decyzji polegający na przyjęciu, że skarżąca posiada własne zasoby finansowe i samodzielnie może zabezpieczyć swój byt oraz że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z A. B. W oparciu o podniesione zarzuty skarżąca wniosła o natychmiastowe zastosowanie art. 304 k.p.k. wydanie decyzji zabezpieczającej środki finansowe i wszelkie prawa wynikające z u.p.s., w tym prawo do ubezpieczenia które skarżący utracił w dniu 29 kwietnia 2022 r.; uchylenie decyzji; zabezpieczenie dowodów; a także wydanych zaświadczeń MGOPS w W., zwrócenie się do Wojewody Małopolskiego i Prezesa Rady Ministrów o przeprowadzenie kontroli MGOPS. Zawiadomienie Prokuratora, Wojewody Małopolskiego i Prezesa RM. Decyzją z dnia 22 września 2022 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji Burmistrza Miasta i Gminy W. Organ wskazał, że art. 37 u.p.s. określa komu i w jakiej sytuacji przysługuje zasiłek stały. Organ II instancji podzielił przy tym stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji, że niewyrażenie zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego stanowi podstawę do odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia, co więcej odmowa przeprowadzenia wywiadu środowiskowego powinna być traktowana jako brak współdziałania z pracownikiem socjalnym w celu przezwyciężenia trudnej sytuacji życiowej. W ocenie SKO w Krakowie nie sposób przyjąć, że skarżąca miała prawo odmowy przeprowadzenia wywiadu środowiskowego z powołaniem się na twierdzenie pracownika socjalnego, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z A. B. Organ podniósł, że z urzędu posiada wiedzę na temat okoliczności istotnych dla oceny, czy skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z A. B. Mieszkają razem od 11 lat, wspólnie wynajmują pokój w hostelu, współdziałają dla lepszego zaspokojenia potrzeb bytowych, wspólnie korzystają z mieszkania i znajdujących się w nim urządzeń domowych wspólnie pokrywają opłaty i reprezentują się wzajemnie przed organami i osobami trzecimi – odpowiada to zawartej w art. 6 pkt 14 u.p.s. definicji rodziny. Kolegium podkreśliło, że organ w sposób logiczny i wyczerpujący wyjaśnił, że uprzednie traktowanie skarżącego jako osoby prowadzącej jednoosobowe gospodarstwo domowe było błędem. W ocenie Kolegium w przedmiotowej sprawie organ wykazał, że skarżący posiada środki na samodzielne zaspokojenie swoich niezbędnych potrzeb bytowych, równocześnie mając zabezpieczone potrzeby mieszkaniowe. Kolegium podzieliło stanowisko organu I instancji, że pokrycie kosztów pobytu w hostelu A. nie stanowi niezbędnej potrzeby skarżącej. Posiadała bowiem zaspokojone potrzeby mieszkaniowe, mając swobodny dostęp do lokalu w W. na os. [...]. W toku postępowania nie zostało potwierdzone stanowisko skarżącej o trudnych zagrażających zdrowiu warunkach w mieszkaniu komunalnym. Kolegium zwróciło również uwagę na okoliczność, że pomiędzy deklarowanym przez skarżącą dochodem a jego możliwościami majątkowymi zachodziła istotna dysproporcja. Organ zwrócił również uwagę, że pomoc społeczna nie może stanowić stałego źródła dochodu dla osób z niej korzystających i nie służy spełnianiu wszystkich oczekiwań osób o nią wnioskujących. Kolegium podkreśliło, że ocena legalności decyzji uznaniowej obejmuje przede wszystkim ocenę, czy organ dysponował niezbędnym materiałem dowodowym i czy dokonał wszechstronnej oceny tego materiału dowodowego. