III SA/Kr 179/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Dąbek Sędziowie WSA Halina Jakubiec (spr.) NSA Krystyna Kutzner Protokolant Ewelina Kalita po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 września 2010 r. sprawy ze skargi D. R. na decyzję Wojewody z dnia 7 stycznia 2010 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania I. skargę oddala, II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na rzecz adwokata B. P. Kancelaria Adwokacka ul. [...] w K. kwotę 240,00 (słownie: dwieście czterdzieści) złotych tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, podwyższoną o stawkę podatku od towarów i usług obowiązującą dla tego rodzaju czynności w dniu orzekania. Zaskarżoną przez D. R. decyzją z dnia 07 stycznia 2010r. znak [...] Wojewoda utrzymał w mocy decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] 2009r. znak [...] orzekającą o wymeldowaniu D. R. z pobytu stałego z lokalu nr [...] przy ul. A w K. Za podstawę prawną decyzji przyjęto art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.) i art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz.U. z 2006r., Nr 139, poz. 993 ze zm.). Decyzja zapadła w następujących okolicznościach stanu faktycznego: H. R. wniosła pismem z dnia 09.09.2009r. do Wydziału Spraw Meldunkowych Urzędu Miasta o wymeldowanie byłego męża, D. R. z lokalu przy ul. A w K. Załączyła do wniosku wyrok Sądu Okręgowego Wydział Cywilno - Rodzinny z dnia [...] 2008r. rozwiązujący przez rozwód jej małżeństwo z D. R., w pkt III przyznający mieszkanie przy ul. A H. R. i jednocześnie zobowiązujący skarżącego do opuszczenia tego mieszkania w terminie do sześciu miesięcy od uprawomocnienia się wyroku bez dostarczenia lokalu zamiennego i pomieszczenia zastępczego. Przedłożyła również odpisy wyroków Sądu Rejonowego Wydział II Karny z dnia 08.01.2009r. sygn. akt [...], z dnia 28.04.2009r. sygn. akt [...] oraz z dnia 19.08.2009r. sygn. akt [...], z których wynika, ze skarżący został skazany z popełnienie przestępstw z art. 207 § 1 i 190 Kodeksu karnego, tj. za znęcanie się fizyczne i psychiczne nad synem i żoną i za groźby karalne wobec tych osób. Prezydent Miasta pismem z dnia 11.09.2009r. zawiadomił strony o wszczęciu na podstawie art. 61 § 4 Kpa postępowania administracyjnego w sprawie o wymeldowanie D. R. z pobytu stałego w K. przy ul. A. Przesłuchany w charakterze strony w dniu 22.09.2009r. D. R. wyjaśnił, że nie wyraża woli dobrowolnego wymeldowania się z w/w lokalu. Pozostaje na warunkowym przedterminowym zwolnieniu z Zakładu Karnego a zamieszkuje w domu rodzinnym w B pod nr [...], stanowiącym aktualnie własność brata. Do dnia aresztowania tj. do dnia 06.05.2009r. mieszkał w lokalu przy ul. A. Aktualnie poszukuje pracy w K. w budownictwie, a do tej pory pracował dorywczo w okolicach miejsca zamieszkania brata. Do mieszkania przy ul. A udał się jeden raz z kuratorem po dokumenty. Ma zamiar odebrać z mieszkania pozostałe osobiste rzeczy. Poszukuje mieszkania dla siebie, zdając sobie sprawę, że u byłej żony nie ma już możliwości zamieszkania. Przesłuchana w charakterze strony H. R. przyznała, że były mąż mieszkał z nią w mieszkaniu przy A do dnia aresztowania go, a aktualnie przebywa w domu rodzinnym w B. Po wyjściu z Zakładu Karnego nie powrócił do w/w lokalu. Wyjaśniła też, że nie widzi możliwości powrotu byłego męża do mieszkania, ale nie czyni mu też przeszkód do odebrania pozostałych w mieszkaniu rzeczy. Komisariat Policji ustalił w wyniku kontroli dyscypliny meldunkowej, w tym na skutek wywiadu z sąsiadami lokalu nr [...], że D. R. nie jest widywany od kilku miesięcy w bloku przy ul. A. Przesłuchana ponownie, podczas rozprawy administracyjnej, w dniu 