III SA/Kr 1807/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący S WSA Maria Zawadzka Sędziowie WSA Renata Czeluśniak WSA Ewa Michna (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 5 maja 2023 r. sprawy ze skargi L. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 30 września 2022 r., nr SKO-PS-4110-76/22 w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku stałego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. Decyzją z 28 czerwca 2022 r., nr [...] Burmistrz Miasta Z. odmówił przyznania L. C. (dalej: "skarżący") zasiłku stałego. W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, że decyzją z 13 lutego 2020 r. przyznano skarżącemu zasiłek stały w kwocie 645 zł od 1 stycznia 2020 r. na stałe. Z uwagi na to, że skarżący uzyskał orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności i nabył prawo do zasiłku pielęgnacyjnego, decyzją zmieniającą z 13 lutego 2020 r. przyznano skarżącemu od 1 września 2020 r. do 30 kwietnia 2022 r. zasiłek stały w kwocie 269,32 zł, a od 1 marca 2021 r. do 30 kwietnia 2022 r. zasiłek stały w wysokości 485,16 zł. Organ podał też, że w związku z wejściem w życie od dnia 1 stycznia 2022 r. Rozporządzenia Rady Ministrów z 14 lipca 2021 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej organ dokonał ponownego wyliczenia przysługującego skarżącemu zasiłku stałego i decyzją z 21 stycznia 2022 r. przyznał zasiłek stały w kwocie 560,16 zł na okres od 1 stycznia do 30 kwietnia 2022 r. Organ wskazał, że 24 maja 2022 r. otrzymał wywiad środowiskowych przeprowadzony ze skarżącym, z którego wynikało, że wnosi on o przyznanie zasiłku stałego. Ponadto, 27 maja 2022 r. skarżący telefonicznie ponowił prośbę o przyznanie zasiłku stałego. W dniu 31 maja 2022 r. wyniku weryfikacji w systemie "Pomost" ustalono, że skarżący uzyskał prawo do emerytury. Natomiast 17 czerwca 2022 r. do organu I instancji wpłynął kolejny wywiad środowiskowy przeprowadzony ze skarżącym, do którego załącznikami był m.in. odcinek z przekazu ZUS z 8 czerwca 2022 r. kwoty 20 289,37 zł. W kwocie tej ujęto wypłatę emerytury za okres 1 marca 2020 r. do 30 czerwca 2022 r. oraz kwoty dodatkowego świadczenia pieniężnego w wysokości 4 244,58 zł. W dniu 15 czerwca 2022 r. wpłynęły do organu drogą mailową decyzje w sprawie przyznania skarżącemu dodatkowego świadczenia rocznego oraz o przeliczeniu emerytury, a w dniu 28 czerwca 2022 r. decyzja o przyznaniu skarżącemu emerytury od 1 marca 2020 r. W związku z tym, że skarżący nabył od dnia 1 marca 2020 r. prawo do emerytury, organ I instancji uznał, że przyznanie wnioskowanego zasiłku stałego byłoby bezzasadne. Organ wyjaśnił, że co prawda art. 99 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. z 2021 r., poz. 2268) - dalej: "u.p.s." nie stanowi wprost o zakazie łączenia określonych zasiłków z pomocy społecznej z rentą i emeryturą, to nie można jednak uznać, że jednoczesne pobieranie tych świadczeń jest dopuszczalne skoro ustawodawca nakazuje zwrot zasiłków w przypadku równoległej wypłaty emerytury. W odwołaniu skarżący zarzucił organowi wydanie decyzji z rażącym naruszaniem prawa. Podał, że decyzją z 13 lutego 2020 r. przyznano mu "na stałe zasiłek stały od dnia 1 stycznia 2020 r." Nieprawdą było aby po 13 lutego 2020 r. składał jakikolwiek wniosek o przyznanie zasiłku stałego. Zarzucił organowi nadinterpretację jego wypowiedzi mającą na celu ukrycie rażącego naruszenia prawa przez organ. Podał też, że świadczenia z tytułu pomocy społecznej nie powinny wyprzedzać świadczeń z tytułu ubezpieczenia społecznego. Decyzją z 30 września 2022 r., nr SKO.PS-4110-760/22 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Kolegium podało, że 69-Ietni skarżący jest osobą samotnie gospodarującą. Orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w