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżąca zarzuciła: - naruszenie prawa procesowego mające istotny wpływ na wynik sprawy – art. 7, art. 77, art. 80 k.p.a. poprzez niedokładne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy, niewyjaśnienie zakresu niezaspokojonych potrzeb skarżącego oraz jego możliwości majątkowych; - zaniechanie zastosowania art. 304 k.p.k. i złożenia zawiadomienia o przestępstwie oraz zaniechanie zabezpieczenia wszystkich wskazanych dowodów w złożonym odwołaniu z dnia 3 sierpnia 2022 r. do sprawy, mimo obowiązku wynikającego z art. 304 k.p.k.; - naruszenie przepisów prawa procesowego mające istotny wpływ na wynik sprawy- art. 11 k.p.a. poprzez zaniechanie przez organ wyjaśnienia skarżącemu przesłanek, którymi organ kierował się przy załatwieniu sprawy, co doprowadziło do naruszenia istotnej zasady postępowania administracyjnego, jaką jest zasada przekonywania; - naruszenie prawa procesowego mającego istotny wpływ na wynik sprawy, a to poprzez brak zapoznania się ze wskazanymi, lecz niezabezpieczonymi dowodami, co spowodowało wydanie decyzji bezpodstawnej i bez dowodów, tym samym doprowadziło do niedopełnienia obowiązków przez pracowników Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie, które nie zabezpieczyło dowodów; - błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę do wydania decyzji a mający istotny wpływ na wynik sprawy, polegający na tym, że organ II instancji oparł swoją decyzję bez właściwego zbadania akt skarżącej i wskazanych dowodów, opierając swoją decyzję jedynie na tym, co zostało wskazane w decyzji MGOPS w W. z dnia 3 sierpnia 2022 r. W oparciu o podniesione zarzuty skarżąca wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości, skierowanie sprawy do ponownego rozpoznania przez SKO w Krakowie z nakazem dokładnego zebrania akt i wskazanych dowodów, nakazanie SKO zastosowania art. 304 k.p.k., przeprowadzenie szczegółowej kontroli SKO w Krakowie z uwagi na zaniedbania do jakich doszło przed wydaniem decyzji, przyznanie skarżącemu pełnomocnika z urzędu w osobie adwokata Ł. W., zasądzenie na rzecz pełnomocnika kosztów prawem przepisanych. Na rozprawie w dniu 17 października 2023 r. Sąd nie dopuścił A. B. do udziału w charakterze pełnomocnika skarżącej. Obecny na sali rozpraw A. B. wyjaśnił bowiem, że skarżąca jest byłą żoną kuzyna czyli syna brata jego matki. Sąd poinformował przy tym, że występujący dotychczas jako pełnomocnik w postępowaniu administracyjnym A. B., może uczestniczyć w rozprawie w charakterze publiczności. A. B. oświadczył więc, że korzysta z prawa jawności rozprawy i zostaje na Sali w charakterze publiczności. Skarżąca złożyła do akt sprawy pismo procesowe z 15 października 2023 r. zawierające opis mieszkania w W. na ul [...] oraz dokumenty potwierdzające jej zły stan zdrowia, a także korespondencję z urzędami w sprawie wad mieszkania na ul. [...]. Wyjaśniła także, ze nawet policja powołała biegłego kominiarza, który stwierdził niedrożność wentylacji, ale wtedy policja odrzuciła tę opinię. Skarżąca wyjaśniła, że początkowo A. B. wynajmował dla niej odrębne mieszkanie, o czym MOPS doskonale wiedział; potem zamieszkali wspólnie. Skarżąca zaprzeczyła, że nie wpuściła pracownika MOPS-u do mieszkania w W., bo jej tam nie było. Nikt jej nie uprzedził kiedy będzie przeprowadzany wywiad. Skarżąca potwierdziła, że pożycza (200, 300 i 500 zł) od różnych osób, ale te osoby nie życzyły sobie ujawniania swoich personaliów. W ocenie skarżącej twierdzenia MOPS-u są kłamstwem. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje: Skarga zasługiwała na uwzględnienie ponieważ ustalenia faktyczne dotyczące zabezpieczenia potrzeb mieszkaniowych w budynku na os. [...] nie poddają się kontroli sądu administracyjnego. Na wstępie Sąd wyjaśnia, że niedopuszczenie do udziału w postępowaniu A. B. w charakterze pełnomocnika skarżącej wynika z art. 35 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 z późn. zm.) – dalej "p.p.s.a.". przepis ten stanowi, że pełnomocnikiem strony może być adwokat lub radca prawny, a ponadto inny skarżący lub uczestnik postępowania, jak również małżonek, rodzeństwo, wstępni lub zstępni strony oraz osoby pozostające ze stroną w stosunku przysposobienia, a także inne osoby, jeżeli przewidują to przepisy szczególne. A. B. nie posiada uprawnień adwokata lub radcy prawnego, co Sądowi znane jest z urzędu. Wyjaśnienia złożone na rozprawie co do stopnia pokrewieństwa ze skarżącą wskazują, że A. B. nie jest ani małżonkiem, nie należy tez do kręgu osób wymienionych w ww. art. 35 § 1 p.p.s.a. Nie ma przy tym