III SA/Kr 183/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Zawadzka (spr.) Sędziowie WSA Hanna Knysiak-Sudyka ASR WSA Marta Kisielowska po rozpoznaniu w dniu 4 lipca 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi A. U. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 16 grudnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego skargę oddala. Decyzją z dnia 16 grudnia 2021 r., nr SKO.NP/4115/500/2021 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Gminy C. z dnia 21 października 2021 r., znak: GOPS.5211-18/2/21 w przedmiocie odmowy przyznania A. U. (dalej: skarżąca) prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad ojcem J. O. Zaskarżona decyzja została wydana w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych. Decyzją z dnia 21 października 2021 r. organ l instancji po rozpoznaniu wniosku skarżącej z 8 lipca 2021 r. odmówił jej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w związku z koniecznością sprawowania opieki nad ojcem (ur. W 1944 r.), legitymującym się orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności z 28 maja 2020 r. o znacznym stopniu niepełnosprawności na stałe ze stwierdzeniem, że nie da się ustalić od kiedy niepełnosprawność istnieje, natomiast ustalony znaczny stopień datuje się od 22 lutego 2019 r. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ pomocowy wskazał, że co prawda ojciec skarżącej posiada znaczny stopień niepełnosprawności, jednak, nie zostały spełnione przesłanki z w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych wobec czego nie ma podstaw do przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Nadto organ wskazał, że skarżąca nadal nie zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego, ponieważ nadal podlega ubezpieczeniu w KRUS oraz wnioskuje o dopłaty bezpośrednie. W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca domagała się uchylenia zaskarżonej decyzji, zarzucając jej: 1. naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wynik sprawy poprzez: a) błędne zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1b pkt 1 i 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych bez uwzględnienia okoliczności, iż na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 7 oraz art. 190 ust. 1 Konstytucji RP. 2. naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 7 w zw. z art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego, poprzez nie wyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, przyjęcie, że sam fakt zwrócenia się z przedmiotowym wnioskiem przez opiekuna dorosłej osoby wymagającej opieki, skutkuje brakiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia organy rozstrzygające w sprawie z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu Strony. Zaskarżoną decyzją SKO w Tarnowie utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W motywach rozstrzygnięcia organ odwoławczy powołał treść art. 17 ust. 1, ust. 1b i ust. 5 oraz art. 24 ust. 2, ust. 2a i ust. 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz wskazał, że ojciec skarżącej ma problemy neurologiczne - jest po przebytym udarze prawej półkuli mózgu. W orzeczeniu o stopniu niepełnosprawności z dnia 28 maja 2020 r. widnieje symbol niepełnosprawności 10-N - choroby neurologiczne, w tym naczyniopochodny udar mózgu, guzy centralnego układu nerwowego, pourazowa cerebrastenia i encefalopatia, choroby zapalne ośrodkowego i obwodowego układu nerwowego, choroby rdzenia kręgowego i inne. Skarżąca jest właścicielem gospodarstwa rolnego lecz zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego z dniem 26 czerwca 2021 r. Dodatkowo pismem z dnia 18 października 2021 r. poinformowała organ I instancji, iż gospodarstwo rolne zostało przekazane na podstawie ustnej umowy dzierżawy inne osobie. Z zaświadczenia wydanego przez KRUS z dnia 4 października 2021 r. wynika, że skarżąca podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników od 8 sierpnia 2003 r. do nadal z mocy ustawy w zakresie emerytalno-rentowym oraz wypadkowym, chorobowym i macierzyńskim jako rolnik. Nadto pismem z dnia 6 października 2021 r. Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa poinformował GOPS w C, że skarżąca wnioski o przyznanie płatności bezpośrednich składa nieprzerwanie od roku 2004 i uzyskuje z tego tytułu należne płatności, a wniosek o przyznanie płatności, który został złożony przez skarżącą w dniu 25 maja 2021 r. jest po kontroli administracyjnej i został skierowany do naliczenia płatności. Kolegium podkreśliło, że za producenta rolnego uważa się osobę fizyczną, (..), będącą posiadaczem gospodarstwa rolnego w rozumieniu przepisów o podatku rolnym. Za gospodarstwo rolne w rozumieniu art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym, o którym mowa w art. 3 pkt 6 ustawy o świadczeniach rodzinnych, uważa się obszar gruntów, o których mowa w art. 1, o łącznej powierzchni przekraczającej 1 ha lub 1 ha przeliczeniowy, stanowiący własność lub znajdujących się w posiadaniu osoby fizycznej (..). Stosownie zaś do art. 2 pkt 14 ustawy z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego użyte w ustawie określenia rolnik oznaczają - rolnika w rozumieniu art. 4 ust. 1 lit. a rozporządzenia nr 1307/2013, którego gospodarstwo rolne jest położone na terytorium RP, czyli