III SA/Kr 185/09

Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie - Grzegorz Karcz po rozpoznaniu w dniu 27 kwietnia 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku R. Z. o zwolnienie od kosztów sądowych, częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi R. Z. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia 31 grudnia 2008 r. nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego za miesiąc październik 2003 postanawia: I. przyznać skarżącej prawo pomocy w zakresie częściowym i zwolnić ją z 1/3 części wpisu od skargi, II. w pozostałej części wniosek oddalić. Skarżąca w złożonym na urzędowym formularzu "PPF" wniosku o przyznanie prawa pomocy domagała się zwolnienia od kosztów sądowych ewentualnie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych. Oświadczyła, że nie zatrudnia i nie pozostaje w innym stosunku prawnym z jakimkolwiek kwalifikowanym pełnomocnikiem. Objaśniając swoją sytuację rodzinną podała, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z mężem, dorosłym synem oraz nastoletnią bratanicą męża. Określając majątek swój i osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym uwidoczniła, że w jego skład wchodzi 87 metrowe mieszkanie. Nie posiada żadnych zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych. Miesięczne dochody swego gospodarstwa domowego skarżąca oszacowała na kwotę 6312,17 zł wyjaśniając, że składa się na to jej wynagrodzenie w kwocie 1150 zł, wynagrodzenie męża w wysokości 2735,40 zł, wynagrodzenie za pracę jej syna w wysokości 1150,11 zł oraz 655,17 zł zasiłku otrzymywanego z MOPS dla rodzin zastępczych. Uzasadniając swoje starania zaakcentowała, że ponosi wysokie miesięczne koszty utrzymania bo spłaca raty dwóch kredytów hipotecznych w kwotach po 1166,31 zł i 622,21 zł, czynszu płaci 659,50 zł, za telewizję i Internet 355 zł, za gaz 170 zł, za prąd 198 zł, za telefony komórkowe 600 zł. Do tego dochodzą koszty ubezpieczeń na życie 291,67 zł, wykupu lekarstw za 150 zł, oraz 322 zł zajęć komorniczych. Wezwana o przedłożenie kopii wskazywanych dokumentów źródłowych dla wykazania podnoszonych przez siebie okoliczności przedstawiła plik kopii różnorakich dokumentów. Wynika z nich, że skarżąca, jej małżonek oraz syn są zatrudnieni w spółce [...]. Nominalnie, kwoty zarobków całej trójki nie odbiegają od wartości wskazywanych przez skarżącą w oświadczeniu, przy tym wynagrodzenie skarżącej jest obciążone kwotą 100 zł a małżonka kwotą 222,42 zł (dowód: zaświadczenia o wysokości zarobków). Przedłożone kopie deklaracji podatkowych uwidaczniają, że zmianie uległo źródło i wysokość dochodu skarżącej. O ile w roku 2007 stanowiła go działalność gospodarcza prowadzona na dość znaczną skalę (dowód: kopia PIT - 36L) o tyle w roku ubiegłym był to już tylko stosunek pracy. Skarżąca ujawniła bowiem, że na przestrzeni 2008 r. osiągnęła 2.077 zł dochodu przy przychodzie 2.300 zł jedynie ze stosunku pracy (kopia deklaracji PIT-37). Co się tyczy pozostałych domowników mąż skarżącej odnotował w roku ubiegłem 52.773,75 zł dochodu głównie ze stosunku pracy i umów zlecenia lub o dzieło (dowód: PIT-36 za 2008 r.) co stanowi dość znaczący wzrost w stosunku do roku poprzedniego (dowód: PIT-36 za 2007 r.). Dochód syna w ubiegłym roku wyniósł natomiast 3116,75 zł (dowód: kopia deklaracji PIT-37). Jako rodzina zastępcza otrzymują aktualnie 622,11 zł pomocy pieniężnej (dowód: decyzja) Przedłożone wyciągi posiadanych przez skarżącą i małżonka rachunków bankowych obrazujące ich historię na przestrzeni ostatnich trzech miesięcy uwidaczniają przeciętne obroty (dowód: elektroniczne zestawienia operacji dla rachunków w [...] banku, historia rachunku i wyciągi z [...] Banku). Dla wykazania wysokości miesięcznych kosztów utrzymania mieszkania oraz pozostałych wydatków przedłożyła kopię otrzymanego ze wspólnoty powiadomienia o zmianie opłat, harmonogramy