znaczenia fakt, ze A. B. był pełnomocnikiem skarżącej w postepowaniu administracyjnym. Zgodnie bowiem z art. 33 § 1 k.p.a. pełnomocnikiem strony może być osoba fizyczna posiadająca zdolność do czynności prawnych. Nie ma więc w postępowaniu administracyjnym tego typu ograniczeń jako w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Odnosząc się natomiast do zarzutów skargi Sąd podkreśla, że materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił art. 37 ust. 1 u.p.s., zgodnie z którym zasiłek stały przysługuje: 1) pełnoletniej osobie samotnie gospodarującej, niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnej do pracy, jeżeli jej dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej; 2) pełnoletniej osobie pozostającej w rodzinie, niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnej do pracy, jeżeli jej dochód, jak również dochód na osobę w rodzinie są niższe od kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. W rozpoznawanej sprawie organy zasadniczo odmówiły przyznania zasiłku z uwagi na odmowe przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Rzecz jednak w tym, że skarżąca nie tyle odmówiła przeprowadzenia wywiadu (sam wywiad został przeprowadzony w mieszkaniu skarżącej na os. [...], co potwierdza protokół z 11 lipca 2022 r.) tylko odmówiła podpisania protokołu. z jednej strony twierdziły, W ocenie Sądu sytuacja osobista skarżącej, została zasadniczo prawidłowo oceniona (wspólne prowadzenie gospodarstwa domowego z A. B.). Organy niewątpliwie mogą bowiem dokonać odmiennej oceny stanu faktycznego niż przyjęta w innych wydanych przez nie decyzjach (okoliczność ta znana jest Sądowi z urzędu – w innych decyzjach organy akceptowały twierdzenia skarżącej o prowadzeniu odrębnego gospodarstwa domowego od gospodarstwa domowego wspólnie z nią zamieszkującego A. B.), o ile ocena ta zostanie wnikliwie uzasadniona. Sąd jednak zaznacza, że uzasadnienie decyzji organu I i II instancji zawiera nieścisłości, najprawdopodobniej związane z powtarzającymi się i wzajemnie na siebie nakładającymi czynnościami podejmowanymi w toku prowadzonych postępowań wszczynanych kolejnymi wnioskami skarżącej lub A. B. o przyznanie różnych form wsparcia z pomocy społecznej. Zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a sąd administracyjny orzeka na podstawie akt sprawy; nie prowadzi wiec samodzielnie ustaleń dowodowych, a jego kompetencje do dopuszczenia dowodów ograniczają się wyłącznie do przeprowadzenia dowodów uzupełniających z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie (art. 106 § 3 p.p.s.a.). Przykładowo, skoro skarżąca wniosła 4 lipca 2022 r. o przyznanie jej zasiłku stałego, to powoływanie się na wcześniejsze próby przeprowadzenia wywiadów środowiskowych (z 24 i 30 czerwca 2022 r.) nie ma uzasadnienia. Na dodatek, z akt wynika, że skarżąca zasadniczo uczestniczyła w wywiadzie środowiskowym z 11 lipca 2022 r. (protokół ze spotkania z rodziną został sporządzony w lokalu komunalnym skarżącej na os. [...]), tyle że skarżąca i A. B. odmówili podpisania kwestionariuszy zarzucając, że pracownicy socjalni bezpodstawnie przyjmują się, że prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. Jak słusznie wskazuje Naczelny Sąd Administracyjny, polega ona na zbadaniu, czy przed podjęciem decyzji organ dysponował niezbędnym materiałem dowodowym uzasadniającym rozstrzygnięcie sprawy i czy dokonał wszechstronnej oceny okoliczności faktycznych istotnych dla takiego rozstrzygnięcia (por. wyrok NSA z 27 października 2020 r., I OSK 1011/20). Kontrolując legalność aktu, Sąd ocenia, czy w sprawie zachodziły warunki materialnoprawne uzasadniające skorzystanie przez organ administracji z przysługujących mu uprawnień oraz czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, z zachowaniem przepisów procedury administracyjnej (por. wyrok NSA z 22 czerwca 2016 r., I OSK 2429/14). W toku postępowania o przyznanie zasiłku organ powinien zatem ustalić, czy wnioskodawca spełnia kryterium majątkowe