mówiąc inaczej "rolnik" oznacza osobę fizyczną lub prawną bądź grupę osób fizycznych lub prawnych, bez względu na status prawny takiej grupy i jej członków w świetle prawa krajowego, której gospodarstwo rolne jest położone na obszarze objętym zakresem terytorialnym Traktatów, określonym w art. 52 TUE w związku z art. 349 i 355 TFUE oraz która prowadzi działalność rolniczą. Działalność rolnicza (art. 4 ust. 1 lit. c rozporządzenia nr 1307/2013) oznacza: produkcję, hodowlę lub uprawę produktów rolnych, w tym zbiory, dojenie, hodowlę zwierząt oraz utrzymywanie zwierząt do celów gospodarskich - utrzymywanie użytków rolnych w stanie, dzięki któremu nadają się one do wypasu lub uprawy bez konieczności podejmowania działań przygotowawczych wykraczających poza zwykłe metody rolnicze, zwykły sprzęt rolniczy, w oparciu o kryteria określone przez państwa członkowskie na podstawie ram ustanowionych przez Komisję lub prowadzenie działań minimalnych, określanych przez państwa członkowskie, na użytkach rolnych utrzymujących się naturalnie w stanie nadającym się do wypasu Kolegium podkreśliło, że z treści powołanych przepisów wynika, że płatności przysługują osobom, które rzeczywiście wykonują pracę w gospodarstwie rolnym. Samo posiadanie gospodarstwa rolnego nie jest wystarczającym i samoistnym warunkiem otrzymania płatności. Na rolniku spoczywa bowiem obowiązek przestrzegania praktyk rolniczych korzystnych dla klimatu i środowiska (art. 9 ustawy z 5 lutego 2015 r.), które wchodzą w zakres prowadzenia gospodarstwa rolnego i czerpania z tego tytułu korzyści w postaci otrzymywanych dopłat unijnych -por. np. wyrok WSA w Łodzi z dnia 10 lutego 2021 r. sygn. akt II SA/Łd 727/20, CBOSA. W konsekwencji organ odwoławczy stwierdził, że pomimo dokonania przez organ I instancji błędnej wykładni art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, kwestionowana decyzja odpowiada prawu ponieważ nie można uznać aby skarżąca zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego, od 2004 r. jest zarejestrowana jako producent rolny i nadal pobiera dopłaty w ramach wsparcia bezpośredniego. Kolegium nie kwestionowało, że ojciec skarżącej wymaga opieki oraz że skarżąca się nim opiekuje, jednak nie spełnia przesłanki z art. 17b ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, ponieważ nie zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego. Na poparcie swoich twierdzeń powołało uchwalę 7 sędziów NSA z 11 grudnia 2012 r. sygn. akt I OPS 5/12 (CBOSA) w myśl której, rolnik przy właściwej organizacji pracy może prowadzić gospodarstwo rolne - zarządzać nim i jednocześnie sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną. Jest bowiem organizatorem własnej pracy. Ma możliwość jej zaplanowania, dostosowania rozkładu zajęć do potrzeb rodziny, w tym swobodnego wyznaczenia czasu niezbędnego na czynności opiekuńcze nad osobą niepełnosprawną. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżąca domagała się uchylenia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, zarzucając jej: 1. naruszenie prawa materialnego mający istotny wpływ na wynik sprawy poprzez: a) dokonanie błędniej wykładni art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ, że brak jest związku pomiędzy brakiem wykonywania pracy zarobkowej przez skarżącą, a sprawowaniem przez nią opieki podczas gdy w przedmiotowej sprawie taki związek przyczynowo - skutkowy istnieje i przesądzające znaczenie ma powstrzymywanie się od pracy zarobkowej bez względu na to, czy oznacza ono rezygnację z trwającego stosunku prawnego, czy też niepodejmowanie pracy (pracy w gospodarstwie), co doprowadziło do niekorzystnego dla skarżącej rozstrzygnięcia. b) niezastosowanie normy przepisu art. 17b ust. 1 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, poprzez nieoparte na zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym twierdzenie organu, iż skarżąca nie zaprzestała pracy w gospodarstwie rolnym i w konsekwencji wydanie decyzji odmawiającej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego pomimo spełnienia przez skarżącą przesłanki opisanej w/w przepisem; 2. naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 17b ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych w zw. z art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 par. 1, art. 7 i art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego, poprzez niepoparte zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym zaprzeczenie złożonemu przez skarżącą oświadczeniu (zgodnemu z art. 17b ust 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych) i nie wyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, tj. okoliczności niemożności podjęcia pracy i niewykonywania pracy w gospodarstwie przez skarżącą w związku z koniecznością opieki and niepełnosprawnym w stopniu znacznym ojcem, skutkuje odmową skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie w całości podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko i wiosło o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje. Skarga w niniejszej sprawie nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżona decyzja została wydana bez naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Rozstrzygając w sprawie organy nie naruszyły także przepisów prawa materialnego. Instytucję świadczenia pielęgnacyjnego reguluje art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020 r., poz. 111 ze zm.) – dalej ustawa, w którym szczegółowo określono przesłanki, od spełnienia których uzależnione jest pozytywne rozpatrzenie wniosku opiekuna osoby niepełnosprawnej o przyznanie świadczenia mającego choć w niewielkim stopniu rekompensować brak możliwości świadczenia pracy w związku z opieką, jaką sprawuje nad osobą niepełnosprawną. Wskazane przez ustawę przesłanki muszą być spełnione kumulatywnie. Wskazany przepis jednocześnie bezpośrednio wskazuje przesłanki negatywne przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce lub ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom na których zgodnie z przepisami ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Z kolei w myśl art. 17 ust 1b ustawy, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Zdaniem Sądu za prawidłowe uznać należy stanowisko Kolegium, zgodnie z którym, w obecnej sytuacji prawnej nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie tej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy, której niekonstytucyjność stwierdził Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13. W wyroku tym wskazano bowiem, że art. 17 ust. 1b ustawy w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Tym samym w stosunku do opiekunów tych dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała później niż w okresach wskazanych w ust. 1b pkt 1 i 2 ustawy, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. W odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego trzeba dokonywać zatem z pominięciem tego kryterium. Wobec powyższego, Kolegium prawidłowo uznało, że moment powstania niepełnosprawności nie może być podstawą odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, wobec czego brak było podstaw do odmowy przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego tylko z tego powodu, że nie został spełniony warunek z art. 17 ust. 1b ustawy. Przedmiotem sporu w przedmiotowej sprawie była ocena czy w świetle zgromadzonych dowodów prawidłowe i zgodne z prawem było przyjęcie przez organy, że skarżąca nadal prowadzi gospodarstwo rolne. Była to bowiem kluczowa okoliczność dla przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego. W ocenie Sądu organy prawidłowo więc oceniły, że skarżąca w rzeczywistości nadal prowadzi gospodarstwo rolne, ponieważ od 8 sierpnia 2003 r., do dnia dzisiejszego podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników, a od 2004 r. jako aktywny producent rolny, składała wnioski o dopłaty bezpośrednie. Ostatni wniosek złożyła w 25 maja 2021 r., a z jej oświadczenia złożonego w dniu 8 lipca 2021 r., wynika, że zrezygnowała z pracy w gospodarstwie rolnym od dnia 26 czerwca 2021 r. Nie jest to jednak jedyne oświadczenie skarżącej, ponieważ w trakcie wywiadu przeprowadzanego przez pracownika socjalnego w dniu 30 lipca 2021 r. skarżąca oświadczyła, że nie pracuje zawodowo i od 5 lat zaprzestała pracy w gospodarstwie rolnym (k.4 akt adm.). Zatem z powyższego oświadczenia wynika, że skarżąca nie pracuje na gospodarstwie rolnym co najmniej od 2017 r., a zatem zaprzestała pracy w gospodarstwie jeszcze wówczas, kiedy ojciec nie był niepełnosprawny w stopniu znacznym. Orzeczenie o niepełnosprawności ojca zostało wydane w dniu 28 maja 2020 r., przy czym ustalony, znaczny stopień niepełnosprawności ojca skarżącej istnieje od lutego 2019 r.. Pomimo tego skarżąca przez cały czas była ubezpieczona w KRUS jako rolnik oraz do 2021 r. składała wnioski i pobierała dopłaty bezpośrednie. W ocenie Sądu organy prawidłowo więc oceniły, że skarżąca w rzeczywistości nadal prowadzi gospodarstwo rolne - skoro nadal są składa wnioski o dopłaty, co zgodnie z przepisami oznacza , że jest rolnikiem prowadzącym działalność rolniczą (art. 3 pkt 3 lit. b ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności - Dz. U. z 2022 r. poz. 203). W konsekwencji organy prawidłowo przyjęły, że w sprawie nie zostały spełnione przesłanki do przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego, ponieważ skarżąca nie zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego. Prawidłowe jest zatem stanowisko organu odwoławczego, że okoliczności stanu faktycznego sprawy uzasadniały odmowę przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego, w związku z opieką nad ojcem. Zarzuty skargi w tym względzie są nieuzasadnione. Podkreślić należy, że podobnie jak organy, również Sąd nie kwestionował złego stanu zdrowia ojca skarżącej i konieczności opiekowania się ojcem przez córkę, jednak sama konieczność sprawowania opieki nie stanowi w świetle art. 17 ust. 1 ustawy, samodzielnej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Reasumując, zdaniem Sądu, zaskarżone rozstrzygnięcie zostało oparte na prawidłowej analizie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, który pozwolił na wyczerpujące ustalenie istotnych okoliczności sprawy. Poczynione ustalenia znalazły odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Zaskarżona decyzja zawiera wyczerpujące uzasadnienie faktyczne i prawne podjętego przez organ rozstrzygnięcia, które w ocenie Sądu w całości odpowiada prawu. Mając na uwadze powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę oddalił jako bezzasadną.