III SA/Kr 183/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący NSA Krystyna Kutzner Sędziowie WSA Halina Jakubiec AWSA Kazimierz Bandarzewski spr. Protokolant Urszula Ogrodzińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 października 2006 r. sprawy ze skargi D. Ł.- Firma Usługowo-Handlowa .Płytki Ceramiczne na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia 14 grudnia 2004 r. nr: [...] w przedmiocie kary pieniężnej I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, II. orzeka , że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. W dniu [...] lipca 2004 r. na drodze krajowej nr [...] w miejscowości J. przeprowadzono kontrolę pojazdu marki [...], nr rej. [...]. Ustalono, że samochód ten należy do przedsiębiorcy prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą Firma Usługowo-Handlowa Płytki Ceramiczne Ł. D. Pojazdem tym przewożono towar z magazynu w miejscowości W. do magazynu w miejscowości Z. Kierowca ww. pojazdu oświadczył, że nie jest pracownikiem Firmy Usługowo-Handlowej Płytki Ceramiczne Ł. D. Z treści protokołu kontroli wynika, że kierowca nie okazał licencji na wykonywanie transportu drogowego, ani też nie przedstawił dowodu uiszczenia opłaty drogowej za przejazd po drodze krajowej. Pismem z dnia [...] lipca 2004 r. organ l-instancji wszczął postępowanie z urzędu w sprawie naruszenia przez Firmę Usługowo-Handlowa Płytki Ceramiczne Ł. D., zwanej dalej w skrócie "Przedsiębiorcą", przepisów ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym. W trakcie postępowania administracyjnego Przedsiębiorca wyjaśnił, że posiada samochód ciężarowy marki [...], który jest wykorzystywany wyłącznie do zaopatrywania go w potrzebne do handlu towary. Tym samochodem nie świadczono usług transportowych, a w dniu [...] lipca 2004 r. pracownik Przedsiębiorcy F. K. przewoził płytki ceramiczne od dostawcy - Firmy [...]. Do pisma dołączono zaświadczenie na wykonywanie krajowego przewozu drogowego rzeczy od dnia [...] lipca 2004 r. (akta sprawy administracyjnej, karta nr T) oraz kartę opłaty drogowej na okres jednej doby, wydanej w dniu [...] lipca 2004 r. z okresem ważności od dnia [...] lipca 2004 r. od godz. [...] do dnia [...] lipca 2004 r. do godz. [...] (akta sprawy administracyjnej, karta nr 4). W aktach sprawy znajduje się mowa zlecenie nr [...] zawarta między Przedsiębiorcą jako zleceniodawcą a F. K. jako zleceniobiorcą, której przedmiotem jest powierzenie przewozu towaru (usługa kierowcy) w dniach od [...].07.2004 r. do [...].07.2004 r. do Firmy Usługowo-Handlowej Płytki Ceramiczne D. Ł. za kwotę [...] zł. Z treści tej umowy wynika, że została ona wykonana w dniu 6 lipca 2004 r. (akta sprawy administracyjnej, karta nr 12). Dnia [...] października 2004 r. Naczelnik Urzędu Celnego w N., działając na podstawie art. 4 pkt 3 i 4, art. 5 ust. 1, art. 42 ust. 1, art. 87 ustawy z dnia i września 2001 r. o transporcie drogowym (Dz. U. Nr 125, póz. 1371 ze zm.) nałożył a Przedsiębiorcę karę pieniężną w łącznej wysokości [...] zł za brak posiadania licencji na wykonywanie transportu drogowego oraz brak uiszczenia opłaty drogowej za przejazd drogą krajową. W uzasadnieniu tak podjętej decyzji wskazano, że kierujący w dniu [...] lipca 2004 r. samochodem marki [...] F. K. nie był pracownikiem zatrudnionym u Przedsiębiorcy, ponieważ wykonywał pracę na podstawie umowy zlecenia, a nie stosunku pracy. Zgodnie zaś z art. 2 Kodeksu pracy pracownikiem jest tylko ta osoba, która jest zatrudniona na podstawie umowy o pracę, powołania, wyboru, mianowania lub spółdzielczej umowy o pracę. Ponadto z art. 87 ust. 1a ustawy o transporcie drogowym wynika, że kierujący pojazdem ma obowiązek okazać organom kontroli zaświadczenie potwierdzające jego zatrudnienie. Organ l instancji wskazał, iż w związku z brakiem wykonywania w dniu [...] lipca 2004 r. transportu tak przez samego Przedsiębiorcę jak i jego pracownika, nie można takiego przewozu