III SA/Kr 1845/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Zawadzka Sędziowie WSA Renata Czeluśniak (spr.) WSA Ewa Michna po rozpoznaniu w dniu 5 maja 2023 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 20 października 2022 r. nr SKO.ŚR/4111/861/2022 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. Wójta Gminy L. decyzją z dnia 31 maja 2022 r. nr [...] odmówił przyznania skarżącej A. P. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad mężem J. P. posiadającym orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności wydane czasowo do dnia 28 lutego 2023 r. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że skarżącej nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, bowiem jak wynika z treści dołączonego do akt sprawy orzeczenia o niepełnosprawności, niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała po ukończeniu 18 roku życia i po ukończeniu 25 roku życia. W odwołaniu skarżąca przedstawiła swoją sytuację rodzinną i życiową. Wskazała, że pobierała zasiłek dla opiekuna do kwietnia 2022 r. Ponadto wyjaśniła, że od czasu wypadku męża w listopadzie 2018 r. zrezygnowała z podjęcia zatrudnienia, z kolei do czasu jego wypadku nie podejmowała zatrudnienia, ponieważ opiekowała się swoimi małymi dziećmi (jak wskazała w listopadzie 2018 r. dzieci były w wieku: 7 miesięcy, 6 lat i 11 lat), w związku z czym nie posiada świadectw pracy. W związku z tym skarżąca wniosła o uchylenie decyzji i przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego zgodnie z wnioskiem. SKO w Krakowie decyzją z dnia 20 października 2022r. nr SKO.ŚR/4111/861/2022 utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że skarżąca (ur. [...] 1984 r.) zwróciła się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad mężem (ur. [...] 1978 r.), posiadającym orzeczenie o stopniu niepełnosprawności wydane dnia 20 lutego 2019 r. przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w W. W orzeczeniu wskazano, że ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 4 lutego 2019 r., natomiast niepełnosprawność istnieje od 41 roku życia. Orzeczenie wydane zostało czasowo, do dnia 28 lutego 2023 r. Z materiału dowodowego wynika również, że skarżąca sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym mężem, który wymaga pomocy w czynnościach dnia codziennego. W złożonym oświadczeniu z dnia 4 maja 2022 r. oraz w treści odwołania skarżąca wyjaśniła, że do czasu wypadku męża w listopadzie 2018 r. zajmowała się wychowywaniem dzieci i nie podejmowała żadnego zatrudnienia, w związku z czym nie posiada świadectw pracy. SKO podkreśliło następnie, że uwzględnia wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13, wyjaśniło jednak, że w rozpatrywanej sprawie nie można przyjąć związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia przez skarżącą, czy tak samo niepodejmowaniem zatrudnienia, a koniecznością sprawowania opieki nad mężem. Jak bowiem jednoznacznie wynika z oświadczenia skarżącej, jak również z odwołania, skarżąca nigdzie nie pracowała i nigdy nie podejmowała żadnego zatrudnienia ani też innej pracy zarobkowej. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżąca podkreśliła, że głównym powodem niepodejmowania zatrudnienia przed wypadkiem jej męża była konieczność sprawowania opieki nad wspólnymi małoletnimi dziećmi, które miały tendencje do chorowania. |Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: | |Podstawowa zasada polskiego sądownictwa administracyjnego została określona w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju | |sądów administracyjnych (Dz.U. z 2022 r., poz. 2492), zgodnie z którym sądy administracyjne sprawują m.in. wymiar sprawiedliwości przez| |kontrolę legalności działalności administracji publicznej. Zasada, że sądy administracyjne dokonują kontroli działalności administracji| |publicznej i stosują środki określone w ustawie, została też wyrażona w art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo | |o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 259) dalej - p.p.s.a. | |Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz | |powołaną podstawą prawną. Niezwiązanie zarzutami i wnioskami skargi oznacza, że sąd bada w pełnym zakresie zgodność z prawem | |zaskarżonego aktu, czynności, czy bezczynności organu administracji publicznej. | |Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla ten akt w całości albo w części, | |jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia | |postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W | |przypadku nieuwzględnienia skargi sąd ją oddala - art. 151 p.p.s.a. | |Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji w granicach kompetencji przysługujących sądowi administracyjnemu, na podstawie ww. | |ustaw, Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie. | |Przedmiotem kontroli Sądu była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy L. | |odmawiającą przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej | |w celu sprawowania opieki nad niepełnoprawnym mężem. | |Materialnoprawną podstawą wydania ww. decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z| |2022 r., poz. 615). | |Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: | |1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 | |czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 | |lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - | |jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się | |orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub| |długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności | |stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. W myśl art. 17 ust. 1b ustawy, | |świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18.