przyznania pomocy. Konieczne jest również ustalenie, czy wnioskodawca korzysta z pomocy społecznej, jakie są możliwości finansowe OPS oraz potrzeby innych osób wnioskujących o udzielenie świadczeń z zakresu pomocy społecznej. Sąd podziela pogląd wyrażony w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego: "Udzielając świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, organ kieruje się ogólną zasadą dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględnienia potrzeb osób korzystających z pomocy, jeżeli potrzeby te odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej. Celem pomocy społecznej nie jest stałe dostarczanie środków utrzymania i zaspakajanie wszystkich potrzeb jej beneficjentów, lecz pomoc ta ma stanowić wsparcie osób i rodzin w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwić im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Pomoc ta nie może zatem polegać na stałym zapewnieniu środków utrzymania i ma jedynie subsydiarny charakter w stosunku do aktywności samego zainteresowanego. Dlatego też, rozpatrując wniosek o przyznanie pomocy społecznej, organ winien brać pod uwagę zarówno cele tej pomocy określone w ustawie, jak i możliwości finansowe organu. Winien on uwzględniać sytuację ubiegającego się o przyznanie świadczenia, jego zaangażowanie w zakresie współdziałania w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, jak i zakres pomocy udzielonej mu ze środków publicznych. W niniejszej sprawie podstawę odmowy przyznania skarżącej zasiłku stałego stanowiła odmowa sporządzenia wywiadu. W ocenie Sądu, organ nadał jednak odmowie podpisania wypełnionego już formularza inne znaczenie, niż to miało w rzeczywistości. Na wstępie należy wskazać, że w przypadku osób, które w sposób systematyczny korzystają z pomocy społecznej, nie jest konieczne przeprowadzanie wywiadu środowiskowego w celu rozpoznania każdego wniosku o pomoc. Zgodnie nowiem z art. 107 ust. 4 u.p.s., w przypadku ubiegania się o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej po raz kolejny, a także gdy nastąpiła zmiana danych zawartych w wywiadzie, sporządza się aktualizację wywiadu. W przypadku osób korzystających ze stałych form pomocy, aktualizację sporządza się, mimo braku zmiany danych, nie rzadziej niż co 6 miesięcy, a w przypadku osób przebywających w domach pomocy społecznej - nie rzadziej niż co 12 miesięcy. Sąd podziela i przyjmuje za własny pogląd wyrażony w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie (por. wyrok WSA w Krakowie z 7 marca 2023 r., III SA/Kr 1211/22), że: "dokonanie jedynie wykładni językowej powołanego przepisu art. 107 ust. 4 zd. 1 u.p.s. prowadziłoby do wniosku, że każdorazowo po złożeniu wniosku o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej organ ma obowiązek przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Zakładając jednak domniemanie racjonalności prawodawcy oraz cel tego przepisu - zapoznanie się przez organ z aktualną sytuacją życiową wnioskodawcy, należy przyjąć, iż wolą ustawodawcy było - o czym świadczy treść zdania drugiego art. 107 ust. 4 ustawy - by wniosek złożony przez osobę będącą pod stałą opieką organu pomocy społecznej, nie wiązał się za każdym razem z obowiązkową, kolejną aktualizacją wywiadu. O niecelowości przeprowadzania wywiadu środowiskowego przy okazji każdego odrębnego wniosku w tym zakresie, jeżeli pochodzi on od tej samej osoby, przesądza rezultat wykładni funkcjonalnej. Przeprowadzanie wywiadu co kilka, czy kilkanaście dni, tylko dlatego, że złożone zostały «kolejne» wnioski byłoby nieefektywne nie tylko dla pracowników Ośrodka Pomocy Społecznej, jako przysparzające znacznie większą ilość obowiązków, lecz także niezrozumiałe dla wnioskodawców, którzy w ten sposób obligowani byliby do potwierdzania przekazanych już organowi administracji informacji oraz dowodów. Taka wykładnia przepisów ustawy prowadziłaby więc do trudnych do zaakceptowania konsekwencji z punktu widzenia osoby wnioskującej o przyznanie pomocy, od