zakwalifikować jako niezarobkowego przewozu drogowego. W związku z tym w dniu [...] lipca 2004 r. wykonywano transport drogowy, wymagający uprzedniego uzyskania licencji. Decyzję tą doręczono Przedsiębiorcy w dniu [...].10.2004 r., który dnia [...].11.2004 r. wniósł od niej odwołanie do Dyrektora Izby Celnej, wnosząc o zmianę zaskarżonej decyzji ewentualnie o jej uchylenie i przekazanie organowi l-instancji do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu odwołania podniesiono, że w tej sprawie naruszono art. 4 pkt 4 ustawy o transporcie drogowym, ponieważ bezpodstawnie przyjęto, że w dniu [...].07.2004 r. nie wykonywano przewozu na potrzeby własne. Zdaniem odwołującego się Przedsiębiorcy spełnione zostały wszystkie warunki uzasadniające potraktowanie przewozu z dnia [...].07.2004 r. jako niezarobkowego przewozu drogowego-przewozu na potrzeby własne. W tej sprawie miał miejsce przewóz materiałów samochodem firmowym z hurtowni do sklepu, a kierujący pojazdem był pracownikiem zatrudnionym na podstawie umowy zlecenia. Zawarcie takiej umowy było w pełni legalne, a przy tym nieuzasadnionym byłoby odrębne zatrudnianie pracownika na potrzeby jednego przewozu w oparciu o umowę o pracę. Art. 4 pkt 4 ustawy o transporcie drogowym nie zabrania zatrudniania pracowników na podstawie umowy zlecenia. Podniesiono również, iż na potrzeby ustawy o transporcie drogowym nie powinno się interpretować terminu "pracownik" odwołując się jedynie do Kodeksu pracy. W tej sprawie kierowca dokonujący przewozu wykonywał polecone mu czynności załadunku, rozładunku, odbioru dokumentów przewozowych i na zewnątrz był postrzegany jako pracownik. Wykonanie pracy przez kierującego pojazdem marki [...] w dniu [...].07.2004 r. nastąpiło w ramach działalności gospodarczej Przedsiębiorcy. Wskazano również, iż do wykonywania przewozów na potrzeby własne materiałów zakupionych przez Przedsiębiorcę wymagane jest zaświadczenie a nie licencja. Brak posiadania karty opłaty drogowej wynikał jedynie z pośpiechu i roztargnienia, ponieważ kierowca zapomniał zabrać kartę opłaty. Dyrektor Izby Celnej w K. decyzją z dnia [...] grudnia 2004 r. uchylił zaskarżoną decyzję w części sentencji określającej karę pieniężną w wysokości [...] zł i w tym zakresie orzekł o nałożeniu kary pieniężnej w wysokości [...] zł za wykonywanie transportu drogowego bez uiszczenia opłaty za przejazd po drogach krajowych, a w pozostałym zakresie utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu organ odwoławczy podzielił ustalenia stanu faktycznego dokonane przez organ l-instancji. Wyjaśnił, że niezarobkowy przewóz drogowy to przewóz na potrzeby własne, o którym można mówić tylko wtedy, gdy spełnione są łącznie cztery warunki, a w tym pojazd samochodowy używany do przewozu musi być prowadzony przez przedsiębiorcę lub jego pracownika. Na wykonywanie przewozów na potrzeby własne wymagane jest zaświadczenie, podczas gdy na wykonywanie transportu drogowego niezbędnym jest uzyskanie licencji. Przyznano, że transport towarów z hurtowni do sklepu stanowi przewóz na potrzeby własne, jednak z powodu nie wykonywania go przez samego przedsiębiorcę lub jego pracownika, nie może być za taki uznany. Podtrzymano argumentację organu I- instancji, zgodnie z którą osoba wykonująca czynności na podstawie umowy zlecenia nie jest pracownikiem w rozumieniu Kodeksu pracy. Pracownik świadczy usługi osobiście, a zleceniobiorca może powierzyć daną pracę innej osobie. Zleceniobiorca wykonuje dane czynności w imieniu własnym, podczas gdy pracownik w imieniu i na rachunek pracodawcy. W związku z tym w tej sprawie nie miało miejsca wykonywanie przewozu na potrzeby własne, co w konsekwencji prowadzi do obowiązku posiadania przez samego Przedsiębiorcę licencji na wykonywanie działalności gospodarczej w zakresie transportu drogowego Odnosząc się do nałożenia kary za brak uiszczenia opłaty za przejazd po drogach krajowych wyjaśniono, że kartę opłaty