| |roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. | |W pierwszej kolejności wyjaśnić należy, że wyrokiem z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 Trybunał Konstytucyjny uznał ww. | |art. 17 ust. 1b ustawy za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego | |osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. | |Skutki tego wyroku mają znaczenie w okolicznościach niniejszej sprawy. Mimo bowiem, że wyrok Trybunału nie doprowadził do | |wyeliminowania przez ustawodawcę niekonstytucyjnej normy z porządku prawnego, to jego treść wiąże wszystkich – w myśl art. 190 ust. 1 | |Konstytucji RP - stanowi zatem dla organów administracji oraz sądów administracyjnych istotną wskazówkę̨ interpretacyjną. Co więcej, | |przepis uznany przez sąd konstytucyjny za niezgodny z Konstytucją nie może nadal stanowić podstawy rozstrzygnięć́. Skoro zatem Trybunał | |Konstytucyjny kategorycznie przyjął, że art. 17 ust. 1b ustawy narusza prawa opiekunów osób, których niepełnosprawność́ powstała | |odpowiednio po ukończeniu 18 oraz 25 roku życia, to nie sposób uznać, iż orzeczenie to nie ma żadnego wpływu na sytuację prawną | |skarżącej. Wręcz przeciwnie - data ustalenia niepełnosprawności męża skarżącej nie mogła być bowiem negatywną przesłanką do przyznania | |wnioskowanego świadczenia. Organ I instancji rozstrzygając w zakresie przedmiotowego wniosku miał obowiązek procedować́ zatem w oparciu | |o przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych z wyłączeniem niekonstytucyjnej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy, tak jak uczyniło | |to SKO w zaskarżonej decyzji. | |Błędne natomiast było stanowisko Kolegium stwierdzające, że dotychczasowy brak zatrudnienia wnioskodawcy przed złożeniem wniosku | |wyklucza w ogóle, bez stosownego wyjaśnienia wszystkich okoliczności związanych z zatrudnieniem, przyznanie wnioskowanego świadczenia.| |Ponadto, w przedmiotowej sprawie nie wszystkie istotne okoliczności niezbędne dla rozstrzygnięcia złożonego wniosku zostały wyjaśnione.| |Dotyczy to przede wszystkim braku ustalenia zakresu i rodzaju opieki koniecznej dla zaspokojenia potrzeb niepełnosprawnego w kontekście| |konieczności całkowitej rezygnacji z zatrudnienia, czy też niemożliwości jego podjęcia. | |Niewątpliwie w nin. sprawie nie można stwierdzić aby skarżąca zrezygnowała z zatrudnienia, skoro nigdy nie pracowała. Fakt, że skarżąca| |nigdy nie była zatrudniona nie oznacza jednak, że nie mogłaby obecnie podjąć zatrudnienia ze względu na zaprzestanie pracy przez męża | |(i utraty przez to ich dotychczasowych dochodów), gdyby nie stan jego zdrowia, który wymaga opieki wykluczającej możliwość podjęcia | |przez nią zatrudnienia. Z jednej strony należy bowiem pamiętać, że art. 17 ust. 1 ustawy nie zakreśla żadnych ram czasowych, co do | |wykazania rezygnacji z zatrudnienia, czy też jego niepodejmowania, z powodu konieczności sprawowania opieki. Jest to świadczenie | |przyznawane na wniosek i to od wnioskodawcy zależy, czy i w jakim czasie – po wystąpieniu przesłanek do przyznania świadczenia – | |wystąpi on o to świadczenie (por. również wyrok NSA z 18 sierpnia 2022 r., I OSK 1939/21 i powołane tam orzecznictwo). Z drugiej | |strony, jak trafnie wskazało Kolegium, przesłankę niepodejmowania zatrudnienia ze względu na sprawowanie opieki należy ustalać poprzez | |poszukiwanie i określenie związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia, a sprawowaniem opieki. Dlatego, | |zdaniem Sadu, dotychczasowy brak zatrudnienia nie wyklucza co do zasady możliwości jego podjęcia, jeżeli tylko wnioskodawczyni wykaże | |(a nie tylko stwierdzi), że gdyby nie konieczność sprawowania opieki, mogłaby podjąć zatrudnienie. W przedmiotowej sprawie skarżąca w | |żaden sposób nie wykazała, że mogła by takie zatrudnienie podjąć gdyby nie opieka nad mężem. Nie wskazała, jakie ma możliwości | |zatrudnienia, czy też, czy dotychczasowe przyczyny niepodejmowania zatrudnienia ustały, tj. w przypadku skarżącej - czy stan zdrowia | |dzieci na tyle się poprawił, że aktualnie, gdyby nie choroba męża mogłaby podjąć pracę. Zauważyć bowiem należy, że w toku postępowania | |skarżąca podkreślała, że do czasu wypadku męża nie podejmowała zatrudnienia, ponieważ opiekowała się dziećmi w listopadzie 2018 r. | |dzieci były w wieku: 7 miesięcy, 6 lat i 11 lat). Skoro bowiem skarżąca twierdzi, że miała by możliwość podjęcia zatrudnienia ale ze | |względu na konieczność opieki nad mężem nie jest to możliwe, to oznacza to (najprawdopodobniej), że dzieci już nie chorują jak | |dotychczas, a w godzinach ewentualnej pracy skarżącej znajdują się pod opieką (szkoła, przedszkole). | |Bez wyjaśnienia powyższej kwestii nie można przyjąć, że nie ma podstaw do przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia | |pielęgnacyjnego z uwagi na brak związku przyczynowo skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia, a koniecznością sprawowania | |opieki nad niepełnosprawnym mężem. | |W związku z tym, w okolicznościach nin. sprawy, przedwczesne jest stwierdzenie, że brak jest związku pomiędzy niepodejmowaniem przez | |skarżącą zatrudnienia (ponieważ dotychczas nie podejmowała żadnego zatrudnienia), a sprawowaną nad mężem opieką. | |Jeszcze raz przypomnieć też należy, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest formą finansowej pomocy rodzinie, czy też wynagrodzeniem za | |opiekę, lecz jest formą rekompensaty za utracony zarobek w związku z koniecznością rezygnacji z zatrudnienia czy też niemożliwości | |jego podjęcia. Niemożliwość ta musi natomiast wynikać tylko i wyłącznie z konieczność opieki nad niepełnosprawnym a nie z powodu innej | |przyczyny. | |Drugą, istotną okolicznością, która nie została wyjaśniona jest, czy stan zdrowia męża wymaga sprawowania osobistej, stałej i | |całodobowej opieki nad mężem. To, że mąż wymaga pomocy nie ulega wątpliwości, potwierdza to posiadane przez niego orzeczenie o znacznym| |stopniu niepełnosprawności. Ustawodawca nie uzależnił jednak uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego od posiadania takiego orzeczenia, | |ale od ustalenia (przede wszystkim w drodze wywiadu), czy opieka jest na tyle absorbująca, że uniemożliwia wykonywanie jakiejkolwiek | |pracy, choćby w niepełnym wymiarze czasu. Innymi słowy, czy zakres i rodzaj tej opieki, ze względu na stan chorego, wyklucza podjęcie | |jakiegokolwiek zatrudnienia. W tym celu z kolei należy ustalić, jakie czynności opiekuńcze wykonuje skarżąca związane z opieką nad jej | |niepełnosprawnym mężem. | |Z przeprowadzonego wywiadu wynika, że mąż skarżącej po przebytym udarze mózgu jest częściowo sparaliżowany ("niedowład połowiczny | |lewostronny") i wymaga pomocy w najprostszych czynnościach "od porannej toalety, ubrania, posiłków, leków, po sprawy związane z | |leczeniem, rehabilitacją oraz innymi sprawami urzędowymi". W zakresie potrzeb zgłoszono zaopatrzenie w wyroby medyczne zgłoszono m.in.| |wózek inwalidzki, balkonik, kule ortopedyczne, rowerek rehabilitacyjny, co świadczy, że mąż skarżącej porusza się przy ich pomocy. | |Odnotowano również, że mąż skarżącej pali papierosy (k.10 a.a ), co świadczy o jego pewnej samodzielności. Skoro potrafi zapalić | |papierosy (paczkę dziennie) to znaczy że może też samodzielnie zażyć leki, zjeść posiłki i in. | |W związku z powyższym nie zostało wyjaśnione ze względu na jakie czynności związane z osobą niepełnosprawną skarżąca nie może podjąć | |zatrudnienia. Pamiętać bowiem należy, że zakupy, pranie, prasowanie, sprzątanie czy przygotowanie posiłków, czyli czynności | |podejmowane w ramach prowadzenia gospodarstwa domowego są czynnościami, które nie mogą być uznane za czynności wymagające całodobowej | |dyspozycyjności. Są to bowiem typowe czynności dnia codziennego, które są wykonywane przez osoby, które na co dzień pracują zawodowo, | |czy też prowadzą gospodarstwo rolne i wykonują je przed rozpoczęciem pracy, po jej zakończeniu, czy w dniu wolne od pracy. Pamiętać | |należy, że skarżąca może liczyć czasami na pomoc swoich rodziców, obok domu w którym mieszka z rodziną mieszka też matka męża, a | |starsze dzieci są na tyle duże że potrafią zadzwonić w razie potrzeby, będąc w domu z ojcem. Do czynności typowo opiekuńczych spośród | |wymienionych przez skarżącą można zaliczyć pomoc w toalecie, ubieraniu się, myciu, czy pomoc w procesie rehabilitacji męża. Organy | |winny jednak wyjaśnić, jak bardzo są to czynności zajmujące czas skarżącej (np. jak często, ile razu w tygodniu mąż jest dowożony na | |rehabilitację), a następnie ocenić całościowo, czy rzeczywisty zakres opieki sprawowanej przez skarżącą nad niepełnosprawnym mężem oraz| |jej rozmiar czasowy nie jest do pogodzenia z podjęciem przez nią zatrudnienia, nawet w ograniczonym zakresie. | |Ponownie rozpoznając sprawę organy administracji obu instancji zbadają ustawowe przesłanki wymagane dla przyznania przedmiotowego | |świadczenia, uwzględniając zaprezentowaną powyżej ocenę prawną, zgodnie z art. 153 p.p.s.a. | |Mając powyższe na względzie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. w związku z | |art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych w związku z art. 7, 77 § 1 k.p.a. orzekł jak w sentencji . |