i historię spłat kredytu, dokonanych przelewów, na rzecz wspólnoty, ubezpieczyciela [...], faktur za usługi operatora [...], gazowni i elektrowni, paragonów za płacone rachunki telefoniczne. Wynika z nich, że za mieszkanie faktycznie płaci ok. 650 zł, raty łącznie po ok. 1500 zł, za telewizję Internet i telefon 336 zł, za gaz ostatnio 238 zł, za polisy ubezpieczeniowe 278-332 zł) za telefony komórkowe po ok. 1000-1500 zł. Na okoliczność sygnalizowanej u męża cukrzycy przedstawiła kopię karty informacyjnej z której wynika, że istotnie wykryto u rzeczonego cukrzycę (dowód: karta informacyjna). Równocześnie skarżąca nie przedstawiła żadnych rachunków z aptek zbywając milczeniem taki stan rzeczy. Wydatków takich nie sposób też doszukać się w historii któregokolwiek rachunku bankowego. Wezwana wyjaśniła, iż mieszkanie które wykazała we wniosku należy do syna a ona i małżonek mają ustanowioną tylko służebność osobistą (dowód: oświadczenie, kopia aktu notarialnego umowy darowizny). Jeśli chodzi o posiadany sprzęt elektroniczny to w mieszkaniu znajdują się dwa telewizory jeden [...] o wartości szacownej przez skarżącą na ok. 3000 zł i drugi [...] o wartości ok. 2000 zł. Nadto rodzina posiada jeszcze laptop [...] o wartości ok. 500 zł i trzy telefony komórkowe [...] (jeden model [...] i dwa [...]). Mając na uwadze powyższe zważyć należało co następuje: Stosownie do art. 252 w związku z art. 246 §1 pkt. 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153 poz. 1270 ze zm.) osoba fizyczna może domagać się przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych (art. 245 §3 ppsa) o ile - poza samym wnioskiem (art. 243 ppsa) - złoży oświadczenie i wykaże że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Oświadczenie strony zgodnie z wolą ustawodawcy ma być "dokładne", a owa "dokładność" stopniowana jest przeświadczeniem sądu i orzekającego referendarza, że strona okoliczności te wykazała, czyli przedstawiła je w sposób przekonywujący. Takie jest bowiem rozumienie wyrażenia "wykazać" oparte na regułach semantycznych języka polskiego, które oznacza 1. -udowodnić, przedstawić coś w sposób przekonywający; pokazać, unaocznić- (...) 2. -dać czemuś wyraz; przejawić, pokazać, uzewnętrznić- (...) 3. -ujawnić, stwierdzić coś- wykazać się - wykazywać się -udowodnić, że ma się kwalifikacje, umiejętności, uprawnienia do czegoś; okazać dokumenty coś stwierdzające; wylegitymować się-. (por. Słownik języka polskiego PWN, opracowany autorsko przez Redakcję Słowników Języka Polskiego PWN wydany w latach 1978-1981 pod redakcją naukową prof. Mieczysława Szymczaka.). Skarżąca złożyła wymagane oświadczenia o jakim mowa w art. 252 ppsa, przedstawiając na wezwanie (art. 255 ppsa) kopie wskazywanych dokumentów źródłowych które należy uznać za obiektywne świadectwo przedstawionych w nich danych. Skutkiem tego wyjaśnienia skarżącej należy uznać za wystarczające dla oceny jej aktualnych możliwości płatniczych. Okoliczności tej nie należy utożsamiać jednak automatycznie z zasadnością wniosku. Przypadek skarżącej należy zaś do kłopotliwych. Z jednej strony nie sposób jej ani rodziny postrzegać jako osoby biedne czy ubogie w potocznym tego słowa znaczeniu gdyż sprzeciwia się temu i wykazywany przez nich dochód (kwota ponad 1.500 zł przypadająca na członka rodziny znacząco odbiega od średniej krajowej) i posiadany majątek (okoliczność, że mieszkanie zostało darowane synowi, ma znaczenie drugorzędne) ale również poziom i rodzaj bieżących wydatków. Nie można tracić z pola wiedzenia tego, że prócz uzasadnionych rzeczową potrzebą (opłaty mieszkaniowe, prąd, gaz, spłata rat pozaciąganych kredytów) rodzina skarżącej ponosi ponadprzeciętnie wysokie rachunki do operatora [...] za telefony komórkowe (1000-1500 zł !) oraz wnosi nadzwyczaj wysokie opłaty do operatora [...] (336-350 zł) za usługi, które bez ryzyka pomyłki