dziennej lub tygodniowej kierowca musi posiadać w samochodzie i okazywać na żądanie organów kontroli. Brak posiadania takiej karty opłaty w kontrolowanym pojeździe stanowi przesłankę nałożenia kary niezależnie od tego, czy taka karta została wykupiona. Decyzję tą doręczono Przedsiębiorcy w dniu [...].12.2004 r. i dnia [...].01.2005 r. została na nią wniesiona skarga do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z żądaniem jej uchylenia jako wydanej z rażącym naruszeniem art. 4 pkt 3 i 4 ustawy o transporcie drogowym. W uzasadnieniu skargi podniesiono, że w tej sprawie miało miejsce wykonywanie przewozu na potrzeby własne Przedsiębiorcy. Dokonywano bowiem przewozu samochodem firmowym materiałów z hurtowni do sklepu, a samochód był prowadzony przez pracownika zatrudnionego na podstawie umowy zlecenia. Kierowca jadąc w dniu [...].07.2004 r. samochodem Przedsiębiorcy wykonywał jego polecenia i był postrzegany jako pracownik. Umowa zlecenia została zawarta na wykonywanie pracy tylko w ramach działalności Przedsiębiorcy. Podniesiono, że art. 4 pkt 4 ustawy o transporcie drogowym powinien być interpretowany z zastosowaniem wykładni celowościowej, a nie językowej. Przedsiębiorca może bowiem w ramach wolności gospodarczej swobodnie zatrudniać pracowników, a przy tym przepisy nie zakazują zawierania umów zlecenia na wykonanie pojedynczych lub jednorazowych czynności. Sposób wykonywania zawartej w kierowcą umowy zlecenia, a przede wszystkim podporządkowanie zleceniodawcy wskazują, iż w istocie miało miejsce zawarcie stosunku pracy a nie stosunku cywilnoprawnego. Tym samym ewentualną sankcją powinna być kara pieniężna za brak zaświadczenia na wykonywanie przewozów własnych, a nie kara za brak licencji. Dyrektor Izby Celnej w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, w całości podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarżący Przedsiębiorca w dniu [...] stycznia 2005 r. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na decyzję Dyrektora izby Celnej w K. z dnia [...] grudnia 2004 r. Właściwym do rozpoznania niniejszej skargi jest Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, który w ramach kontroli działalności administracji publicznej, przewidzianej w art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, póz. 1270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie P.p.s.a., uprawniony jest do badania, czy przy wydaniu zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu l instancji nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, nie będąc przy tym związanym granicami skargi (art. 134 P.p.s.a.). W przedmiotowej sprawie organy administracji naruszyły przepisy pstępowania w stopniu istotnym, uzasadniającym uchylenie obu decyzji. Nałożenie kary pieniężnej za wykonywanie transportu drogowego może nastąpić tylko wówczas, gdy ponad wszelką wątpliwość zostanie ustalone, że dana ;osoba będąca przedsiębiorcą wykonuje ten rodzaj działalności gospodarczej jaką są długi transportu drogowego o charakterze zarobkowym. Zarówno organ l-instancji, jak i organ ll-instancji nie ustaliły szeregu istotnych kwestii, pozwalających na prawidłowe wydanie zaskarżonej decyzji W tej sprawie organy administracji nie ustaliły statusu osoby kierującej w dniu [...].07.2004r..pojazdem samochodowym marki IVECO w miejscowości J. Ma to podstawowe znaczenie w tej sprawie. Jeżeli bowiem uznać za organami administracji, że kierowca pojazdu marki [...] w dniu [...].07.2004 r. nie był pracownikiem Firmy Usługowo-Handlowej Płytki Ceramiczne Ł. D., to konsekwentnie należałoby przyjąć, iż był on osobą znajdującą się poza strukturą tego przedsiębiorstwa, a więc podmiotem odrębnym od samej Firmy Usługowo-Handlowej. Jeżeli tak, to wątpliwym było nakładanie kary pieniężnej na rzecz skarżącej Firmy Usługowo-Handlowej Płytki Ceramiczne Ł. D., skoro to nie ona wykonywała transport drogowy. Tym samym należy uznać, że w zaskarżonej decyzji jak i