M. z 23 maja 2022 r. został on zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności na okres do 31 maja 2025 r., co oznacza, że w rozumieniu art. 6 pkt 1 u.p.s. jest on do tego czasu uznany za osobę całkowicie niezdolną do pracy. Pod tym więc względem skarżący spełnia warunki. z którymi wyżej wymieniony przepis ustawy, wiąże prawo do zasiłku stałego. Tym samym, w ocenie Kolegium, z punktu widzenia art. 99 ust. 1 u.p.s., organ miał podstawę by odmówić przyznania skarżącemu zasiłku stałego, ponieważ od dnia 1 marca 2022 r. ma on ustalone prawo do emerytury. Organ powołał się na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z 27 maja 2014 r., II SA/Lu 1024/13. Odnosząc się do zarzutów odwołania Kolegium podało, że skarżący 27 maja 2022 r. zwrócił się telefonicznie do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Z. o przyznanie mu zasiłku stałego, gdyż do dnia 30 maja 2022 r. miał ustalone prawo do takiego zasiłku. Zatem trudno uznać, że organ I instancji rozpatrując prośbę skarżącego zgłoszoną telefonicznie dopuścił się nadinterpretacji jego wypowiedzi w celu ukrycia jakiegoś rażącego naruszenia prawa. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżący wniósł o uchylenie decyzji Kolegium, zarzucając: 1. wydanie decyzji z rażącym naruszaniem prawa, 2. niewykonalność decyzji w dniu jej wydania, 3. wadę prawną decyzji powodującą jej nieważność z mocy prawa, 4. wydanie decyzji w sprawie rozstrzygniętej już inna decyzją. Skarżący podniósł, że obowiązującą decyzją w zakresie należnego mu zasiłku stałego jest decyzja z 24 stycznia 2022 r., którą zasiłek został mu przyznany. Podniósł, że decyzja ta została wydana bezterminowo i nie została uchylona bądź zmieniona. Skarżący podkreślił, że art. 99 ust. 1 u.p.s. nie stanowi wprost o zakazie łączenia zasiłków z pomocy społecznej z rentą i emeryturą. Należy zatem przyjąć, że w sprawie mają zastosowanie przepisy o kryterium dochodowym. Podał też, że nie składał 27 maja 2022 r. żadnego wniosku o przyznanie zasiłku stałego. Ponadto niedopuszczalne jest składanie wniosków w postępowaniu administracyjnym telefonicznie. Skarżący wskazał, że decyzja ZUS z 19 lipca, znak: [...] o zmniejszeniu świadczenia emerytalnego z tytułu wypłacanych zasiłków z pomocy społecznej nie jest prawomocna wobec złożonego odwołania do Sądu Okręgowego w K. Organ przesłał na wezwanie Sądu m.in. decyzję z 24 stycznia 2022 r. w której zmieniono wydaną 13 lutego 2020 r. decyzję w przedmiocie wysokości przyznanego zasiłku stałego – skarżącemu został przyznany zasiłek stały w wysokości 560,16 zł od dnia 1 stycznia 2022 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje. Skarga została uwzględniona ponieważ rację miał skarżący, że nie została wycofana z obrotu prawnego decyzja z 24 stycznia 2022 r. zmieniająca decyzję z 13 lutego 2020 r. i przyznająca skarżącemu zasiłek stały w wysokości 560,16 zł począwszy od 1 stycznia 2022 r. Z treści tej decyzji w żaden sposób nie wynika, aby datą końcową przyznanego świadczenia był 30 kwietnia 2022 r., jak to wskazał organ I instancji w decyzji odmawiającej przyznania zasiłku stałego. Sąd uznał więc, że organ I instancji i kontrolujący tę decyzję organ II instancji błędnie ustaliły stan faktyczny, co naruszyło art. 80 k.p.a. w stopniu mającym znaczenie dla sprawy. Powołany przepis stanowi, że organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Formalnie skarżącemu należny nadal był zasiłek stały również po 30 kwietnia 2022 r. Decyzja z 24 stycznia 2022 r. nie została bowiem uchylona lub zmieniona, a przynajmniej z akt administracyjnych to nie wynika. Zasadniczo podstawą prawną zmiany decyzji przyznającej zasiłek stały jest art. 106 ust. 5 u.p.s. Przepis ten stanowi, że decyzję