można nazwać luksusowymi (abonament telewizyjny max, pakiety dodatkowe HBO, Canal+, Cinemamax, internet ultra, abonament telefoniczny non-stop). Siłą rzeczy wydatki takie trudno uznawać za "konieczne", przez które rozumie się wydatki na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych (żywność, mieszkanie, kształcenie) (por. post. NSA z 20 czerwca 2006 r. I OZ 805/06). Generalnie nie zasługuje też na aprobatę próba przerzucenia na Skarb Państwa kosztów toczącego się postępowania sądowego w sytuacji gdy strona opłaca abonament za telewizję cyfrową i wysokie rachunki za telefon (por. post. NSA z 20 października 2004 r. FZ 454/04), bo koszty sądowe powinny być ponoszone na równi z innymi niezbędnymi wydatkami (por. post. WSA z W-wie z 12 kwietnia 2006 r. III SA/Wa 229/06). Określone domniemanie tworzy wreszcie fakt pozaciągania przez skarżącą oraz małżonka dwu kredytów hipotecznych bo okoliczności te sugerują, że nie tylko skarżąca czuje się osobą zdolną do spłaty takich zobowiązań ale co ważniejsze także w ocenie banku zdolność taką posiada (por. też postan. NSA z 16 maja 2006 r. II OZ 505/06). Z drugiej strony nie można natomiast tracić z pola widzenia i podawanej wartości przedmiotu sporu mającej bezpośredni wpływ na ustalenie oraz wymiar wpisu sądowego i tego, że strona wniosła do sądu więcej łącznie trzy skargi. W takiej sytuacji powinno się bowiem brać pod uwagę obciążenia finansowe kosztami sądowymi od wszystkich tych skarg (por. post. NSA z 9 września 2004 r. FZ 361/04). Uwzględniając to wszystko wypadało skarżącej udzielić pomocy o którym to prawie traktują przepisy oddziału 2 rozdziału III działu V ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi tyle, że nie poprzez zwolnienie od kosztów sądowych a jedynie z 1/3 części wpisu od skargi. Rozstrzygnięcie takie będąc adekwatnym do obecnej sytuacji skarżącej stanowić powinno dla niej realne wsparcie zarazem uchroni wymiar sprawiedliwości przed zbędną roszczeniowością strony. Po pierwsze suma obciążeń we wszystkich trzech sprawach oscylować będzie wokół jedno miesięcznego dochodu gospodarstwa domowego skarżącej. Po wtóre, nic nie stoi na przeszkodzie zrewidowaniu przez stronę portfela swoich wydatków i ograniczenie się do naprawdę niezbędnych. Po trzecie strona dysponuje takimi składnikami majątkowymi, którymi bez problemu może rozdysponować pozyskując i tą drogą stosowne środki finansowe. Nie ma racjonalnych powodów by rodzina ubiegająca się o prawo pomocy musiała korzystać z dwóch telewizorów o znacznej wartości, komputera czy kosztownych telefonów komórkowych (model [...] ma wartość ok. 1000 zł, natomiast modele [...] ok. 600 zł). Po czwarte choć faktycznie przy ocenie zdolności płatniczych strony znaczenie ma przede wszystkim jej bieżąca sytuacja materialna to jednak powyższe nie oznacza, że należy tracić z pola widzenia możliwość wcześniejszego gromadzenia przez stronę odpowiednich środków finansowych (por. post. NSA z 28 kwietnia 2005 r. II OZ 279/05) które przy skali i rodzaju prowadzonej przez skarżącą działalności gospodarczej istniały. Nadto strona uzyskująca dochody z niekoniecznie najbardziej czytelnego procederu powinna mieć jednak świadomość, że działalność taka wiąże się z wysokim prawdopodobieństwem interwencji organów administracji a w dalszej kolejności sporów sądowych (por. post. NSA z 2 marca 2006 r. I FZ 22/06). Wreszcie nie można tracić z pola widzenie i tego, że obecnie perspektywy skarżącej także nie rysują się pesymistycznie. Wszyscy członkowie rodziny mają pracę a równocześnie odnotować trzeba i to, że w spółce gdzie jej syn znajduje zatrudnienie a skarżąca pełni funkcję prokurenta prezesem pozostaje małżonek skarżącej (dowód: zaświadczenia o zatrudnieniu). Mając to wszystko na uwadze orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 246 §1 pkt. 2 ppsa w związku z art. 245 § 3 ppsa.