poprzedzającej ją decyzji organu l-instancji nie było podstaw do nakładania kary pieniężnej za brak licencji na wykonywanie transportu drogowego przez skarżącego Przedsiębiorcę. Z treści zaskarżonej decyzji wprost wynika, że obowiązek uzyskania licencji na wykonywanie transportu drogowego obciąża właśnie Firmę Usługowo-Handlową Płytki Ceramiczne Ł. D., a taki wniosek tylko wówczas byłby zasadny, gdyby osoba kierująca w dniu [...].07.2004 r. samochodem marki [...] wykonywała te czynności w imieniu i na rachunek ww. Przedsiębiorcy, czyli była pracownikiem. Tym samym należy wskazać, iż nie znajduje żadnej podstawy prawnej jednoczesne przyjęcie, że osoba kierująca pojazdem należącym do Przedsiębiorcy nie jest jego pracownikiem, a zarazem traktowanie tego Przedsiębiorcy tak, jakby samochodem tym kierował jego pracownik. Nie można nakładać obowiązku posiadania licencji na podmiot, który nie wykonywał transportu drogowego. Organy administracji badając status kierującego pojazdem w dniu kontroli uznały za wiarygodne jego wyjaśnienia, wskazujące na to, że nie jest on pracownikiem ww. Przedsiębiorcy, a także uznały, iż o cywilnoprawnym statusie tej osoby przemawia umowa zlecenia nr 1/07/2004 r. zawarta między Przedsiębiorcą jako zleceniodawcą a kierowcą F. K. jako zleceniobiorcą, której przedmiotem było powierzenie przewozu towaru (usługa kierowcy) w dniach od [...].07.2004 r. do [...].07.2004 r. do Firmy Handlowej D. Ł. za kwotę [...] zł. Z treści tej umowy wynika jednak, że została ona wykonana już w dniu [...]lipca 2004 r. (akta sprawy administracyjnej, karta nr 12). Taka treść ww. umowy zlecenia nie pozwala na uznanie, iż także w dniu [...].07.2004 r. wykonywano przewóz towarów na jej podstawie. W tym zakresie organy administracji powinny wyjaśnić, co oznaczało wykonanie tej umowy już w dniu [...].07.2004 r. i w związku z tym jaki był status kierowcy F. K. w dniu [...].07.2004 r. Ponadto uznanie, iż twierdzenie osoby kierującej pojazdem o braku posiadania statusu pracownika również może budzić wątpliwości. Zgodnie bowiem z treścią protokołu kontroli z dnia [...]. 07.2004 r. samochód, którym dokonywano przewozu stanowił własność Firmy Handlowo-Usługowej Płytki Ceramiczne, a tym samym kierowca wykonywał czynności w oparciu o pojazd ww. Przedsiębiorcy, a nie własny. Kierowca nie mógłby uzyskać licencji na wykonywanie transportu drogowego, jeżeli nie dysponował tytułem prawnym do środka transportu - pojazdu samochodowego (art. 5 ust. 3 pkt 5 ustawy i transporcie drogowym). Tytuł prawny do ww. pojazdu posiadał Przedsiębiorca. Ponadto, co nie budzi wątpliwości w tej sprawie, przewóz dokonywany był na potrzeby własne ww. Przedsiębiorcy. Tym samym budzi poważne wątpliwości ustalenie, iż w tej sprawie przewóz rzeczy nie dokonywał pracownik tego przedsiębiorcy, tylko osoba pozostająca poza jego strukturą. Powoływanie się przez organy administracji na treść art. 2 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (tekst jednolity z 1998 r. Dz. U. Nr 21, poz. 94 ze zm.), zgodnie z którym pracownikiem jest osoba zatrudniona na podstawie umowy o pracę, powołania, wyboru, mianowania lub spółdzielczej umowy o pracę nie przesądza, że w tej sprawie osoba kierująca ww. pojazdem w dniu [...] .07.2004 r. takim pracownikiem nie była. Stosowanie bowiem do treści art. 22 § 1 Kodeksu pracy, przez nawiązanie stosunku pracy pracownik zobowiązuje się do wykonywania pracy określonego rodzaju na rzecz pracodawcy i pod jego kierownictwem oraz w miejscu i czasie wyznaczonym przez pracodawcę, a pracodawca - do zatrudniania pracownika za wynagrodzeniem. Zatrudnienie w warunkach określonych w § 1 powołanego przepisu jest zatrudnieniem na podstawie stosunku pracy, bez względu na nazwę zawartej przez strony umowy. Odnosząc przywołaną treść art. 22 § 1 Kodeksu pracy do niniejszej sprawy należy wskazać, że zawarcie umowy zlecenia między Przedsiębiorcą a kierowcą samochodu nie pozwala na