której wymagana byłaby aktywność podczas przeprowadzanych niekiedy parokrotnie w ciągu tego samego miesiąca aktualizacji wywiadu". Sądowi jest znany z urzędu fakt, że w sprawie skarżącej został sporządzony wywiad środowiskowy 24 maja 2022 r., a zatem organ dysponował danymi pozwalającymi na ustalenie istotnych dla sprawy okoliczności faktycznych. W ocenie Sądu sam fakt odmowy podpisania wywiadu środowiskowego przez skarżącą, w sytuacji gdy był on sporządzony niecałe dwa miesiące przed złożeniem wniosku, a równocześnie brak było podstaw do twierdzenia, że nastąpiły zmiany w sytuacji życiowej skarżącej, nie może stanowić samoistnej podstawy odmowy przyznania świadczenia. Dodatkowo Sąd zwraca uwagę, że w wywiadzie środowiskowym jest miejsce na uwagi i obserwacje przeprowadzającego wywiad pracownika socjalnego. Należy wskazać, że część "C" kwestionariusza zawiera diagnozę sytuacji osoby lub rodziny oraz wnioski pracownika socjalnego. Rozporządzenie ministra rodziny i polityki społecznej z dnia 8 kwietnia 2021 r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego (Dz. U. z 2021 poz. 893, dalej: rozporządzenie) w § 4 stanowi, że: "1. Pracownik socjalny, przeprowadzając wywiad, bierze pod uwagę indywidualne cechy, sytuację osobistą, rodzinną, dochodową i majątkową osoby samotnie gospodarującej lub osób w rodzinie, mogące mieć wpływ na rodzaj i zakres przyznawanej im pomocy 2. W ramach przeprowadzonego wywiadu pracownik socjalny dokonuje analizy i diagnozy sytuacji danej osoby lub rodziny i formułuje wnioski z nich wynikające, stanowiące podstawę planowania pomocy." Dodać należy, że ta część podpisywana jest wyłącznie przez pracownika socjalnego przeprowadzającego wywiad środowiskowy. Nie ma natomiast potrzeby złożenia podpisu przez wnioskodawcę. Ponadto brak jest regulacji, które nakazywałyby sporządzenie wniosków w części C w obecności wnioskodawcy podczas odbywającego się w ramach wywiadu spotkania. Skoro, skarżąca kwestionuje ustalenia organu w zakresie prowadzenia wspólnego gospodarstwa z A. B. i z tej przyczyny odmawia przeprowadzenia wywiadu - organ może sporządzić wywiad środowiskowy jedynie ze skarżącą, w uwagach wskazując swoją ocenę sytuacji, w tym w szczególności, że w ocenie pracownika skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z A. B. Co więcej, kwestie prowadzenia jednoosobowego bądź wspólnego gospodarstwa należą do sfery ustaleń faktycznych i powinny być dokonane przez organ w oparciu o całokształt materiału dowodowego. W ocenie Sądu zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji nie zostały poprzedzone wszechstronną oceną okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia. W konsekwencji przedwczesnego przyjęcia, że skarzaca "omówiła" sporządzenia wywiadu – organy nie badaly jej sytuacji majątkowej. Sąd, jak już wcześniej uzasadniał, nie może w tym zakresie uzupełnić postępowania dowodowego. Mając na względzie powyższe należało stwierdzić, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji zostały wydane z naruszeniem przepisów postępowania, tj. art. 7, 77 § 1 oraz 80 k.p.a., który mógł mieć wpływ na wynik sprawy. W rezultacie, Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, ze względu na brak dokonania przez organy kluczowych dla sprawy ustaleń faktycznych w oparciu o całokształt dowodów będących w dyspozycji organu, a także znanych organowi z innych toczących się z wniosku skarżącego postępowań. Odnosząc się do pozostałych podniesionych w skardze zarzutów, Sąd wskazuje, że pomoc społeczna ma charakter subsydiarny, ma służyć przezwyciężaniu trudnych sytuacji życiowych, nie ma natomiast stanowić stałego źródła utrzymania osób o nią wnioskujących (por. wyrok NSA z 21 czerwca 2023 r., I OSK 1106/22). Sąd podkreśla również, że w świetle przepisów u.p.s., skarżąca jest zobowiązana do współpracy z organem pomocowym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej. Wynika to w szczególności z treści art. 4 u.p.s., art. 11 ust. 2 u.p.s. oraz art. 12 u.p.s. Art. 