administracyjną zmienia się lub uchyla na niekorzyść strony bez jej zgody w przypadku zmiany przepisów prawa, zmiany sytuacji dochodowej lub osobistej strony, pobrania nienależnego świadczenia, a także można zmienić lub uchylić decyzję, jeżeli wystąpiły przesłanki, o których mowa w art. 11, art. 12 i art. 107 ust. 5. Zmiana decyzji administracyjnej na korzyść strony nie wymaga jej zgody. Zgodnie z poglądami Naczelnego Sądu Administracyjnego podzielanymi przez orzekający w niniejszej sprawie skład Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, w przypadku, gdy organ stwierdzi, że zaszły przesłanki do zastosowania art. 106 ust. 5 u.p.s., może nadać decyzji wydanej na podstawie tego przepisu moc wsteczną w ten sposób, że dokona zmiany bądź uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia z pomocy społecznej od daty wcześniejszej niż data wydania decyzji uchylającej lub zmieniającej (wyrok NSA z 10 sierpnia 2021 r., I OSK 410/21 i powołane tam inne orzeczenia). W aktach nie ma jakiegokolwiek wniosku skarżącego o przyznanie zasiłku stałego. Sporządzony przez pracownika socjalnego i podpisany przez skarżącego wywiad środowiskowy z 20 maja 2022 r. – zawiera prośbę "o wypłatę zasiłku stałego" (k. 1 str. 3 akt administracyjnych), co można rozumieć jako wniosek przywrócenie faktyczne wstrzymanych wypłat (najprawdopodobniej z uwagi na przyznanie świadczenia emerytalnego). Sąd dał więc wiarę skarżącemu, że nigdy nie składał kolejnego wniosku o "przyznanie" zasiłku stałego ponieważ taki zasiłek mu przyznano ww. decyzją z 13 lutego 2020 r. Co więcej z pisma skarżącego z 17 czerwca 2022 r. (k. 17 str. 2 akt administracyjnych) w sposób jasny wynika, że skarżący domagał się wypłaty zasiłku stałego za maj 2022 r. właśnie z uwagi na treść ww. decyzji z 24 stycznia 2022 r. W ponownym postępowaniu organy rozstrzygną czy skarżącemu przyznano i wypłacono świadczenie emerytalne i czy ta okoliczność stanowi podstawę do zmiany lub uchylenia obowiązującej nadal decyzji o przyznaniu zasiłku stałego. W takiej sytuacji organ I instancji umorzy postępowanie administracyjne w przedmiocie przyznania zasiłku stałego (ponieważ taki wniosek nigdy nie został złożony) oraz wszcznie i będzie prowadził postępowanie w przedmiocie uchylenia lub zmiany decyzji dotyczącej zasiłku stałego. Jak powiem wskazują sądy administracyjne art. 106 ust. 5 u.p.s., służy eliminacji lub zmianie decyzji ostatecznej i jest normą lex specialis w stosunku do uregulowań zawartych w Kodeksie postępowania administracyjnego. Postępowanie w sprawie uchylenia lub zmiany decyzji na podstawie art. 106 ust. 5 u.p.s. jest postępowaniem w nowej sprawie. Nie jest to kontynuowanie, czy rozpatrywanie na nowo sprawy administracyjnej rozstrzygniętej już ostateczną decyzją, przyznającą określone uprawnienia do świadczeń z pomocy społecznej. Jest to nowa sprawa administracyjna, której zakres wyznacza treść art. 106 ust. 5 ustawy (por. wyroki WSA w Krakowie z 31 marca 2008 r., III SA/Kr 125/08 oraz z 3 kwietnia 2023 r., III SA/Kr 1894/22). Sąd nie rozstrzygał natomiast co do zasadności ewentualnego stosowania art. 99 u.p.s. ponieważ przepis ten dotyczy przede wszystkim ewentualnych potrąceń dokonywanych przez ZUS w decyzjach emerytalno-rentowych. Spory w tym zakresie rozstrzygane są przez sądy powszechne i z akt wynika, że skarżący zaskarżył wydaną w sprawie decyzję ZUS do sądu powszechnego. Interpretacja art. 99 u.p.s. może mieć znaczenie również przy ewentualnym uchylaniu lub zmianie decyzji przyznającej zasiłek stały – ale decyzja ta będzie kontrolowana w odrębnym postępowaniu. Z tych to powodów Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji na podstawie art. 145 §1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 259 z późn. zm.).