jednoznaczne przyjęcie jedynie cywilnoprawnego charakteru tak zawartego stosunku prawnego. Nie ulega bowiem wątpliwości, że usługi kierowcy były w tej sprawie wykonywane na rzecz Przedsiębiorcy, w miejscu i czasie wyznaczonym przez Przedsiębiorcę. Sam skarżący Przedsiębiorca kilkakrotnie podnosił, że kierowca F. K. podlegał jego kierownictwu, miał obowiązek wykonywać czynności zgodnie z poleceniami. Mając to wszystko na uwadze należałoby wyjaśnić, czy w istocie stosunek prawny istniejący w dniu [...] lipca 2004 r. między Przedsiębiorcą a F. K. miał lub nie miał charakteru stosunku pracy, uwzględniając wszystkie istotne w tym zakresie okoliczności a nie jedynie nazwę umowy zlecenie nr [...]. W istotnym zakresie określenie statusu prawnego F. K. kierującego w dniu [...].07.2004 r. samochodem marki [...] będzie oddziaływało na ustalenie, czy w tej sprawie wymagana była licencja, czy też zaświadczenie na wykonywanie przewozów własnych. W tej sprawie organy administracji naruszyły podstawowe zasady postępowania wyjaśniającego, w tym zasadę zobowiązującą do ustalenia prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.) oraz normy proceduralne zawarte w art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a., art. 107 § 1 i 3 k.p.a. Zgodnie z treścią art. 7 k.p.a - w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Powołany przepis formułuje naczelną zasadę postępowania jaką jest zasada prawdy obiektywnej, której realizacja ma ścisły związek z zasadą praworządności i wywiera zasadniczy wpływ na ukształtowanie całego postępowania administracyjnego - w tym na rozłożenie ciężaru dowodu, obligując organ administracji publicznej do wyczerpującego badania okoliczności faktycznych związanych z daną sprawą. Z zasady tej wynika między innymi rozwijany w art. 77 § 1 k.p.a. obowiązek organu administracji publicznej do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego. Konsekwencją obowiązywania zasady praworządności i prawdy obiektywnej jest także regulacja zawarta w art. 107 § 1 k.p.a., ustanawiającym obok innych wymogów decyzji, obowiązek organu zawarcia w niej uzasadnienia faktycznego. które w myśl § 3 tego artykułu powinno w szczególności obejmować wskazanie iktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, co oznacza także obowiązek odniesienie się do nieuwzględnionych wniosków dowodowych składanych przez stronę. W tej sprawie poza nie ustaleniem statusu kierowcy przedmiotowego samochodu w dniu [...].07.2004 r., organy administracji nie wyjaśniły powodów, dla których odmówiono wiarygodności podawanych przez Przedsiębiorcę informacji o pracowniczym stosunku wykonywanej pracy przez ww. kierowcę. Zgodnie z art. 141 § 4 P.p.s.a. właściwy w tej sprawie Naczelnik Urzędu Celnego ponownie prowadząc postępowanie powinien ustalić stan faktyczny, w szczególności precyzyjnie określić, czy kierujący w dniu [...].07.2004 r. było pracownikiem Przedsiębiorcy, czy też nie był. Stosownie do tych ustaleń, należy tą sprawę załatwić poprzez wydanie decyzji administracyjnej. W każdym przypadku należy prawidłowo ustalić krąg stron postępowania. Wstrzymanie wykonania decyzji oparto o art. 152 P.p.s.a. zgodnie z którym w razie uwzględnienia skargi sąd określa czy i w jakim zakresie zaskarżony akt nie może być wykonany. W związku z tym, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt a i c P.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku, ponieważ stwierdzono przepisów postępowania administracyjnego (art. 10 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a., art. 107 § 3 k.p.a.), które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy oraz stwierdzono naruszenie przepisów prawa materialnego mające wpływ na wynik sprawy (art. 4 pkt 4 lit. a ustawy o transporcie drogowym), polegające na braku udowodnienia wykonywania w tej sprawie transportu przez osobę nie będącą pracownikiem. Mając powyższe na względzie, orzeczono jak w sentencji wyroku.