4 u.p.s. stanowi, że osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Z kolei zgodnie z art. 11 ust. 2 u.p.s., brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym lub asystentem rodziny, o którym mowa w przepisach o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną lub nieuzasadniona odmowa podjęcia lub przerwanie szkolenia, stażu, przygotowania zawodowego w miejscu pracy, wykonywania prac interwencyjnych, robót publicznych, prac społecznie użytecznych, a także odmowa lub przerwanie udziału w działaniach w zakresie integracji społecznej realizowanych w ramach Programu Aktywizacja i Integracja, o których mowa w przepisach o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, lub nieuzasadniona odmowa podjęcia leczenia odwykowego w zakładzie lecznictwa odwykowego przez osobę uzależnioną mogą stanowić podstawę do ograniczenia wysokości lub rozmiaru świadczenia, odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Sąd podkreśla, że współpraca skarżącej w przezwyciężaniu trudnej sytuacji życiowej, powinna polegać zarówno na przedłożeniu organom wszelkich dokumentów, jak i wyjaśnień pozwalających na ocenę spełnienia przez skarżącą przesłanek przyznania świadczenia z zakresu pomocy społecznej, jak i również na aktywnej postawie skarżącej zmierzającej do jej przezwyciężenia. Nie budzi wątpliwości Sądu, że brak współpracy skarżącej z organem może stanowić podstawę odmowy udzielenia wnioskowanej pomocy. Zdaniem Sądu organy zasadnie wskazały skarżącej, że oświadczenia jej pełnomocnika nie są wystarczające do wykazania okoliczności istotnych dla oceny możliwości przyznania zasiłku celowego. Zasadnie organy dostrzegły, że z akt sprawy wynika dysproporcja pomiędzy wykazywanymi przez skarżącą dochodami, a jej rzeczywistymi możliwościami majątkowymi. Wynika to bowiem z faktu, że skarżąca dokonuje opłat za mieszkanie w hostelu gotówką, a równocześnie suma wydatków skarżącej przekracza kwotę wynikającą z jej oświadczenia. Zdaniem Sądu, organ powinien dążyć do ustalenia sytuacji osobistej, dochodowej i majątkowej skarżącej, a skarżący powinien współpracować z organem w ustalaniu tych okoliczności. W orzecznictwie przyjmuje się, że przez współdziałanie osoby ubiegającej się o pomoc należy rozumieć gotowość do podjęcia współpracy z pracownikiem socjalnym oraz skorzystanie z jego uzasadnionych i rozsądnych propozycji pomagających osobie przezwyciężyć trudne sytuacje życiowe, w jakich się znalazła w celu "wyjścia" z systemu pomocy społecznej i umożliwienia samodzielnego i odpowiedzialnego życia w społeczeństwie (por. np. wyrok WSA w Gdańsku z 5 lipca 2023 r. III SA/Gd 1015/22) Dokonując ustaleń w zakresie sytuacji osobistej, rodzinnej, majątkowej i dochodowej skarżącego, organy dysponują różnymi środkami prawnymi. Zgodnie z art. 107 ust. 5 u.p.s. pracownik socjalny przeprowadzający wywiad środowiskowy może domagać się od osoby wnioskującej o przyznanie pomocy złożenia oświadczenia o dochodach i stanie majątkowym, a odmowa złożenia takiego oświadczenia jest podstawą odmowy przyznania świadczenia. Dodatkowo, organy dążąc do ustalenia rzeczywistej sytuacji majątkowej i dochodowej skarżącej, powinny wezwać skarżącego do wykazania źródeł finansowania opłaty za pobyt w hostelu, ustalić, czy skarżąca podejmuje próby przezwyciężenia trudnej sytuacji życiowej, jak choćby poprzez poszukiwanie pracy. Organy powinny przede wszystkim dążyć do ustalenia źródeł dochodu oraz finansowania opłat za hostel przez skarżącego. Dokonując ustaleń faktycznych, powinny rozważyć zastosowanie art. 75 § 2 k.p.a. Organy mogą również rozważyć przesłuchanie skarżącej, jeżeli spełnione zostaną przesłanki określone w art. 86 k.p.a. Dopiero po przeprowadzeniu postępowania dowodowego, organy w oparciu o całokształt okoliczności sprawy, dokonają ustaleń faktów istotnych dla rozstrzygnięcia, a w braku współpracy skarżącego w ustalaniu istotnych dla sprawy okoliczności faktycznych, rozstrzygną zgodnie z przepisami u.p.s. Sąd podziela pogląd przyjmowany