10.11.2009r. H. R. podtrzymała wniosek o wymeldowanie byłego męża z lokalu przy ul. A, uzasadniając to wiedzą, że D. R. nadal zamieszkuje w domu rodzinnym, w domu brata. Nie zgłasza się po pozostawione w mieszkaniu rzeczy osobiste. W październiku co prawda wykonał do niej telefon, że zamierza odebrać te rzeczy ale z uwagi na to, że odniosła wrażenie, że był pod wpływem alkoholu, nie został ostatecznie wpuszczony do mieszkania. D. R. wyjaśnił z kolei bliżej powody niewymeldowania się dobrowolnie z lokalu przy ul. A w ten sposób, że zamierza uzyskać od byłej żony mieszkanie zastępcze. Nie ma własnego mieszkania, nie ma gdzie się zameldować, w ogóle nie ma gdzie mieszkać. W domu rodzinnym nie zamierza się zameldować, ponieważ stanowi on już własność jego brata i nie uważa za stosowne dokonywać tam meldunku. Prezydent Miasta decyzją z dnia [...] 2009r. znak [...] wydaną na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy dnia 10 kwietnia 1974r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2006r., Nr 139, poz. 993) orzekł o wymeldowaniu D. R. z pobytu stałego w K. przy ul. A. Organ uznał, że wystąpiły w sprawie przesłanki wymeldowania skarżącego, które wymagają ustalenia czy opuszczenie lokalu nastąpiło w sposób trwały i dobrowolny oraz zachodził brak realnego zamiaru powrotu lub opuszczenie i opróżnienie lokalu na podstawie wyroku sądu o eksmisji. Niezamieszkiwanie przez D. R. w lokalu przy ul. A w ocenie organu jest bezsporne. Świadczą o tym nie tylko wyniki kontroli dyscypliny meldunkowej Policji, ale wyjaśnienia samych stron postępowania. D. R. nie zamierza powrócić do w/w lokalu, zamieszkuje w domu rodzinnym. Oceniając możliwości jego powrotu do lokalu organ uznał , iż istotne znaczenie mają również wyroki sadów powszechnych: Sądu Rejonowego Wydział II Karny z dnia 08.01.2009r. sygn. akt [...], z dnia 28.04.2009r. sygn. akt [...] i z dnia 19.08.2009r. sygn. akt [...] w przedmiocie wykonania kary pozbawienia wolności za znęcanie się psychiczne i fizyczne nad żoną i synem a także wyrok Sądu Okręgowego z dnia [...] 2008r. orzekający rozwód skarżącego z H. R. i nakazujący opuszczenie mieszkania przy A w K. Świadczą o niesprzyjającej dla wspólnego zamieszkiwania atmosferze rodzinnej i problemach we wzajemnej egzystencji byłych małżonków. Szczególnie istotny jest wyrok rozwodowy zawierający nakaz opuszczenia przez skarżącego lokalu bez dostarczenia lokalu zamiennego i pomieszczenia zastępczego. Odwołując się od powyższej decyzji D. R. w sposób obszerny opisał aktualną sytuację mieszkaniową. Zaznaczył, że po wyjściu z Aresztu Śledczego w sierpniu 2009r. z uwagi na to, że nie ma własnego mieszkania miał zamiar zatrzymać się i zamieszkać w lokalu zajmowanym uprzednio z żona, ale H. R. wymieniła zamki, uniemożliwiając mu powrót. Po pozostawione w mieszkaniu rzeczy musiał udać się z kuratorem. Wyjaśnił tym samym, że to działania byłej żony uniemożliwiają mu tak naprawdę zamieszkanie w lokalu przy ul. A. On sam jest obecnie bezdomny i wnosi do organu odwoławczego o uchylenie zaskarżonej decyzji i spowodowanie, że mieszkanie przy ul. A zostanie przydzielone obojgu małżonkom. Wojewoda wydał w następstwie rozpoznania odwołania opisaną na wstępie decyzję utrzymującą w mocy decyzję o wymeldowaniu D. R. z lokalu przy ul. A. Organ podzielił w całości ustalenia faktyczne dokonane przez Prezydenta Miasta i dokonał analogicznej oceny materiału dowodowego prowadzącej do wniosku, że D. R. opuścił przedmiotowy lokal w sposób dobrowolny i trwały. Z treści odwołania wynika, że stan rzeczy nie uległ zmianie i trwa nadal. D. R. bezspornie nie zamieszkuje w lokalu przy A. Opuszczenie tego lokalu daje podstawę do wymeldowania w drodze decyzji administracyjnej w sytuacji gdy skarżący sam tego obowiązku nie wykonał, a do czego był zobowiązany na podstawie przepisu art. 15 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności (...). Zameldowanie przy tym służy wyłącznie celom ewidencyjnym i ma na celu potwierdzenie faktu pobytu w mieszkaniu. Skoro skarżący opuścił lokal – realizując tym samym nakaz wyroku Sądu Okręgowego zobowiązującego go do opuszczenia lokalu przy A w terminie 6 miesięcy od uprawomocnienia się wyroku, bez dostarczenia lokalu zamiennego i pomieszczenia zastępczego – to pozostawienie skarżącemu zameldowania na pobyt stały pod dotychczasowym adresem byłoby niezgodne z prawem. Zaskarżoną decyzją zlikwidowano istniejącą fikcję meldunkową. Wnosząc skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na powyższą decyzję D. R. wniósł o jej uchylenie, zarzucając błędną ocenę materiału dowodowego w sprawie. Podniósł, że jego niekwestionowane opuszczenie lokalu przy ul. A nie było dobrowolne ani też trwałe. Dodatkowo zarzucił, że organ pierwszej instancji podjął zbyt wcześnie decyzję, nie uwzględniając okoliczności, że nie upłynęły trzy miesiące od opuszczenia przez niego lokalu to znaczy nie upłynął termin, który zastrzeżony jest ustawą do możliwości samodzielnego wymeldowania się. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Sąd administracyjny bada legalność zaskarżonego aktu administracyjnego, nie będąc w sprawowaniu tej kontroli związany granicami skargi (art. 3 § 1 i art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – p.p.s.a, Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm). W ramach tej kognicji Sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu administracyjnego nie naruszono przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania. W sprawie niniejszej Sąd nie stwierdził naruszenia przepisów prawa. Przystępując do oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji należy wskazać, że materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 roku o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tekst jedn. Dz. U. z 2001 r., Nr 87, poz. 960 ze zm.). Zgodnie z treścią art. 15 ust. 2 tej ustawy, organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Pobytem stałym, zgodnie z art. 6 ust. 1, jest natomiast zamieszkiwanie osoby w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego lub długotrwałego przebywania, z wolą koncentracji w danym miejscu swoich spraw życiowych. Z powyższego przepisu wynika, że warunkiem decydującym o wymeldowaniu danej osoby jest jednoznaczne ustalenie przez organ administracyjny, czy osoba ta faktycznie opuściła bez wymeldowania się dotychczasowe miejsce pobytu stałego i czy opuszczenie to miało charakter trwały i dobrowolny. W orzecznictwie sądów administracyjnych wielokrotnie podkreślano, że o opuszczeniu miejsca pobytu stałego w rozumieniu art. 15 ust. 2 powołanej ustawy można mówić wówczas, gdy osoba fizyczna nie przebywa w lokalu mieszkalnym, w którym poprzednio miała zorganizowane centrum życiowe oraz gdy nieprzebywanie jest wynikiem woli czy zamiaru tej osoby. Nieprzebywanie przez D. R. w lokalu przy ul. A w K. zostało ustalone w sposób niewątpliwy. Stan ten trwa od 06.05.2009r. tj. dnia aresztowania skarżącego, który został skazany wyrokami sądów powszechnych za popełnienie przestępstw z art. 207 § 1 i 190 Kodeksu karnego. Skarżący po uchyleniu aresztu nie wrócił do tego mieszkania. Zgodnie zaświadczyli o tym H. R. jak i sam skarżący. Dla oceny zamiaru a co za tym idzie dobrowolności opuszczenia lokalu istotne znaczenie będzie mieć czy okoliczności istniejące w sprawie potwierdzają wolę osoby zainteresowanej, czy też pozostają z nią w sprzeczności. Ogólnie rzecz