w orzecznictwie, że występując o udzielenie wsparcia na zasadach określonych w ustawie o pomocy społecznej, skarżąca musi akceptować reguły procedowania w tej materii. Oznacza to, że zobligowana jest do współdziałania z pracownikiem socjalnym. Przejawem owej współpracy jest przedstawienie wszelkich informacji mających znaczenie dla rozpoznawanej sprawy (por. wyrok WSA w Gliwicach z 27 października 2022 r., II SA/Gl 1628/21). Podkreślić należy, że na środki z pomocy społecznej nie powinny liczyć osoby, które nie współpracują z organami w wyjaśnieniu swej sytuacji, a także zatajają swe dochody, uniemożliwiając rzetelne rozpatrzenie podania o pomoc (por. wyrok WSA w Gliwicach z 27 października 2022 r., II SA/Gl 1629/21). W ocenie Sądu prawidłowe są ustalenia przyjęte w zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji, w świetle których całokształt okoliczności faktycznych sprawy daje podstawy do stwierdzenia, że skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z A. B. Zasadnie przyjęły organy, że okoliczność wspólnego dbania o zabezpieczenie potrzeb bytowych, wspólnego zamieszkiwania, korzystania z urządzeń domowych, wynajmowania wspólnego pokoju w hostelu oraz zastępowania się w postępowaniach oraz przed organami, daje podstawy do stwierdzenia, że skarżąca wbrew twierdzeniom podnoszonym w toku postępowania, prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z A. B. Sąd podziela pogląd wyrażony w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi (z 20 marca 2018 r., II SA/Łd 347/18, w którym przyjęto: ‘O prowadzeniu jednoosobowego gospodarstwa domowego nie przesądza wyłącznie oświadczenie strony ubiegającej się o przyznanie pomocy, ale przede wszystkim ocena stanu faktycznego dokonana przez pracownika organu. Dla określenia, czy dana osoba jest osobą samotnie gospodarującą istotne jest więc ustalenie faktycznego związku osób wspólnie zamieszkujących. Wyjaśnienia w związku z tym wymaga, czy codzienne sprawy związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego, takie jak: zapewnienie środków utrzymania, utrzymanie porządku i czystości, przygotowywanie posiłków, załatwianie bieżących spraw życia codziennego (m.in. załatwienie spraw urzędowych, opieka nad dziećmi) odbywają się wyłącznie z udziałem jednej osoby, czy też przy współpracy innych osób przebywających w danym gospodarstwie dla osiągnięcia wspólnych celów bytowych. Przejawem wspólnego gospodarowania jest również możliwość swobodnego i nieograniczonego dostępu do wszystkich pomieszczeń i urządzeń domowych". Odnosząc się do zarzutu naruszenia przez organy przepisów Kodeksu postępowania karnego, Sąd zwraca uwagę, że ewentualne kwestie odpowiedzialności karnej nie należą do kompetencji sądów administracyjnych, a zatem nie mogą być elementem oceny legalności zaskarżonej decyzji. Ponownie rozpoznając sprawę organy zgromadzą materiał dowodowy istotny dla ustalenia mających znaczenie w sprawie okoliczności faktycznych- dotyczących rzeczywistej sytuacji majątkowej, zdrowotnej, osobistej skarżącej, stanu technicznego mieszkania na os. [...], a następnie dokonają oceny niezbędności potrzeby skarżącego, tj. potrzeby wynajmowania odrębnego pokoju w hostelu pomimo posiadania mieszkania komunalnego. W tym celu organy wykorzystają możliwości przewidziane przepisami k.p.a. oraz u.p.s., wzywając skarżącą do wykazania okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia. Następnie, w oparciu o całokształt okoliczności sprawy, z uwzględnieniem obowiązku współdziałania skarżącej z organem, wydadzą rozstrzygnięcie zgodnie z art. 37 ust. 1 u.p.s., które uzasadnią zgodnie z art. 107 k.p.a. Organy prowadząc postępowanie zapewnią stronie prawa określone w art. 10 k.p.a. Sąd zapoznał się z przedłożonymi przez skarżącą na rozprawie w dniu 17 października 2023 r. dokumentami i zgodnie z art. 106 § 2 p.p.s.a. uwzględnił je przy ocenie legalności zaskarżonych decyzji. Mając na względzie powyższe, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.