ujmując, do okoliczności takich należeć będą: sposób opuszczenia lokalu, koncentracja interesów życiowych w danym miejscu (przebywanie w nim w sensie fizycznym, praca, nauka), a także obiektywna możliwość realizacji woli przebywania w nim. Podobne stanowisko zaprezentował Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach z dnia: 18 grudnia 2001 roku, sygn. akt II SA/Ka 613/00 – niepubl. z dnia 28 listopada 2001 roku, sygn. akt SA/Rz 685/00 - niepubl. i z dnia 6 lutego 2002 roku, sygn. akt SA/Sz 1278/00 - niepubl. Odnosząc się do zarzutów podniesionych w skardze, że opuszczenie miejsca stałego zameldowania przez skarżącego nie było dobrowolne, gdyż odbywające się w warunkach przymusu opuszczenia mieszkania z powodu aresztowania jak i z powodu orzeczenia o eksmisji należy podkreślić, że wyrok eksmisyjny zwykle związany jest z brakiem dobrowolności opuszczenia spornego lokalu. Dlatego też, nieistotne dla rozstrzygnięcia sprawy jest w takim przypadku badanie w toku postępowania administracyjnego woli czy zamiaru osoby opuszczającej lokal, skoro osoba ta nie ma uprawnień do przebywania w lokalu i nie przebywa w miejscu pobytu stałego wykonując niejako prawomocny wyrok sądowy. Mimo, że z orzecznictwa sądów administracyjnych wynika, że w postępowaniu w sprawie o wymeldowanie osoby z pobytu stałego organy winny badać, czy opuszczenie lokalu nastąpiło w sposób dobrowolny - nie odnosi się to do sytuacji, gdy orzeczona została eksmisja z tego lokalu. Nieprzebywanie w miejscu stałego zameldowania w związku z utratą uprawnień do przebywania w lokalu jest aktem równoznacznym z ustaniem pobytu w tym lokalu w rozumieniu art. 6 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych (podobnie wyrok WSA w Łodzi z 11.09.2008r. sygn. akt III SA/Łd 827/07). Jak słusznie zatem zauważyły organy orzekające w niniejszej sprawie, opuszczenie lokalu wskutek wykonania wyroku orzekającego eksmisję jest opuszczeniem lokalu w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, które w konsekwencji uzasadnia orzeczenie o wymeldowaniu osoby eksmitowanej. Podkreślić też trzeba brak realnej szansy na zamieszkanie skarżącego w przedmiotowym lokalu ze względu na charakter stosunków panujących między byłymi małżonkami wykluczającymi wspólną egzystencję. Mając powyższe na uwadze, należy stwierdzić, że dalsze utrzymywanie zameldowania skarżącego w miejscu, w którym nie przebywa z uwagi na prawomocne orzeczenie eksmisji ze spornego lokalu, stanowiłoby ewidentną fikcję meldunkową. Tak jak bowiem zameldowanie, również wymeldowanie jest tylko i wyłącznie aktem rejestracji danych dotyczących pobytu określonej osoby, o ustaniu jej pobytu w dotychczasowym miejscu (o jego opuszczeniu). Z tego też powodu dla zapewnienia zgodności pomiędzy stanem faktycznym a zapisami w ewidencji ludności niezbędne jest, aby organy meldunkowe mogły wymuszać na obywatelu pewne czynności służące rejestracji miejsca pobytu osoby podlegającej obowiązkowi meldunkowemu lub też poprzez własne rozstrzygnięcia zastępować takie czynności w celu uzyskania zgodności między ewidencją a istniejącym stanem rzeczy. Poza tym, zaznaczyć trzeba, że orzekając o wymeldowaniu organ nie przesądza o prawie do lokalu, ani tym bardziej, nie jest zobowiązany do zapewnienia osobie wymeldowanej lokalu zastępczego. Z tych wszystkich względów, uznając, iż zaskarżona decyzja nie narusza prawa materialnego ani też przepisów postępowania, w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł, jak w sentencji. O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 250 p.p.s.a w zw. z § 2 ust. 1 i § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu ( Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.)